I SA/Bd 872/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018r. K. O. (skarżący) wystąpił o umorzenie odsetek w wysokości 167 734,92 zł. od zadłużenia z tytułu składek. Rozpatrując złożony wniosek zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] marca 2018r. Inne Oddział w R. odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca od [...] grudnia 2008r. prowadzi działalność gospodarczą. Ponieważ nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności, został dłużnikiem Inne. Zaległości według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek wynosiły 254 782,78. Ponadto na koncie płatnika, figurowały koszty egzekucyjne, powstałe w wyniku wdrożenia postępowania egzekucyjnego. Opisując sytuację skarżącego organ podał, że we wniosku wskazał on, że nie jest w stanie spłacić tak wysokiej kwoty powstałej nie z jego winy. Wyjaśnił, że w latach, w których powstały zaległości był w spółce z bratem R. O., który nie opłacał składek, czego skarżący nie był świadomy. Zaznaczył że brat zajmował się pracą papierkową, natomiast on wykonywał ciężkie prace fizyczne. Podniósł, że w latach w których powstały te zadłużenia nie zapłacono spółce za wykonaną pracę w W. na kwotę 400.000 zł, w związku z czym nadal toczy się postępowanie w sądzie. Wspomniał również o drugiej firmie i jej zobowiązaniu w kwocie 80.000 zł za wykonaną pracę. Dodał, że od trzech lat nie jest z bratem w spółce. Wyjaśnił, że starał się spłacać zadłużenie w ratach, jednak kwoty bieżących składek w wysokości 3.300 zł i kwoty rat przerosły dochody. Oświadczył, że ma zadłużenia w innych instytucjach. Oświadczył, że firmę prowadzi sam, zatrudnia 5 osób z czego: 1 osoba pracuje na cały etat, a 4 osoby są zatrudnione na 3/4 etatu, ponieważ skarżący nie jest w stanie płacić za wszystkich wysokich składek i ciążą na nim inne zadłużenia. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawca podał, że obecnie nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, nie posiada dochodu z innego źródła, nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która ma swój dochód w kwocie 1.500 zł netto oraz córkami K. O. oraz N. O., które nie osiągają dochodów. Z dokumentacji (PIT-36, PIT/B, PIT-36L) oraz oświadczenia złożonego w trakcie postępowania wynika, że dochody skarżącego z prowadzonej działalności kształtowały się następująco: 2015 rok - przychód 176 966,54 zł (dochód - 68 902,05 zł), 2016 rok - przychód 415 637,89 zł (dochód - 54 605,18 zł), 2017 rok - przychód 484 133,07 zł (dochód - 114 199,78 zł), 01-07/2018 rok - przychód 189 942,19 zł (dochód - 13 651,21 zł). Średni miesięczny dochód w 2018 roku (okres 01-07) wyniósł 1 950,17 zł. W złożonym oświadczeniu poinformował, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2.000 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) -1.500 zł, opłaty eksploatacyjne - 500 zł. Zaznaczył, że nie ponosi kosztów związanych z leczeniem. Wnioskodawca wykazał ponadto zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu bez wskazania okresu, w kwocie 30.000 zł, miesięcznie 1.000 zł. Powyższe zobowiązanie nie jest spłacane. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 56 m2 położone w T.. Zaznaczył, że nie posiada praw majątkowych, ani majątku ruchomego. Posiada wierzytelność z tytułu długu za usługę od podmiotu Foksal z terminem płatności 2013r. w kwocie 85.000 zł. Organ wskazał, że skarżący nie powołał się na własną trudną sytuację zdrowotną, jak i członków rodziny. W złożonym formularzu informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis wskazał, że w okresie ostatnich trzech lat przed dniem złożenia wniosku maleją obroty firmy, zmniejsza się przepływ środków finansowych, zwiększa się suma zadłużenia, rosną kwoty odsetek od zobowiązań. Organ ustalił, że wnioskodawca nie figuruje w ewidencji Działu Świadczeń Rodzinnych i Działu Dodatków Mieszkaniowych, nie pobiera żadnych świadczeń wychowawczych, natomiast występuje w składzie rodziny M. O. w Dziale Świadczeń Wychowawczych. Organ ustalił ponadto, że skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Nie posiada również majątku ruchomego. Dodał, że wobec strony prowadzone postępowanie egzekucyjne. Następnie organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, dalej "u.s.u.s."), wymienił przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie przesłanki takie nie zachodzą. Wyjaśnił, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym w stosunku do zadłużenia nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Organ podał, że wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku lub posiadania ruchomości niepodlegających egzekucji. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, posiada mieszkanie. Ponadto pozostaje w związku małżeńskim z M. O., która posiada własne źródło dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe, wykluczeniu podlegają okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Ponadto rozstrzygając o odmowie umorzenia należności organ rozpatrzył sytuację strony pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dających możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności oraz w wydanym na podstawie tego przepisu Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie Zkładu okoliczności w wymienione w rozporządzeniu (pkt 1-3) nie zachodzą. Organ podał, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie wskazał również, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie przedstawił żadnych dokumentów (zaświadczeń lekarskich, wyników badań itp.) obrazujących stan zdrowia zarówno własny, jak i członków rodziny. Nie wykazał żadnych wydatków przeznaczonych na leczenie (np. wykup leków, wizyty lekarskie). Organ podał, że wnioskodawca jest aktywny zawodowo, zaś prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi dochód. Tym samym sytuacja zdrowotna skarżącego nie ogranicza jego możliwości zarobkowania. Zdaniem organu w sprawie nie występuje również możliwość umorzenia odsetek od zaległych składek z uwagi na sytuację finansową, która w przypadku opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiłaby jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym kontekście organ podniósł, że rodzina skarżącego utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczych. Łączny dochód gospodarstwa domowego - zgodnie z oświadczeniem - wynosi 3.450,17 zł netto (1950,17 zł + 1500 zł). Z obliczeń Zakładu wynika, że po opłaceniu wykazanych w oświadczeniu stałych wydatków rodzinie pozostaje 1.450,17 zł. Wskazana kwota, stanowiąca wolne środki finansowe, może być przynajmniej w części przeznaczona na spłatę zadłużenia w ZUS. Organ wyjaśnił, że zaległości z tytułu nieopłaconych składek nie muszą być uregulowane jednorazowo. Istnieje możliwość spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego, z której skarżący korzystał. Mimo zerwania wcześniej podpisanych umów ratalnych może on ponownie złożyć wniosek o spłatę zaległości w ratach, proponując niższą kwotę spłaty. Jednocześnie organ wyjaśnił, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają powody wskazane przez wnioskodawcę jako przyczyny powstania zadłużenia. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z uzyskiwaniem dochodów, ale również ponoszeniem strat, jednak niezależnie od osiąganego wyniku finansowego każdy przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek zapłaty składek. Niewywiązywanie się płatnika z tego obowiązku powoduje powstanie po stronie ZUS wierzytelności oraz obowiązek wykorzystania wszystkich dostępnych środków dochodzenia należności. Skarżący nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze podał, że nie jest w stanie spłacić tak wysokich odsetek, wskazując przy tym na swoje niskie dochody. Dodał, że nie wystarczają one na pokrycie bieżących opłat i wynagrodzenia dla pracowników, których zatrudnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066 - t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 – t.j., dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd z urzędu dopatrzył się naruszenia art. 28 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, dalej "u.s.u.s."). Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak trafnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 3 lipca 2018r., III SA/Po 335/18, organ rozpoznając wniosek o umorzenie należności w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z dyspozycją art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie. W sprawie organ określił okresy, w jakich powstały należności i sięgają one 2011r. Zatem stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. istnieje realna wątpliwość co do tego, że część z nich istniała w dniu wydania zaskarżonej decyzji. To obligowało ZUS do tego, by w decyzji przedstawił rozważania prawne i faktyczne, z których jasno wynikałoby, że dotyczy ona nieprzedawnionych należności. Jedynie takie zapisy pozwoliłyby Sądowi na dokonanie kontroli tego, czy w decyzji wykazano prawidłowo kwotę należności, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 lutego 2018 r., I SA/Ke 26/18). Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości Skarżącego wobec ZUS. Decyzje te wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalone zostaną przesłanki do umorzenia, organ może odmówić ich umorzenia. Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. Kwestia przedawnienia niewątpliwie wysuwa się na pierwszy plan również w tym znaczeniu, że przedwczesnym jest badanie poprawności decyzji co do pozostałych kwestii, gdyż zmiana kwoty należności jaka mogłaby wyniknąć z ich przedawnienia zmienia obraz sytuacji istotny z punktu widzenia art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Zdaniem Sądu konieczna jest zatem ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącego w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, przy szczególnym rozważeniu przedawnienia należności, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Zatem sprawa wraca do ponownego rozpoznania, a ZUS w kolejnej decyzji musi przeanalizować sytuację skarżącego ponownie tak co do przedawnienia jak i przesłanek umorzenia, aktualnych na dzień wydania nowej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. H. Adamczewska-Wasilewicz L. Kleczkowski M.Łent