I SA/Bd 766/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 października 2012 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. F. (skarżącej) umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi od całości zadłużenia oraz kosztami upomnienia z powodu niespełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności wynikających z art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), tj. nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 3 oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Oświadczyła, że zamieszkuje wraz z mężem i córką i jest na ich utrzymaniu. Skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że wymaga leczenia psychiatrycznego. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ przedstawił sytuację materialną i rodzinną skarżącej. Podał, że wnioskodawczyni ma 55 lat. Aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Zgodnie z informacją Powiatowego Urzędu Pracy w I. od dnia 09.08.2011 r. figuruje jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Strona mieszka wraz z mężem i córką. Jej mąż jest uprawniony do renty w wysokości 750,00 zł (po zajęciu komorniczym - 390,00 zł). Córka jest uprawniona do renty socjalnej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 560,00 zł. Rodzina korzysta z pomocy finansowej innych członków rodziny, szczególnie syna skarżącej. Strona oświadczyła, że z tytułu comiesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) ponosi wydatki w wysokości 600,00 zł. Nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Ponadto posiada zobowiązania w związku z zaprzestaniem spłaty zadłużenia wobec Banku BPH S.A. w wysokości 2.835,62 zł (wezwanie przedsądowe do uregulowania zadłużenia) oraz w banku AIG Bank Polska S.A. w wysokości 10.517,30 zł (egzekucję prowadzi komornik sądowy). Strona posiada też zobowiązanie u G. K. w wysokości 8.036,11 zł, które jest dochodzone przez komornika sądowego oraz zobowiązanie z tytułu nieopłaconego w terminie czynszu za miesiące 09/2011-01/2012 u B. S. w wysokości 2.983,73 zł. Z informacji Starosty I. wynika, że skarżąca nie figuruje w ewidencji gruntów, budynków i lokali prowadzonej przez Starostwo. Organ na podstawie informacji CEPiK ustalił, że skarżąca jest była właścicielką samochodu osobowego Mercedes-Benz E, rok prod. 2003, samochodu osobowego BMW 318, rok prod. 1993 oraz samochodu ciężarowego Daimler-Benz 207 D, rok prod. 1988. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie jest już w posiadaniu tych pojazdów, gdyż samochód ciężarowy został złomowany w 2010 roku, samochód osobowy Mercedes-Benz został zastawiony w lombardzie, natomiast samochód osobowy BMW został sprzedany w 2008 roku, a środki uzyskane z jego sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia m. in. w Urzędzie Skarbowym w I.. Organ ustalił na podstawie informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I., że strona w 2011 roku skorzystała z pomocy MOPS jako osoba wspólnie gospodarująca z córką B.F. W roku bieżącym nie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii dotyczącej spełnienia warunków ustawowych niezbędnych do umorzenia zadłużenia z tytułu składek Zakład stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust 3 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych tj. przesłanki oparte o instytucję całkowitej nieściągalności. W tym kontekście organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi w stosunku do zaległości postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie organ pismem z dnia 27.03.2012 r. poinformował Zakład o zamiarze podejmowania kolejnych czynności, zmierzających do zaspokojenia wskazanej zaległości. Zakład podał, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ wskazał, że na podstawie tego przepisu w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślono, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego do ich opłacenia jedynie w wyjątkowej sytuacji, w szczególności w przypadku ubóstwa osoby zobowiązanej do uregulowania należności, której sytuacja majątkowa i konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia zagraża dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego. W tym kontekście odnosząc się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej organ wskazał, że przedłożyła ona zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że od 21.03.2007 r. wymaga leczenia psychiatrycznego jednak nie uniemożliwiło to jej dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, której wyrejestrowania dokonała z dniem 13.06.2011 r. Podkreślono, że strona nie przedłożyła dokumentacji medycznej, która mogłaby wskazywać na brak możliwości podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu skarżąca nie znajduje się w tak trudnej sytuacji, że konieczność spłaty zadłużenia mogłaby zagrażać jej dalszej egzystencji. W ocenie organu mimo potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim konieczności leczenia psychiatrycznego oraz niedopełnionym przez stronę obowiązkiem poinformowania stosownych instytucji o zmianie stanu faktycznego dot. posiadanych pojazdów, nie stwierdzono żadnych innych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Jednocześnie Zakład podniósł, że pomimo poinformowania strony pismem z dnia 12.03.2012 r. o konieczności skorygowania błędnych i złożenia brakujących dokumentów rozliczeniowych, na jej koncie nadal występują nieprawidłowości, które uniemożliwiają prawidłowe rozliczenie konta, a co za tym idzie prawidłowe ustalenie zadłużenia podlegającego rozpatrzeniu. Konkludując organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. Podkreślono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny przy jednoczesnym braku możliwości uzyskiwania dochodów. Jednak powyższa przesłanka zdaniem organu w przypadku strony nie zachodzi. W skardze do Sądu Administracyjnego strona zarzuciła decyzji rażące naruszenie prawa tj. