I SA/Bd 789/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 07 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanowił odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z informacji zawartych przez stronę w urzędowym formularzu PPF, wnioskujący prowadzi wraz żoną wspólne gospodarstwo domowe. Oboje są emerytami, osobami w podeszłym wieku, których łączny miesięczny dochód wynosi 3.900 zł netto, z czego 500 zł stanowi wynagrodzenie uzyskiwane przez H.K. z tytułu mowy zlecenia. Skarżący wyjaśnił, że oboje chorują, a żona jest w trakcie rekonwalescencji po przebytym, rozległym zawale serca. Stałe wydatki małżonków, nie licząc kosztów leczenia, wynoszą 700 zł. Jako majątek skarżący wymienił mieszkanie oraz oszczędności w kwocie 10.000 zł W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Utrzymanie konieczne stanowi granicę obligującą rozpoznającego wniosek do uwzględnienia żądania strony. Ustawodawca, opierając przesłanki prawa pomocy na pojęciu " utrzymanie konieczne", kierował się założeniem, że na zdolność zaspokajania potrzeb niezbędnych nie mogą wpływać obciążenia finansowe związane z zainicjowanym postępowaniem. Innymi słowy art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzależniając przyznanie prawa pomocy od wykazania niebezpieczeństwa dla poziomu egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny, pozwala uchronić stronę od konieczności dokonywania wyboru pomiędzy kontynuowaniem postępowania, a środkami przeznaczanymi na niezbędne utrzymanie. Nie można jednakże stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest więc niemożność wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Podsumowując uwagi odnośnie instytucji prawa pomocy zaznaczyć trzeba, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej przez wnioskującego sytuacji majątkowej uznać należy, że nie może być ona uznana za trudną. Skarżący wraz z żoną mają zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość ich miesięcznego dochodu sprowadzająca do kwoty 3.900 zł netto. Jak twierdzi wnioskujący, opłaty stałe obciążające budżet rodziny sprowadzają się do wydatku rzędu 700 zł na miesiąc. Nawet więc uwzględniając, że małżonkowie ponoszą nadprzeciętne koszty leczenia czy rehabilitacji, to w świetle doświadczenia życiowego uznać należy, że są oni w stanie partycypować w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania są niewygórowane, gdyż wynoszą 100 zł. Również przeciwko żądaniu wnioskującego przemawia to, że zgromadził on oszczędności w kwocie 10.000 zł, a taki wariant nie świadczy o niedostatku w rodzinie. Z powyższych względów, na podstawie wskazywanych przepisów oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.