I SA/Bd 793/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] obejmującego cło w kwocie [...] zł i nr [...] obejmującego podatek od towarów i usług w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał na następujący stan faktyczny. Dyrektor Izby Celnej w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec M. B. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] r. nr [...] i nr [...] przez Dyrektora Izby Celnej w K., obejmujących cło oraz z podatek od towarów i usług odpowiednio w kwotach [...] zł i [...] zł. Jako podstawę prawną należności w tytułach wskazano orzeczenie z dnia [...] r. nr [...]. Wnioskiem z dnia [...] r. Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych podnosząc, że podstawę prawną egzekwowanych obowiązków stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Z. (po reorganizacji w R.) z dnia [...] r., która została uchylona w całości decyzją Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny stwierdził, że nie zaistniała żadna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji., w tym w art. 59 § 1 pkt 1 tej ustawy, z którego wynika obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wyjaśniono, że decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. (o której mowa we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego) uchylona została decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r., którą odmówiono wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r. stanowiąca podstawę prawną obowiązków wskazanych w tytułach wykonawczych pozostaje nadal w obrocie prawnym. Nie została bowiem żadnym orzeczeniem uchylona. Organ egzekucyjny dodał, że nie zaistniała również sytuacja, o której mowa w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powodujące umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] r. zobowiązany zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. W zażaleniu wnioskował o umorzenie względnie odroczenie postępowania egzekucyjnego do czasu zakończenia postępowania wznowieniowego w związku z decyzją. Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. oraz postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] r. o wznowieniu postępowania podatkowego w stosunku do zobowiązań podatkowych określonych w decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując przedmiotowe zażalenie wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadkach, o których mowa w art. 591 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 z póżn. zm.). Są to obligatoryjne przesłanki umorzenia, co oznacza, że w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że zaistniała chociażby jedna z nich, to organ egzekucyjny ma obowiązek umorzyć postępowania egzekucyjne. W ocenie organu w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego nie zaistniała żadna z obligatoryjnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor wyjaśnił, że podstawę prawną dochodzonych należności stanowi wskazana w tytułach wykonawczych decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r. Wnioskiem z dnia [...] r. Zobowiązany wnioskował o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji. Naczelnik Urzędu Celnego w R., jako organ właściwy do rozpatrzenia tego wniosku, w dniu [...] r. wydał decyzję, którą odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r. Skarżący złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. Po jego rozpatrzeniu, Dyrektor Izby Celnej w K., decyzją z dnia [...] r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że uchylona została decyzja w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie (z dnia [...] r. Nr [...]), a nie decyzja stanowiąca podstawę prawną egzekwowanych należności (z dnia [...] r. nr [...]) wobec czego nie utraciła ona bytu prawnego, i można egzekwować wynikające z niej należności. Dalej organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. wznowił postępowanie. Podkreślił, że dopiero w sytuacji, gdy po wznowionym postępowaniu wydane zostanie orzeczenie, którego skutki będą miały znaczenie dla postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek zachować się stosownie do powstałej w wyniku takiego postanowienia sytuacji. Subiektywne przekonanie Zobowiązanego, że postępowanie prowadzone po wznowieniu postępowania zakończy się dla niego pomyślnie w tym znaczeniu, że nie będzie już podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie stanowi przesłanki jego umorzenia. Zdaniem organu, nie zaistniała też przesłanka fakultatywna, o której mowa w art. 59 § 2 tej ustawy. Dodał, że w przepisach regulujących administracyjne postępowanie egzekucyjne ustawodawca nie posługuje się pojęciem "odroczenia postępowania egzekucyjnego". Postępowanie to może być zawieszone, ale podobnie jak ma to miejsce w przypadku jego umorzenia, jedynie w sytuacjach wskazanych w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił "stronnicze interpretowanie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z pominięciem naczelnych zasad konstytucyjnych oraz art. 5 KC" i w związku z tym wniósł o uchylenie "zaskarżonej decyzji" względnie odmienne orzeczenie poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego na czas określony. