I SA/Bd 83/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...].[...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz D. K. kwotę [...](pięćset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela - D. K. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. wystawionego na W. W., obejmującego należność z tytułu kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej w kwocie należności głównej 13.657,40 zł. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2018r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Spółdzielczym w Brodnicy. W odpowiedzi na powyższe zajęcie bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Prezydenta M. B., Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. z egzekucją sądową prowadzoną przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. W toku prowadzonej egzekucji, sporządzono z zobowiązanym protokół o stanie majątkowym, nie ustalając majątku podlegającego egzekucji. Ponadto organ egzekucyjny pozyskał informacje od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że zobowiązany podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu od [...] stycznia 2015 r., nie pobiera zasiłków, renty ani emerytury. Postanowieniem z dnia [...] października 2018r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1314 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") umorzył z powodu bezskuteczności postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek wierzyciela - D. K. wobec majątku zobowiązanego W. W.. Jednocześnie wskazano, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a organ egzekucyjny nie ustalił majątku ani praw majątkowych, z których można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w wysokości 827,85 zł, z powodu braku możliwości wyegzekwowania ich od zobowiązanego. Na powyższe rozstrzygnięcie, wierzyciel złożył zażalenie wnioskując o zmianę zaskarżonego postanowienia i nieobciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z tytułu zajęcia rachunku bankowego. Zdaniem wierzyciela opłata egzekucyjna w wysokości określonej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W przedmiotowym postępowaniu podjęta czynność egzekucyjna - zajęcie rachunku bankowego nie doprowadziła do faktycznego zajęcia jakichkolwiek środków pieniężnych, nie doszło do zaspokojenia wierzyciela nawet w najmniejszej części. W związku z tym obciążenie wierzyciela opłatą za czynność w wysokości 690,20 zł jest niezasadne. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulujące zasady pobierania opłat związanych z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi oraz ich wysokość. Podał, że w przedmiotowej sprawie w konsekwencji podjętych czynności egzekucyjnych, powstały koszty egzekucyjne w kwocie 827,85 zł, na które składa się opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności naliczona do tytułu wykonawczego Nr [...] w kwocie 137,65 zł, oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości 690,20 zł. Wskazano, że organ egzekucyjny nie wyegzekwował kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego W. W., umarzając postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji, wynikającej z braku posiadanego przez niego majątku, a w konsekwencji nieskutecznego dochodzenia należności. Tym samym w postępowaniu egzekucyjnym nie wyegzekwowano od zobowiązanego żadnych kwot, które można by zaliczyć na poczet kosztów egzekucyjnych. W związku z tym, mając na uwadze treść art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel, którym w konkretnej sprawie jest D. K.. Odnosząc się do kwestii braku podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 690,20 zł, z uwagi na niewyegzekwowanie jakiejkolwiek kwoty organ podkreślił, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot. Opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wydatki egzekucyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z efektami egzekucji, co wynika wprost z art. 64 u.p.e.a. Organ zaznaczył, że do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego doszło w dniu [...] kwietnia 2018r., tj. w dniu doręczenia do Banku Spółdzielczego w Brodnicy, przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, zawiadomienia o zajęciu, które zostało uznane i przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też - w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej - naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 690,20 zł było zasadne. W złożonej do tut. Sądu skardze strona podniosła zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., polegającą na uznaniu, iż w przypadku dokonania zajęcia rachunku bankowego, z którego nie uzyskano żadnych środków na poczet prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela opłatą egzekucyjną, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być nałożona wyłącznie wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, nie ma natomiast podstaw do obciążania opłatą wierzyciela gdy na zajętym rachunku bankowym brak jest środków pieniężnych niezbędnych do realizacji zajęcia. Dla poparcia swego stanowiska strona powołała się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 kwietnia 2017r. w sprawie II FSK 693/15 oraz z dnia 10 kwietnia 2018r., II FSK 914/16. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wydane w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 827,85 zł. W złożonej skardze, skarżący kwestionuje zasadność obciążenia wierzyciela kwotą 690,20 zł naliczoną z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Spółdzielczym w Brodnicy. W odpowiedzi na to zajęcie Bank pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Prezydenta M. B. i Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. z egzekucją sądową prowadzoną przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. Skarżący podkreśla, że podjęta czynność egzekucyjna, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie doprowadziło do faktycznego zajęcia jakichkolwiek środków pieniężnych, nie doszło bowiem do zaspokojenia Wierzyciela nawet w najmniejszej części. Z tego względu, w świetle orzecznictwa NSA, obciążenie wierzyciela kwotą 694,62 zł na podstawie 64 § 1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest niezasadne. Sąd podziela stanowisko skarżącego o braku podstaw do naliczenia i obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w Brodnicy. W spornej kwestii należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe, należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, umożliwiających chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 06 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji. Z tych względów, zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. Natomiast, nie budzi zastrzeżeń Sądu, niekwestionowane w skardze naliczenie na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. opłaty manipulacyjnej w kwocie 137,65 zł, odpowiadającej 1% egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym Nr [...]. Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Naliczona opłata nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu egzekucyjnego. Organ podjął czynności egzekucyjne takie jak zajęcie rachunku bankowego, sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, wystąpienie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wynika, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem Trybunału ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę opłaty, w sytuacji bowiem należności o znacznej wartości brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat". Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem naliczona w kwocie 137,65 zł opłata manipulacyjna, nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standard określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tym bardziej, że po wyeliminowaniu możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel zostanie obciążony jedynie opłatą manipulacyjną. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w kwocie 690,20 zł. Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz. 1804 ), zasadzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy w kwocie 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł. U. Wiśniewska J. Szulc T. Wójci