I SA/Bd 868/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant N. N. po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za pobyt w izbie wytrzeźwień oddala skargę Decyzją z dnia [...]r. Prezydent G., odmówił Z. M. umorzenia należności w wysokości [...] zł za pobyt w Ośrodku Profilaktyki Uzależnień i Interwencji Kryzysowej z Izbą Wytrzeźwień w G. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w odniesieniu do strony nie ziściła się przesłanka ważnego interesu dłużnika ani ważnego interesu publicznego, które uzasadniałyby umorzenie przedmiotowej należności. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona pismem z dnia [...]. złożyła odwołanie powołując się na swoją trudną sytuację majątkową i życiową. Wskazała także na okoliczność nieuzasadnionego doprowadzenia jej na izbę wytrzeźwień oraz na przekroczenie swoich uprawnień przez funkcjonariuszy policji. Decyzją z dnia [....]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wyjaśniło, że kwestię umorzenia opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień przewiduje ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2009 r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), zwana dalej ustawą f.p., która jednak nie określa przesłanek decydujących o możliwości udzielania tej ulgi i odsyła w tej materii do przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 2009r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwana dalej ustawą O.p., to jest do art. 67a § 1 pkt 3. Przepis ten uzależnia możliwość umorzenia przedmiotowych należności od zaistnienia ważnego interesu strony lub ważnego interesu publicznego. Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na to, iż przesłanki te zostały określone przy pomocy pojęć nieostrych, ich treść podlega każdorazowo ocenie organu, który dokonuje jej z uwzględnieniem okoliczności konkretnej, indywidualnej sprawy. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie ziściła się przesłanka "ważnego interesu strony". Kolegium podało, że jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym zobowiązany jest zatrudniony w FHU S. w G. i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w kwocie [...] zł miesięcznie. Posiada on nadto środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie [...] zł. Jego miesięczne wydatki wynoszą [...] zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki O.K. rok produkcji [...], komputera oraz wieży audio. Strona zamieszkuje w pokoju o powierzchni [...]m2 w domu jednorodzinnym należącym do jej rodziny. Zdaniem Kolegium okoliczności te wskazują na trudną sytuację finansową wnioskodawcy, jednakże nie stanowią one dostatecznej podstawy do umorzenia należności w oparciu o przesłankę "ważnego interesu dłużnika". Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu oraz oszczędności w kwocie [...] zł, które znacznie przewyższają kwotę należności, której umorzenia się domaga. Ponadto organ stwierdził, że wnioskodawca jest osobą w wieku produkcyjnym, posiada wyższe wykształcenie, nie zgłasza problemów zdrowotnych i nie ponosi z tego tytułu żadnych wydatków. W ocenie organu, sytuacja dochodowa i życiowa strony nie kwalifikuje się więc do szczególnie trudnej czy nadzwyczajnej. Uiszczenie przedmiotowej należności nie spowoduje - w ocenie organu odwoławczego - zachwiania podstaw jego egzystencji. Rozpatrując przesłankę "ważnego interesu publicznego" organ drugiej instancji zauważył, że przy jej wykładni należy uwzględniać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej sprawność działania aparatu państwowego, korekta jego błędnych decyzji, itd. W ocenie organu odwoławczego konieczność respektowania wartości, jakie mogą się kryć pod pojęciem interesu publicznego, przemawia za odmową umorzenia stronie należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień. Umorzenie przedmiotowego zobowiązania godziłoby bowiem w zasadę równości i sprawiedliwości oraz zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Odnosząc się natomiast do podniesionych w odwołaniu okoliczności dotyczących zasadności doprowadzenia skarżącego do izby wytrzeźwień Kolegium wyjaśniło, że pozostają one poza zakresem niniejszej sprawy. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu ponownie powołała się na swoją trudną sytuację materialną pomimo podjętej kilka miesięcy temu pracy. Skarżący podkreślił, że obecnie otrzymuje minimalne wynagrodzenie krajowe, jednakże z uwagi na niestabilną sytuację zatrudniającej go firmy obawia się, że może ją w najbliższym czasie stracić. Dodał, że posiada nieuregulowane należności za wcześniejszy pobyt w Izbie wytrzeźwień w wysokości [...] zł. Oprócz tego poniósł dodatkowe straty w postaci uszkodzonego telefonu komórkowego przez policjantów, kurtki oraz uszkodzonego samochodu przez brata. Dalej skarżący stwierdził, że wymierzona mu opłata za pobyt w Izbie wytrzeźwień jest według niego niesłuszna i nienależna. W dalszej części skargi strona szczegółowo opisała okoliczności związane z umieszczeniem jej w Izbie wytrzeźwień. Dodatkowo