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w B., że prowadzonego z jego majątku postępowania egzekucyjnego nie można zawiesić względnie wstrzymać prowadzenie egzekucji bądź też wstrzymać czynności egzekucyjne. Jego zdaniem należało bowiem rozważyć przesłankę, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 5 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późno zm.). Zwrócił uwagę, że uzasadniając wyrok z dnia 09 czerwca 2010r. sygn. akt SA/Bd 366/10 sąd administracyjny stwierdził, że "Strona skarżąca jest uprawniona - w granicach prawa - do podjęcia działań zmierzających do ewentualnego wzruszenia decyzji funkcjonującej w obrocie prawnym i będącej podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego". Zobowiązany podniósł zatem, że podjął takie działania, ale doprowadziły one jedynie do wznowienia w dniu [...] r. postępowania "w stosunku do zobowiązań podatkowych", ale Dyrektor Izby Celnej w K., postanowieniem z dnia [...] r., przedłużył termin załatwienia sprawy do dnia 22 listopada 2011r. Skarżący zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w B., że nie stanowi przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego przekonanie Strony, że postępowanie prowadzone po wznowieniu zakończy się dla niej pomyślnie, ale nie zgadza się z tym, że postępowanie egzekucyjne nie może być zawieszone ze względów formalnych do czasu zakończenia wznowionego postępowania i wydania decyzji utrzymującej bądź zmieniającej pozostającą w mocy decyzję określającą należności celne oraz podatek od towarów i usług. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm), zwanej dalej p.u.s.a. oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść wobec powyższego należy, że Sąd administracyjny nie ma zatem kompetencji do wstrzymania egzekucji, nie może także nakazać organowi administracyjnemu dokonania takiego działania. Innymi słowy Sąd administracyjny nie podejmuje merytorycznych rozstrzygnięć, nie ma też uprawnień do zastępowania organów administracji, jak i nakazywania konkretnego działania organom w przedmiocie rozstrzygania spraw. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Istotą sądowej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne jest ocena legalności zaskarżonych aktów i czynności według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty ich podjęcia (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 1776/06, LEX nr 327767). Dlatego też nie mogą mieć wpływu na legalność zaskarżonego do Sądu indywidualnego aktu administracyjnego (postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego) wszelkie działania strony czy też organów administracyjnych podjęte po dniu wydania zaskarżonego do sądu postanowienia. Skarżący złożył wiosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując jako przesłankę uchylenie decyzji wymierzającej mu cło i podatek od towarów i usług stanowiącą podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a.), postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; na żądanie wierzyciela; w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W toku rozpatrywania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stwierdzono, że uchylona została decyzja odmawiająca wznowienia postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] r. obejmującej cło i podatek od towarów i usług, a nie decyzja określająca wysokość tych należności. Zatem wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję formalną (decyzję odmawiającą wznowienia postępowania), nie zaś decyzję merytoryczną określającą należności publicznoprawne, stanowiącą podstawę prawną prowadzonej egzekucji. Nie stwierdzono w ramach prowadzonego postępowania, aby w stanie faktycznym sprawy zaszła jedna z przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Analizę organu i wnioski z niej wynikające odnośnie braku przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego Sąd rozpatrujący sprawę w pełni podziela. W zażaleniu od postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący wniósł o umorzenie względnie odroczenie postępowania egzekucyjnego do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie wznowienia. Na etapie postępowania zażaleniowego także nie doszło do powstania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto wskazać należy, że postępowanie egzekucyjne w administracji nie przewiduje instytucji odroczenia postępowania egzekucyjnego. W skardze do Sądu skarżący podniósł zaś, że podstawy umorzenia upatruje w art. 59 