I SA/Bd 747/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M., P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. M., P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] listopada 2016r. wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożone na urzędowych formularzach PPF wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowych formularzach PPF, wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł (świadczenie przedemerytalne skarżącego [...] zł oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę skarżącej [...] zł). Jako majątek wnioskodawcy wskazali dom o pow. [...] m˛ oraz samochód [...] rok produkcji 2005. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazali: pożyczka, podatek od nieruchomości, ubezpieczenia, opłaty na utrzymanie domu, lekarstwa – nie wskazano wysokości ponoszonych wydatków. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożyli: zeznania podatkowe za lata 2014-2015; decyzję o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego skarżącego; zaświadczenie potwierdzające okoliczność otrzymania przez skarżącą w dniu [...] września 2015r. pożyczki mieszkaniowej z zfsś w kwocie [...]zł; zaświadczenie o zarobkach skarżącej; potwierdzenie przyjęcia zlecenia stałego; potwierdzenie dokonania opłaty za samochód – polisa; fakturę za usługi telekomunikacyjne; potwierdzenie dokonania opłaty za gaz; potwierdzenie wpłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi; potwierdzenia dokonania opłaty za podatek od nieruchomości oraz energię elektryczną; kserokopie paragonów. Ponadto skarżący oświadczyli, że posiadają rachunek bankowy; nie korzystają z pomocy społecznej; nie posiadają oszczędności; nie otrzymują pomocy od rodziny i znajomych; posiadają samochód [...] rok produkcji 2005; nie prowadzą działalności gospodarczej; z majątku skarżących nie jest prowadzona żadna egzekucja. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżących złożone na urzędowych formularzach PPF, były niewystarczające do oceny czy strona skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowych formularzach PPF skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł (świadczenie przedemerytalne skarżącego [...] zł oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o prace skarżącej [...] zł). Jako majątek wnioskodawcy wskazali dom o pow. [...] m˛ oraz samochód [...] rok produkcji 2005. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych oraz wierzytelności. Jednocześnie w piśmie przedłożonym w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego oświadczyli, że posiadają rachunek bankowy. W pkt 2 wezwania wysłanego do strony skarżącej w dniu [...] listopada 2016r. jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Istotnym w kontekście powyższych uwag jest fakt, że skarżący za 2014r. uzyskali łączny dochód w kwocie [...]zł natomiast za 2015r. w zeznaniu podatkowym wykazali łączny dochód w kwocie [...]zł. Orzekający dostrzega fakt, że za 2015r. skarżący złożyli korektę zeznania podatkowego, w którym wskazali dochód w łącznej kwocie [...]zł jednakże różnica wynikająca ze złożonej korekty zeznania podatkowego wynika z faktu, że skarżący kwestionuje zasadność pobranego podatku od rekompensaty wypłaconej przez pracodawcę z tytułu rozwiązania umowy o pracę. Mając na uwadze, że sporna rekompensata została skarżącemu wypłacona przyjąć należy, że za 2015r. dochód gospodarstwa domowego wyniósł brutto 154.979,91 co w przeliczeniu na jednego członka rodziny miesięcznie daje kwotę [...]zł brutto. Zatem skarżący mogli poczynić znaczne oszczędności tym bardziej, że nie posiada zobowiązań kredytowych oraz nie wskazali, że ponieśli jakieś znaczne nieprzewidziane wydatki. Żona skarżącego posiada jedynie pożyczkę zaciągniętą ze środków zfśs w kwocie [...]zł. Oczywiście orzekający nie przesądza, że skarżący posiadają oszczędności, jednakże fakt uzyskania za lata 2014-2015 znacznych dochodów oraz brak przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego, który skarżący posiadają powoduje, że nie została w sposób prawidłowy zobrazowana sytuacja finansowa skarżących a brak ten wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślania wymaga, że to skarżący powinni podejmować takie czynności i przedstawić takie dowody, które wskazywałyby na zasadność przyznania im prawa pomocy. Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do samodzielnego poszukiwania dokumentów pozwalających na ustalenie sytuacji finansowej skarżących, gdy przedstawione przez stronę dane oraz dokumenty są niepełne. Ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na samym wnioskodawcy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji