I SA/Bd 80/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 marca 2010r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Wnioskiem z dnia 06 marca 2009 r. M. R. i S. R. wystąpili do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie w całości zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne określonych w decyzji ZUS z dnia [...] nr [...] oraz rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określonych powyższą decyzją. W uzasadnieniu wnioskodawcy podnieśli, że określona ww. decyzją zaległość na kwotę [...] zł przekracza ich możliwości płatnicze. Wskazali, że nie mają żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, a ich sytuacja majątkowa i finansowa jest organowi dobrze znana albowiem wielokrotnie składali wyjaśnienia w sprawie. Nadmienili, że na bieżąco spłacają zaległości podatkowe na rzecz Urzędu Skarbowego we W. w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną w stosunku do M. R. Zakład Ubezpieczeń Społecznych : 1. umorzył postępowanie w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, 2. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, 3. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby prowadzącej działalność na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł, 4. odmówił umorzenia odsetek od całości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł 5. oraz odmówił umorzenia kosztów upomnienia w łącznej kwocie [...] zł. Wnioskiem z dnia 10 września 2009 r. M. R. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności. W uzasadnieniu strona zarzuciła, że organ pomimo tego, iż ustalił złą sytuację majątkową i finansową, odmówił udzielenia ulgi i umorzenia należności. Wskazała, że środki finansowe, jakimi dysponuje jej rodzina, pozwalają jedynie na spłatę zadłużenia podatkowego męża wobec Urzędu Skarbowego we W. oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Strona podniosła, że z powodu braku kwalifikacji i wyższego wykształcenia nie ma większych możliwości zarobkowych. Nie posiada również majątku, którego sprzedaż pokryłaby zaległości. Rozpatrując wniosek strony organ uznał, że nie ma podstaw do zmiany rozstrzygnięcia i decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Wskazano, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, tym samym nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podał, że strona wraz z małżonkiem wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, która jest zabezpieczona hipoteką na rzecz ZUS. Organ uznał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. o szczególnych zasadach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), skarżąca nie wykazała, że zachodzą szczególne przypadki uzasadniające umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności, tj. nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż wydatek ten pozbawiłby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że zgodnie z § 3 pkt 1 ww. rozporządzenia, to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do umorzenia zadłużenia. Organ podniósł, że M. R. nie zgłosiła się na wywiad majątkowy. W przedłożonym zestawieniu dochodów i wydatków nie wykazała źródła finansowania spłaty zadłużenia z tytułu podatków i kredytu, tym samym organ nie mógł określić, czy sytuacja wnioskodawcy wypełnia przesłanki powołane we wskazanym rozporządzeniu. Końcowo organ zaznaczył, że nie neguje sytuacji, w której wnioskodawca się znalazł, jednak po przeanalizowaniu zebranych dokumentów nie dopatrzył się przesłanek wypełniających art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wskazanego w nim rozporządzenia. W omawianym przypadku nie wykazano także istnienia okoliczności stanowiących przesłanki wymienione w § 3 pkt 2 i 3 wskazanego rozporządzenia. Organ uznał w ramach uznania administracyjnego oraz na podstawie zgromadzonych dowodów organ, że nie zachodzi również przesłanka z § 3 pkt 1 ww. rozporządzenia. Argument o braku kwalifikacji zawodowych nie może stanowić kryterium dla oceny zachodzenia przesłanek do umorzenia zadłużenia. Również spłata zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego nie może służyć jako przesłanka za umorzeniem, w zaistniałej sytuacji regulowane może być również zadłużenie z tytułu składek. Organ podał, że rozumie, iż jednorazowa spłata zaległości z uwagi na dochody osiągane przez rodzinę byłaby utrudniona, jednakże zdaniem organu, ich wysokość nie wyklucza, po uregulowania należności nie podlegających ulgom, spłaty zaległości w ratach. Na decyzję organu II instancji M. R. i S. R. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonej decyzji zarzucili : • naruszenie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym; • art. 9 Kpa poprzez nie udzielenie informacji o innych możliwościach udzielenia pomocy jak odroczenie płatności, czy umorzenie połowy zadłużenia; • art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 Kpa poprzez nie dopuszczenie dowodu z informacji Urzędu Skarbowego we W. dotyczącej sytuacji majątkowej i finansowej strony, która miała istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia • oraz naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Ponadto strona podniosła wątpliwość, czy zaskarżona decyzja jest ważna z podpisem dyrektora Inspektoratu ZUS we W. skoro organem uprawnionym do wydania decyzji jest Prezes ZUS. Strona wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu, o którym mowa w art. 145 cyt. ustawy, co oznacza, że skarga podlega oddaleniu. Rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 ww. przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Wracając do przedmiotowej sprawy należy zaznaczyć, że w jej stanie faktycznym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, co wynika z faktu, iż postępowanie egzekucyjne jest w toku albowiem doprowadziło do wyegzekwowania 2.700,00 zł. z konta bankowego skarżącej a ponadto jak wynika z akt administracyjnych skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami udziału w kamienicy a organ doprowadził do wpisu hipoteki przymusowej na ww. nieruchomości w dniu 18 września 2007r. To oznacza, że nie było podstaw do uznania, że w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b cyt. ustawy Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę : • ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek • oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. A zatem skarżąca chcąc uwolnić się od ciążącego na niej długu winna wykazać, że nie jest stanie opłacić należności wobec ZUS – u w oparciu o wyżej wskazany przepis § 3 rozporządzenia. Ustawodawca precyzując ww. przepis postanowił, że ulga jest możliwa w sytuacji : 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z treści ww. przepisów Ustawodawca przyznanie ulgi wyraźnie uzależnia przyznanie wnioskowanej ulgi od wykazania przez wnioskodawcę, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności z przyczyn wyszczególnionych w trzech punktach tj. gdy opłacenie składek odbędzie się kosztem zaspokojenia niezbędnych potrzeb strony i jego rodziny, uprzedniego poniesienia strat materialnych związanych z nadzwyczajnymi zdarzeniami ( klęska żywiołowa) a opłacenie składek spowodowałoby zaprzestanie działalności czy przewlekłej choroby samego zobowiązanego lub członka rodzinny nad którym opieka pozbawiłaby możność uzyskiwania dochodu. W tym miejscu należy zaznaczyć, że organ rentowy przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, że decyzja co do przyznania ulgi jak tu w postaci umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Istota uznania w tym przypadku polega na możliwości uwolnienia zobowiązanego od ciążących na nim długów, co oznacza, że organ może, lecz nie musi tego dokonać. Kompetencje do umorzenia należności z tytułu składek posiada wyłącznie organ rozstrzygający sprawę, a Sąd może jedynie ocenić legalność wydanego indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji). Rola sądu administracyjnego w przypadku kontroli decyzji uznaniowych jest ograniczona. W istocie sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2001 roku, I SA/Ka 498/00, PP z 2001 r. Nr 45, s. 14; jak również Ordynacja podatkowa 2005 r. Komentarz Mastalski ,B. Adamiak, Wrocław 2005, s. 308.) Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy z uwagi na fakt, ze skarżąca nie zjawiła się w organie w celu sporządzenia wywiadu majątkowego, a w przedłożonym zestawieniu dochodów i wydatków nie wykazała źródła finansowania spłaty zadłużenia z tytułu podatków i kredytu, tym samym organ nie mógł określić, czy sytuacja wnioskodawcy wypełnia przesłanki powołane we wskazanym rozporządzeniu. Mając powyższe na względzie Sąd w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł, jak w sentencji wyroku.