wskazała na problemy rodzinne i zdrowotne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia) i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej do Sądu decyzji zauważyć trzeba, iż rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie uzależnione jest od udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy organy administracyjne zobowiązane były do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień. Odpowiedź na tak postawione pytanie, należy zdaniem Sądu poprzedzić wyjaśnieniem, że zgodnie z art. 42 ust. 5 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007r., Nr 70, poz. 473 ze zm.), za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobiera się opłaty. Opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień ma charakter opłaty administracyjnej i jest świadczeniem wynikającym ze stosunku publicznoprawnego. Ustawodawca przewidział jednak możliwość zwolnienia z obowiązku zapłaty przedmiotowej opłaty poprzez jej umorzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o f.p. W myśl art. 64 ust. 1 tej ustawy właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. W przepisie tym chodzi o możliwość umarzania niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w całości albo w części lub odraczania albo rozkładania ich na raty. Środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są zaś m.in. dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Ponadto, przepis art. 67 ustawy stanowi, iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późno zm.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy O.p. Z uwagi na to, że ustawa o f.p. nie określa przesłanek decydujących o możliwości udzielania ulg w spłacie należności publicznoprawnych, należy w tej kwestii odwołać się do przepisów O.p., to jest do art. 67a § 1 pkt 3, zgodnie z którym "Organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną". Z treści tego przepisu wynika, że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi jest postępowaniem dwuetapowym. Rozróżnienie tych etapów jest, w ocenie Sądu, o tyle istotne, że od ustalenia w sprawie istnienia przesłanek lub ich nieistnienia zależy dalszy etap postępowania. Pierwszy etap obejmuje przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do umorzenia powstałej zaległości, czyli czy w sprawie wystąpił "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Wskazać należy, iż przesłanki te mają charakter rozłączny co oznacza, że wystarczy by jedna z nich wystąpiła by organ podatkowy był zobligowany do podjęcia rozstrzygnięcia mającego postać uznania administracyjnego. Niewystąpienie żadnej z przesłanek skutkuje tym, że organ nie może, nie ma ustawowej możliwości umorzenia powstałej zaległości. W takiej sytuacji, tj. gdy organ ustali, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie odmowy uwzględnienia wniosku, gdyż tylko ważny interes podatnika lub interes społeczny przesądzić może o zastosowaniu wobec podatnika ulgi. W drugim zaś etapie, tj. w sytuacji gdy organ stwierdzi zaistnienie którejkolwiek z przesłanek podejmuje decyzję w ramach uznania administracyjnego, co do ewentualnego umorzenia zaległości. Jednocześnie wskazać należy, iż stwierdzenie istnienia tych przesłanek nie wiąże jednak organu podatkowego, tj. nie musi on podjąć decyzji korzystnej dla zobowiązanego. Może, bowiem - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie przyznania ulgi, nawet wówczas, gdy istnieje np. ważny interes zobowiązanego. W literaturze i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia przesłanek do przyznania ulgi w danym stanie faktycznym, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia. Negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być jednak szczegółowo uzasadnione, zarówno, co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. W tym miejscu wypada zaznaczyć, iż Sąd z powodu uregulowań ustawowych nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, a więc nie dokonuje własnej oceny dowodów, a następnie własnych ustaleń faktycznych. Tym samym, argumenty dotyczące oceny zgromadzonych w sprawie dowodów zawarte w skardze nie mogą powodować, iż Sąd dokona własnej oceny dowodów, ale zobowiązują Sąd do oceny, czy przedstawione argumenty mogą prowadzić do zakwestionowania oceny dowodów dokonanej przez organ. Szczególny charakter decyzji w sprawie ulgi, tj. jej uznaniowość oznacza w zasadzie, że Sąd nie ma uprawnień do jej merytorycznej kontroli. Kontrola sądu obejmuje bowiem, wyłącznie badanie prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organy oraz badanie formalnej poprawności decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., III SA/Wa 1264/05, M. Podat. 