I SA/Bd 870/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 445,79 zł z uwagi na brak podstaw do umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Po ponownym przeanalizowaniu sprawy w związku ze złożonym w tym zakresie wnioskiem strony Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Wskutek złożonej od powyższego rozstrzygnięcia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] sygn. [...] uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że Zakład kierując się wnioskiem strony ograniczył się jedynie do rozpatrzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), a powinien był rozpatrzyć sprawę w oparciu o wszystkie przesłanki określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania oraz sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Uzasadniając rozstrzygnięcie przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 u.s.u.s. Rozpatrując sprawę w tym kontekście organ wskazał, że aktualnie wobec majątku wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wskazano, że w dniu 24 lutego 2011r. organ wszczął administracyjne postępowanie egzekucyjne w formie zajęcia rachunku bankowego, jednak z uwagi na fakt, że bank nie prowadził dla skarżącego rachunku bankowego, zwrócono tytuły egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że w przypadku strony zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28. ust. 3 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki (art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s.). Konkludując Zakład stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ podniósł przy tym, że na podstawie art. 26 ust. 3 u.s.u.s. dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika, a zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Zakład podał, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ wskazał, że na podstawie tego przepisu w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślono, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego do ich opłacenia jedynie w wyjątkowej sytuacji, w szczególności w przypadku ubóstwa osoby zobowiązanej do uregulowania należności, której sytuacja majątkowa i konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia zagraża dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego tj. w sytuacji braku środków niezbędnych dla zachowania potrzeb życiowych (wyżywienie, ubranie, utrzymanie mieszkania i inne). Jednak to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Tymczasem wnioskodawca pomimo dwukrotnego wezwania przez Zakład w trakcie ponownego postępowania nie przedłożył żadnych nowych dowodów wskazujących na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Przedstawiając sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy organ podał, że z treści kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia 08 lipca 2011r. wynika, że skarżący jest osobą rozwiedzioną i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,26 ha (tj. 3,3 ha przeliczeniowego), które jest jego własnością. Przedmiotowa nieruchomość gruntowa położona jest w K. gmina S.. Majątek ruchomy stanowi samochód osobowy marki Peugeot 505, rok prod. 1983. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS, zobowiązany płaci dobrowolnie alimenty na dziecko w wysokości od 100 do 200 zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w B. przy ul. U.. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Koszty leczenia miesięcznie wynoszą 60 zł (brak dowodów na powyższą okoliczność), a koszty utrzymania wynoszą: energia elektryczna za maj 2011 r. - 15,80 zł, za czerwiec 2011 r. - 36,92 zł, gaz w okresie od 14 czerwca 2010 r. do 09 grudnia 2010 r. - 69,41 zł. Strona nie korzysta z finansowego wsparcia ośrodka pomocy społecznej. W trakcie niniejszego postępowania organ ustalił, że skarżący mieszka z siostrą, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.783,52 zł netto miesięcznie. Odnosząc się do stanu zdrowia wnioskodawcy (m.in. dyskopatia), organ wyjaśnił, że zgodnie z § 3 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Zakład może umorzyć należności ż tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na przewlekłą chorobę jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem ZUS w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ pomimo problemów zdrowotnych prowadzi on od lat gospodarstwo rolne. Poza tym nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy orzeczeniem o niezdolności do pracy. Organ podał, że z informacji uzyskanych z Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wynika, że w 2011 r. zobowiązany złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarstwa na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Dotychczas skarżący otrzymał następujące płatności: za 2004 r. płatność OB w wysokości 1.894,77 zł, za 2005 r. płatność OB w wysokości 4.678,21 zł, za 2006 r. płatność OB w wysokości 5.441,51 zł, za 2007 r. płatność OB w wysokości 5.539,20 zł oraz płatność ONW w wysokości 1.693,34 zł, za 2008 r. płatność OB w wysokości 5.663,38 zł oraz płatność ONW w wysokości 1.693,34 zł, za 2009 r. płatność OB w wysokości 8.043,47 oraz płatność ONW w wysokości 1.693,34 zł, za 2010 r. płatność OB w wysokości 7.626,88 zł oraz płatność ONW w wysokości 1.505,39 zł. Zakład dodał, że skarżący złożył wniosek na 2012r. o przyznanie płatności obszarowej i płatności ONW, jednak jeszcze jej nie przyznano. Organ podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jednocześnie w ocenie Zakładu ewentualne umorzenie należności składkowych stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do stanowiska strony, iż sprawę uważa za zakończoną, albowiem Sąd wyeliminował decyzję z obrotu prawnego, Zakład wyjaśnił, że o tym czy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny, czy nie powinny być umorzone, nie rozstrzyga Sąd, gdyż takie rozstrzygnięcie należy do organów administracyjnych. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przepisanych przepisami przesłanek nie obliguje Zakład do zastosowania ulgi jaką jest umorzenie należności. Konkludując organ stwierdził, że skarżący nie wykazał należycie w trakcie postępowania, iż zobowiązanie z tytułu składek w łącznej wysokości 445,79 zł pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od wnioskodawcy zdarzenia losowego. Nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę skarżący byłby pozbawiony możliwości zarobkowania (prowadzi gospodarstwo rolne), a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jednocześnie Zakład wskazał na możliwość spłaty zobowiązania w ratach. W skardze do Sądu Administracyjnego strona wskazała na niezasadność prowadzenia przez Zakład postępowania w sprawie w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] sygn. akt. [...], który w ocenie skarżącego wyeliminował decyzję z obrotu prawnego. W ocenie skarżącego mimo to organ ponownie rozpatruje sprawę powołując się na wyrok WSA w Warszawie, który zdaniem strony nie ma zastosowania do niniejszej sprawy. ZUS nie złożył skargi kasacyjnej od wyroku z dnia [...]. Skarżący podniósł także, iż faktycznie nie zamieszkuje z siostrą, która jest tylko w mieszkaniu przy ulicy U. w B. zameldowana i nie ponosi ona kosztów utrzymania mieszkania. Siostra mieszka/jest zameldowana w lokalu nr 2. Skarżący podniósł, że ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie na materiałach zebranych na wcześniejszym etapie postępowania. Natomiast dołączone nowe dowody przemawiają na niekorzyść strony. W tym kontekście skarżący zarzucił, że Zakład nie zbadał jego odwołania złożonego do Sądu Okręgowego od decyzji ZUS z dnia [...] nr [...] o objęciu ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od 01.04.2005r. do 05.04.2005r. O fakcie tym informował Zakład. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do okoliczności związanych ze złożeniem odwołania od decyzji ZUS z dnia [...] Zakład podał, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] nie miał wiedzy o istnieniu odwołania. Skarżący złożył odwołanie w dniu 07 listopada 2005r. bezpośrednio do Sądu Okręgowego w B., który odwołanie to przekazał do ZUS w dniu 28 sierpnia 2012r. Sprawa z tego odwołania aktualnie zarejestrowana jest pod sygn. akt [...] w Sądzie Okręgowym w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Należy wskazać, że obecnie zaskarżona decyzja została wydana wskutek uchylenia przez tut. Sąd wyrokiem z [...] w sprawie [...] decyzji ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Sąd uchylający ww. decyzję wskazał, że: przedmiotem niniejszego postępowania nie jest zasadność, czy wysokość dochodzonych należności, ale kwestia istnienia, bądź nieistnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji umorzenia należności składkowych. Sąd uznał, że obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania w kierunku zbadania ustawowych przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s. gdyż organ w ogóle nie wziął pod uwagę treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdzie szczegółowo określono przesłanki umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Brak rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku pod kątem zaistnienia przesłanek ustawowych skutkuje naruszeniem wskazanego art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w sprawie. Pominięcie w trakcie prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek powyższej regulacji doprowadziło do naruszenia przez organ podstawowych zasad postępowania tj. art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek), jak również art. 77 k.p.a. (zbieranie i ocena dowodów), art. 80 k.p.a. (swobodna ocena dowodów) z uwagi na nierozpatrzenie w pełni materiału dowodowego i jego oceny oraz art. 107 § 3 k.p.a. (składniki uzasadnienie decyzji) poprzez brak właściwego uzasadnienia prawnego decyzji. Powyższe naruszenia skutkują koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W związku z czym Sąd wskazał, że organ w ponownie przeprowadzonym postępowaniu winien wziąć pod uwagę treść wskazanych przepisów oraz rozpatrzyć sytuację skarżącego z uwzględnieniem treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Organ miał obowiązek ustalić, czy : nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), a dopiero po stwierdzeniu, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia organ powinien dokonać analizy czy nie zachodzą inne szczególne względy wskazane w wydanym, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 03 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Op 315/11, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem internetowym www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270) dalej p.p.s.a. ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym, jak w niniejszej sprawie zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma istotne znaczenie dla tego sądu. Należy podkreślić, że sprawa jest tożsama pod względem faktycznym i prawnym, a więc Sąd ma obowiązek uwzględnienia wiążącej oceny prawnej i wskazań poprzedniego wyroku tut. Sądu ( art. 153 p.p.s.a., porównaj wyrok NSA z 12 października 2006 r., sygn. akt II GSK 147/06, LEX nr 276691). W niniejszej sprawie podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy ubezpieczeniowej, który daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że we wniosku z dnia 16 maja 2011 r. skarżący, występując do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, powołał się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wskazał, że utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego o pow. 3,3 ha przeliczeniowego. Ponieważ innych źródeł utrzymania nie posiada, nie stać go na uiszczenie jakichkolwiek należności. Zaznaczył, że ma na utrzymaniu syna w wieku szkolnym. Wskazując na problemy zdrowotne podał, że choruje na dyskopatię. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy wezwał skarżącego do sporządzenia kwestionariusza o stanie rodzinnym i majątkowym a także do przedłożenia dokumentów potwierdzających trudną sytuacje rodzinną i zdrowotną. W odpowiedzi strona uznała, iż jest to nękanie, a sprawa została zakończona wyrokiem Sądu. W tej sytuacji organ zwrócił się do organów o informacje o podanie danych osób wspólnie zamieszkujących, podanie nr ksiąg wieczystych nieruchomości strony a także o podanie przez Agencję Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa o przyznanych dotacjach na rok 2012 r. W odpowiedzi poinformowano, ze w domu przy ul. U. zamieszkuje siostra M. P. , która otrzymuje emeryturę w wysokości 2.783,52 zł. netto . Agencja Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa w T. poinformowała, że wniosek o dopłaty złożono a w poprzednich latach skarżący otrzymał dopłaty do swego gospodarstwa o pow. 9,26 ha tj. 3.304 ha przeliczeniowego a przeciętny dochód z 1 ha, co sam skarżący podał to kwota 2.056 zł. W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony i ustalony, zgodnie ze wskazaniami Sądu, jakie zostały zawarte w poprzednim wyroku. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony, iż Sąd sprawę "załatwił definitywnie". Należy wskazać, że to organ rozstrzyga sprawę umorzenia a Sąd jedynie ma obowiązek sprawdzenia czy decyzja jest zgodna z prawem czy tak jak wskazano w poprzednim wyroku zostały sprawdzone wszystkie przesłanki pozwalające na umorzenie a więc zarówno z ustawy art. 28 o systemie ubezpieczeń społecznych tj. czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej bezskuteczności jak i przesłanki z rozporządzenia. Organy uznały iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek art. 28 cyt. ustawy a ponadto skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z rozporządzenia podnosząc, iż pomimo choroby (brak dokumentacji) nadal prowadzi gospodarstwo rolne. Z takim stanowiskiem należy się zgodzić. Ze stanu faktycznego ustalonego przez organy nie można wywieść, że sytuacja majątkowa strony uzasadnia zastosowanie wnioskowanej ulgi. Istotnie skarżący posiada nieruchomość w B. oraz prowadzi gospodarstwo rolne, do którego nadal otrzymuje dopłaty. Umorzenie nie jest łaską ani przywilejem jest prawem podatnika i to podatnik winien wykazać, że jego sytuacja pozwala na zastosowanie ulgi. Przy czym nawet przy spełnieniu przesłanek Ustawodawca pozostawił organowi możliwość wyboru co do decyzji pozytywnej lub negatywnej. Przy uznaniu administracyjnym co należy pokreślić, kontrola sądowa się kończy, gdyż Sąd ocenia jedynie to czy organ prawidłowo rozpatrzył wszystkie przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości, zarówno te z ustawy jak i z ww. rozporządzenia. Należy jeszcze wskazać, że organ ma prawo zgodnie z art. 26 ust. 3 cyt. ustawy dla zabezpieczenia należności ustanowić na wszystkich nieruchomościach hipotekę, co powoduje, że należności te nie ulegają przedawnieniu. A zatem Sąd stwierdza, że organ prawidłowo rozpatrzył wszystkie przesłanki i zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. H. Adamczewska – Wasilewicz E. Kruppik – Świetlicka J. Brzezińska