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego. Pierwszy z tych przepisów stanowi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny. Zasadnie w tym względzie podniósł organ drugiej instancji, że sytuacja ta dotyczy wyłącznie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do obowiązków o charakterze niepieniężnym. Przedmiotowe postępowania dotyczy jednak obowiązków stricte pieniężnych, taki bowiem charakter ma cło i podatek od towarów i usług. Wskazany natomiast przez skarżącego art. 97 § 1 pkt 4 kpa, stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepis ten znajduje zastosowanie w ogólnym postępowaniu administracyjnym, nie stosuje się go w postępowaniu podatkowym, w tym względzie obowiązuje bowiem Ordynacja podatkowa. Nie znajduje też zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jednak w art. 56 o przesłankach zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wyszczególniając je w sposób precyzyjny i zamknięty. W orzecznictwie Sądów Administracyjnych przyjmuje się, że podstawy do zawieszenia postępowania, o jakich mowa w art. 56 u.p.e.a., zostały wymienione w sposób enumeratywny, stąd też art. 97 k.p.a. nie może mieć zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Stosownie bowiem do art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy k.p.a. mają zastosowanie jedynie wówczas, gdy przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 274/10, LEX nr 757894 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Ke 759/08, LEX nr 478531). Przepis art. 18 u.p.e.a. odsyła wprawdzie do uregulowania zawartego w k.p.a. nakazując jego odpowiednie stosowanie, jednakże dotyczy to kwestii nieujętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tymczasem jej art. 56 wylicza w sposób wyczerpujący okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z tego względu nie mogą być brane pod uwagę inne okoliczności nie wskazane w tym przepisie, a wskazane przykładowo w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. akt III SA 2376/03, LEX nr 164519 oraz wyrok NSA z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt III SA/762/97, LEX nr 35214). Mając zatem na względzie przedstawioną powyżej argumentację nie można uznać, że zaistniała w okolicznościach faktycznych sprawy przesłanka do umorzenia czy zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione na podstawie decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Skarżący w skardze powołuje się też na instytucje wstrzymania egzekucji lub czynności egzekucyjnych. Zauważyć w tym zakresie przede wszystkim należy, że przedmiotowe postępowanie dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazane instytucje wstrzymania postępowania egzekucyjnego i wstrzymania czynności egzekucyjnych są niezależne od postępowania dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego i nie mają na nie oczekiwanego przez skarżącego wpływu. Poza tym zgłoszenie ich na etapie skargi należy uznać za spóźnione, adresowane winny być one bowiem do organu egzekucyjnego, nie mają też żadnego wpływu na postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W przekonaniu Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy skoro nie zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego nie można mówić o naruszeniu w tym względzie zasad konstytucyjnych. W ogóle nie można też mówić o naruszeniu art. 5 kodeksu cywilnego (reguł współżycia społecznego). Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie w zasadzie jedynie w zakresie stosunków o charakterze cywilnoprawnym. W stanie faktycznym sprawy przedmiotem egzekucji są natomiast: cło i podatek, tj. należności budżetu państwa, które wynikają ze stosunków o charakterze publicznoprawnym. Tym samym postawione w tym zakresie zarzuty zobowiązanego należało uznać za chybione. Sąd w tym miejscu zauważa, że z załączonych przez skarżącego do akt sprawy sądowej dokumentów, wynika m.in., że doszło już aktualnie do częściowego umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego – postanowienie z dnia [...] r. nr [...]. Jednak, jak wyżej wskazano, zdarzenia zaistniałe po dacie wydania zaskarżonego do Sądu postanowienia, nie mają wpływu na jego legalność. Podejmując bowiem zaskarżone do Sądu postanowienie z dnia [...] r. nr [...] organ drugiej instancji mógł brać pod uwagę prawnie i faktycznie wyłącznie dowody istniejące w dacie dokonanego rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe, głównie działania zobowiązanego nakierowane na umorzenie postępowania egzekucyjnego, końcowo zauważyć wypada, że losy przedmiotowej egzekucji uzależnione są w głównej mierze od wyniku prowadzonego przez skarżącego postępowania w trybie nadzwyczajnym, a mianowicie – wznowienia postępowania dotyczącego cła i podatku od towarów i usług. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. U.Wiśniewska E.Kruppik-Świetlicka D.Dudra