2005/12/4). Inaczej mówiąc Sąd ocenia, czy organ prawidłowo ustalił przesłanki do zastosowania ulgi, bądź jej odmowy i czy jego stanowisko mieści się w granicach uznania administracyjnego. Jest to, bowiem zagadnienie natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd Administracyjny bada jedynie zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). W niniejszej sprawie organy ustaliły, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 67a § 1 O.p. Do wniosków takich doprowadziło organy przeprowadzone postępowanie dowodowe, w ramach którego były one zobowiązane ustalić sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Dla oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego zasady. W szczególności bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3). Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organy administracyjne przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w sposób wyczerpujący. W szczególności przeprowadziły stosowne postępowanie wyjaśniające, prawidłowo przeanalizowały sytuację majątkową, finansową i rodzinną strony skarżącej i wskazały na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień. Z akt sprawy wynika, że Skarżący jest zatrudniony w FHU S. w G. i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w kwocie [...] zł miesięcznie. Posiada on nadto środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie [...] zł. Jego miesięczne wydatki wynoszą [...] zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki O. K. rok produkcji [...], komputera oraz wieży audio. Zamieszkuje w pokoju o powierzchni [...] m2 w domu jednorodzinnym należącym do jego rodziny. Dodatkowo strona jest osobą młodą, posiada wyższe wykształcenie oraz nie zgłasza problemów zdrowotnych i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Jak wskazano wyżej zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, na wniosek podatnika, organ administracyjny miał możliwość umorzenia zaległej opłaty. Jednakże wymienione w powołanym przepisie ulgi stosowane są wyjątkowo. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie "ważny interes podatnika" jest pojęciem nieostrym, a jego treść powinna być badana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. O jego istnieniu nie decyduje subiektywne przeświadczenie, w konsekwencji oceny należy dokonywać w oparciu o zobiektywizowane kryteria, które są zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają między innymi życie i zdrowie ludzkie, a także możliwość zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (S. Babiarz i in.: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 253). Zważywszy na powyższe, podstawą rozstrzygnięcia o umorzeniu niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publiczno-prawnym, jaką jest opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień, w oparciu występowanie przesłanki ważnego interesu podatnika jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, w którego skład wchodzi konieczność ustalenia sytuacji majątkowej podatnika. Zdaniem Sądu, należy podzielić stanowisko organu, że sytuacja Skarżącego jest trudna, ale nie na tyle, żeby uzasadniała zastosowanie wnioskowanej ulgi. Podkreślić trzeba, że kwota, o umorzenie której Skarżący się zwrócił jest niewielka i jednorazowa i z pewnością konieczność jej uiszczenia nie zagrozi jego egzystencji. Wskazać również należy, że instytucja umorzeń jest instytucją nadzwyczajną, co oznacza, że przesłanki warunkujące jej przyznanie także mają charakter wyjątkowy. Odnosząc się natomiast do pojęcia "interesu publicznego", o którym mowa w art. 67a § 1 Op., powinno ono być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2006r., III SA/Wa 1964/05, niepubl.). Strona skarżąca nie wyartykułowała wprost faktu zaistnienia w sprawie przesłanki "interesu publicznego". Konkludując, w ocenie Sądu argumentacja organu, który odmówił przyznania ulgi Skarżącemu jest przekonywująca i logiczna, a wybór rozstrzygnięcia nie został dokonany dowolnie, lecz zgodnie z obowiązującymi zasadami prawnymi. Na marginesie wskazać należy, że wniosek o umorzenie zaległości podatnik może składać nawet po uzyskaniu decyzji odmownej (która stała się prawomocna), gdy w międzyczasie zaszły okoliczności uzasadniające umorzenie (III SA 398/99 wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2000r. Lex nr 40399 z tezą: "Odmowa umorzenia zaległości podatkowych (art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy art. 67 Ordynacji podatkowej) nie stwarza stanu res iudicata i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje". W kontekście powyższych rozważań wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie argumentacja Skarżącego podniesiona na rozprawie w dniu 14 lutego 2012r. dotycząca jego sytuacji majątkowej, w szczególności okoliczność utraty pracy oraz stanu zdrowia, która ze zrozumiałych względów nie była poddana ocenie organów w momencie wydawania decyzji i w konsekwencji nie mogła podlegać kognicji Sądu w tym zakresie, może odpowiednio udokumentowana mieć wpływ na rozstrzygnięcie organu w momencie ewentualnego zainicjowania przez stronę ponownego postępowania w sprawie przyznania ulgi. Odnośnie argumentów dotyczących zasadności doprowadzenia Skarżącego do izby wytrzeźwień wyjaśnić należy, że pozostają one poza zakresem niniejszej sprawy. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.