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca zarzuciła ponadto, że decyzja została wydana na podstawie niewłaściwej oceny faktów lub bez ich uwzględnienia w ogóle. Uzasadniając skargę J.F. podniosła, że Zakład w decyzji wskazuje na niskie dochody jej rodziny, zadłużenie w bankach u osób fizycznych, zaległości w czynszu, fakt prowadzenia postępowań egzekucyjnych, okoliczność korzystania ze świadczeń pomocy społecznej oraz brak nieruchomości jednak wyciąga z tego absurdalne wnioski odmawiając umorzenia należności. W konsekwencji zdaniem strony zakład narusza art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Strona wskazała, że wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. nie umorzył postępowania egzekucyjnego jednak decyzję taką podjął komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko niej z wniosku innych wierzycieli - z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja materialna, gdzie dochód na osobę w rodzinie wynosi 316 zł i jest niższy od minimum socjalnego, spełnia przesłanki do umorzenia należności. W konsekwencji stwierdzenie organu, że nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki jest niesprawiedliwe i niezgodne ze stanem faktycznym. Skarżąca powołała się na zaświadczenie lekarza psychiatry z 24.07.2012r. o leczeniu się od 21.03.2007r., oświadczając, że jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 ww. przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę : • ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek • oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Rola Sądu administracyjnego w przypadku kontroli decyzji uznaniowych jest ograniczona. W istocie sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2001 roku, I SA/Ka 498/00, PP z 2001 r. Nr 45, s. 14; jak również Ordynacja podatkowa 2005 r. Komentarz Mastalski ,B. Adamiak, Wrocław 2005, s. 308.) Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. To oznacza, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Rozstrzygając sprawę organ stwierdził, że w jej stanie faktycznym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, co wynika z faktu, iż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W tym kontekście należy podkreślić, że strona do skargi załączyła dwa postanowienia komornika sądowego, działającego przy Sądzie Rejonowym w I. z dnia 12 czerwca 2012 r. Komornik, jak wynika z treści postanowień, stwierdził bezskuteczność egzekucji w sprawach wszczętych z wniosków dwóch wierzycieli, w związku z wystąpieniem o egzekucję świadczeń pieniężnych 2.473,94 zł. oraz o 14.880,47 zł. Na uwagę zasługuje fakt, że ww. postanowienia zostały wydane przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co organ winien przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy wziąć pod uwagę, przy ocenie występowania przesłanek umorzenia. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organy niezbyt wnikliwie oceniły sytuację materialną strony. Nie rozważyły również faktu, iż córka skarżącej otrzymuje rentę socjalną, co pozwala na stwierdzenie, że jest osobą niepełnosprawną. A zatem sytuacja faktyczna zdaniem Sądu nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na prawidłowe rozstrzygnięcie. Doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania, o których mowa w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) tj. : art. 7 , art. 8, art. 77 kpa. Organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien powyższe wskazówki Sądu uwzględnić i wziąć pod uwagę, zwłaszcza w kontekście przesłanek zawartych ww. rozporządzeniu, w szczególności w oparciu o treść § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3. Z powołanego przepisu wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu organ II instancji mając na uwadze powyższe nie dokonał ustaleń na dzień wydawania decyzji tj. w czerwcu 2012 r. r. gdyż jak wynika ze stanu faktycznego sprawy skarżąca jest bez pracy, zasiłku, utrzymuje się ze świadczeń rentowych męża i niepełnosprawnej córki. Posiada spore zadłużenia a komornik, jak wynika z przedłożonych postanowień stwierdził bezskuteczność egzekucji. Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna, ekonomiczna i zdrowotna winna być wszechstronnie oceniona z uwzględnieniem wszystkich, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ocena ta winna znaleźć swe odzwierciedlenie w decyzji. Organ winien jednoznacznie stwierdzić, czy w sprawie zachodzą lub nie zachodzą, przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości, biorąc pod uwagę przepisy ustawy jak i ww. rozporządzenia, po wnikliwym rozpatrzeniu sytuacji strony. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zgodnie z art. 152 określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska Wasilewicz U. Wiśniewska