I SA/Bd 791/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę I SA/Bd 791/21 UZASADNIENIE Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku P. C. (Skarżący) na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2018r. o numerach od [...] do [...] obejmujących zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od kwietnia 2007 r. do marca 2008 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W toku tego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A., które doręczono Skarżącemu w dniu [...] maja 2021 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] kwietnia 2021 r. Bank pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia wskazując, że saldo zajętych rachunków wynosi [...] PLN, [...] CHF, zaś wykorzystana kwota wolna wynosi [...] zł. Pismem z dnia [...] maja 2021 r. Skarżący złożył do organu egzekucyjnego skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia o zajęciu. W uzasadnieniu wskazał, że czynności zostały podjęte z naruszeniem ustawy oraz zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Zaznaczył, że dalszą część uzasadnienia prześle w terminie późniejszym ze względu na stan zdrowia. Z uwagi na powyższą informację o uzupełnieniu uzasadnienia skargi w terminie późniejszym, organ egzekucyjny pismem z dnia [...] maja 2021 r. wezwał Skarżącego do sprecyzowania zakresu żądania zawartego w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. Skarżący sprecyzował, że żąda wstrzymania egzekucji z rachunku w całości dochodzonych kwot. W uzasadnieniu wskazał, że egzekucja powoduje dla niego nieadekwatne dolegliwości, oraz że będzie składał wniosek o zawarcie układu ratalnego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zaskarżona czynność egzekucyjna została przeprowadzona w sposób prawidłowy, zgodnie z zasadami określonymi w art. 80 § 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulującymi sposób jej przeprowadzenia. Ponadto za niezasadny organ uznał zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. utrzymał w mocy orzeczenie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] czerwca 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulującymi jej procedurę i formę. Szczegółowy tryb egzekucji z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych unormowany został w art. 80-87 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. zastosował środek egzekucyjny, o którym mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) wymienionej wyżej ustawy, tj. egzekucję z rachunków bankowych oraz wykonał prawidłowo wszystkie czynności przewidziane dla tego rodzaju środka egzekucyjnego. Zaskarżona czynność egzekucyjna podjęta została na podstawie art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Przedmiotowe zawiadomienie zostało skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] kwietnia 2021 r. Jednocześnie, stosownie do art. 80 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązanego o dokonanej czynności, doręczając w dniu [...] maja 2021 r. zawiadomienie o zajęciu. Odpisy tytułów wykonawczych wskazanych w zawiadomieniu zostały doręczone na wcześniejszym etapie postępowania, tj. w dniu [...] sierpnia 2018 r. Organ wskazał, że podstawę zastosowanego środka egzekucyjnego stanowiło prawidłowo sporządzone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, które zawierało wszystkie wymagane dla tego dokumentu elementy określone w art. 67 § 2a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności za pośrednictwem systemu Ognivo umożliwiającego elektroniczną wymianę informacji, w dniu [...] kwietnia 2021 r. Odnosząc się do kwestii zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, stanowiącej podstawę skargi z art. 54 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ wskazał, że zgodnie z art. 7 § 2 powołanej ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ wskazał na orzecznictwo, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji, stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, a zatem zastosował jeden z najmniej uciążliwych środków, realizując zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ dodał, że skoro wskutek zajęcia rachunków bankowych w [...] S.A. nie udało się wyegzekwować zaległości (brak środków na rachunkach), to nie można stwierdzić, by zastosowany środek egzekucyjny był zbyt uciążliwy. Ponadto w toku postępowania egzekucyjnego Skarżący nie wskazał środka egzekucyjnego, który umożliwiałby skuteczną egzekucję, a który byłby jednocześnie mniej uciążliwy. W skardze do tut. Sądu, uzupełnionej pismem z dnia [...] lutego 2022r. Skarżący podniósł, że czynności egzekucyjne zostały podjęte z naruszeniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, co narusza jego interes prawny. Z tych względów wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Na wstępie należy zauważyć, że rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z ustawy p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wydane w przedmiocie odmowy uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. w dniu [...] sierpnia 2018 r. o numerach od [...] do [...] obejmujące zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od kwietnia 2007r. do marca 2008r. w łącznej kwocie należności głównej wynoszącej [...] zł. Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu Skarżący odebrał w dniu [...] maja 2021r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia doręczono w dniu [...] kwietnia 2021r. Zdaniem Skarżącego czynności egzekucyjne zostały podjęte z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniesiono też, że organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, co narusza interes prawny Skarżącego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sedno sporu sprowadza się zatem do oceny, czy przedmiotowa czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z prawem. Wstępnie należy wskazać, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z ust. 2 pkt 2 tego przepisu wynika, że do egzekucji z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz rachunku prowadzonego przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy u.p.e.a., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 5 ustawy zmieniającej do skargi na czynność egzekucyjną dokonaną w egzekucji, o której mowa w ust. 2, stosuje się przepisy u.p.e.a., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z tego powodu, w sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym od [...] lipca 2020 r. Wskazać zatem należy, iż na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2 tego przepisu). Pod pojęciem czynności egzekucyjnej, zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Wobec tego, na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Skład orzekający w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 8.06.2000r., III SA 1995/99, LEX nr 47985). Ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu (wyrok NSA z 12.01.1999r., III SA 4503/97, ONSA 2000/1, poz. 20; wyrok NSA z 17.04.2000r., III SA 827/99, LEX nr 43032; wyrok WSA w Warszawie z 18.01.2007r., III SA/Wa 3474/06, LEX nr 304097). Jej istota sprowadza się wyłącznie do zarzutów formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Nie jest natomiast środkiem, przy pomocy którego można zwalczać czynności procesowe organu rozstrzygające o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania. Zobowiązany, wnosząc skargę na czynności egzekucyjne, musi ją oprzeć na podstawach wskazanych w art. 54 § 1 u.p.e.a., to jest zarzucić dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zarzucić zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy wystąpi np. w sytuacji zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Ustawa dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Środek egzekucyjny będzie zatem niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Środkiem egzekucyjnym zastosowanym w niniejszej sprawie była egzekucja z rachunków bankowych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.). Środek ten ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Należy więc wykluczyć niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego. Dodatkowo należy podkreślić, iż w stosunku do osoby zobowiązanego nie zachodzą wyłączenia podmiotowe z egzekucji, o jakich mowa w art. 14 § 1 u.p.e.a., stanowiącym, że przeciwko osobom, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe nie podlegają orzecznictwu organów polskich, nie może być prowadzona egzekucja administracyjna, chyba że chodzi o sprawę, w której osoby te podlegają orzecznictwu polskich organów administracyjnych. Sąd nie dopatrzył się też innych naruszeń ustawy. Analiza znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego datowanego na dzień [...] kwietnia 2021r. prowadzi do wniosku, iż organy zasadnie nie stwierdziły podstaw do uchylenia tej czynności egzekucyjnej. Nie wykazuje ona bowiem cech wadliwości w świetle treści art. 67 § 1, § 2 i § 2a u.p.e.a. oraz art. 80 u.p.e.a. Zawiadomienie spełnia wszystkie wymogi określone w ustawie, w tym niezbędne informacje i pouczenia oraz zostało sporządzone w prawem przewidzianej formie. Wyjaśnić trzeba, że organ egzekucyjny przedmiotowe zawiadomienie sporządził w formie elektronicznej, nie miał zatem obowiązku stosowania wzorów przewidzianych w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 67 § 6 u.p.e.a. Analiza akt sprawy potwierdza zatem, że dokonana czynność egzekucyjna nie zawiera wad formalnych, których uwzględnienie mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi wniesionej w trybie przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu, organ prawidłowo odniósł się również do podnoszonej przez Skarżącego kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przepis art. 7 § 2 up.e.a. stanowi, iż organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W przypadku, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, należy zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy jednak zaznaczyć, że przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji (por. wyrok NSA z 20 października 2021 r., III FSK 243/21; wyrok WSA w Warszawie z 18 listopada 2007 r. III SA/Wa 1462/07). Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Nie bez znaczenia pozostaje również, iż na skutek dokonanego zajęcia organ egzekucyjny nie uzyskał jakichkolwiek wpłat, z uwagi na brak środków na rachunku, a Skarżący nie wskazał innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego, który jednocześnie umożliwiałby skuteczną egzekucję. W tej sytuacji, brak jest podstaw do oceny zastosowanego środka egzekucyjnego jako uciążliwego dla Skarżącego. Stanowisko wywiedzione w powyższym zakresie w zaskarżonym postanowieniu należy zatem uznać za słuszne, co czyni niezasadnym podniesiony w skardze zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Analiza akt sprawy dowodzi, że organ egzekucyjny nie uchybił obowiązkom wynikającym z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie zastosowanego środka egzekucyjnego. W rezultacie rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne, organy podjęły również prawidłowe rozstrzygnięcie o jej oddaleniu. Uznając zatem zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną oddalił.