I SA/Bd 919/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oddala skargę Decyzją z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] orzekającej o odpowiedzialności strony za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej "P" J. J. T. z siedzibą w B. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. w kwocie [...] wraz z należnymi odsetkami. W złożonym odwołaniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że nowe wskazane we wniosku o wznowienie postępowania dokumenty nie są nowymi, wcześniej nie znanymi stronie dowodami, podczas gdy ich ujawnienie nastąpiło po prawomocnym zakończeniu wcześniej prowadzonego postępowania oraz naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez jego niezastosowanie i niewznowienie postępowania w sytuacji, gdy wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania skarżący przedłożył dowody z dokumentu wcześniej nieznanego organowi, który wydał decyzję. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pismem z dnia [...] strona wnioskowała już o stwierdzenie nieważności decyzji Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], a Dyrektor Izby Skarbowej w B. nie uwzględnił wniosku podatnika i decyzją z [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Po złożonym przez skarżącego odwołaniu, Dyrektor Izby Skarbowej w B.decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną strony w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ podkreślił, że wniosek z dnia [...] zawierał jednoznaczne żądanie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]., a nie żądanie zastosowania instytucji wznowienia postępowania. Kwestia wznowienia postępowania rozpatrywana była w odrębnym postępowaniu. W tym zakresie organ podał, że pismem z dnia [...] skarżący wniósł do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Po rozpatrzeniu ww. wniosku organ podatkowy decyzją z dnia [...]. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...], zaś Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ podkreślił, że podstawą wydania decyzji z dnia [...]., w której Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wydanej przez Drugi Urząd Skarbowy w B. z dnia [...]. był przepis art. 249 § 1 pkt 1 O.p., nie ma zatem podstaw w tym momencie do analizowania przesłanek przewidywanych dla wznowienia postępowania podatkowego. W konsekwencji, organ odwoławczy za trafne uznał stanowisko organu pierwszej instancji o braku podstaw do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, wobec faktu wydania w dniu [...]. decyzji w tej samej sprawie, albowiem daną sprawę administracyjną może rozstrzygać co do istoty tylko jedna decyzja. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby Skarbowej w B. za zgodną z prawem uznał decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Drugiego Urzędu Skarbowego w B.z dnia [...] orzekającej o odpowiedzialność strony za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej "P" J. J. T. z siedzibą w B., z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. w kwocie [...] wraz z należnymi odsetkami, wydaną z uwagi na ponowne złożenie przez podatnika wniosku z dnia [...] oraz pozostawienie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej z dnia [...] W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie: - art. 247 § 1 pkt 3 i art. 247 § 3 O.p. w zw. z art. 169 § 1 O.p. poprzez jego pominięcie w postępowaniu podatkowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście wydania w dniu [...] decyzji ostatecznej z rażącym naruszeniem prawa; - art. 240 § 1 pkt 5 O.p. poprzez nieodniesienie się w żadnym stopniu do nowych okoliczności faktycznych stanowiących dowody istniejące w dniu wydania decyzji z dnia [...] wskazanych we wniosku z dnia [...]., a które nie były znane organowi w dniu wydania w/w decyzji; - art. 188 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 248 § 1 O.p. poprzez nierozpatrzenie w sposób należyty i wszechstronny nowych dowodów w sprawie, a które mają istotne znaczenie dla dokonania prawidłowej oceny stanu faktycznego w odniesieniu do możliwości wznowienia postępowania i w konsekwencji jego przeprowadzenia do stwierdzenia nieważności decyzji; - art. 155 § 1 O.p. w zw. z art. 159 § 1 O.p. w zw. z art. 137 § 3 O.p. oraz art. 120, art. 121, art. 122 O.p. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji tego nie wezwanie strony skarżącej do złożenia wyjaśnień i pominięcie w prowadzonym postępowaniu zarzutów kierowanych do organu, co skutkowało rozstrzygnięciem postępowania w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ podatkowy zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] orzekającej o odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej "P" J. J. T. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. w kwocie [...] wraz z należnymi odsetkami. Żądając, w piśmie z dnia [...] [...] stwierdzenia nieważności powyższej decyzji wydanej przez Drugi Urząd Skarbowy w B., skarżący wskazał na rażące naruszenie prawa z uwagi na to, że Biuro Rachunkowe "T" – J.W. posiadało wyłącznie zwykłą umowę-zlecenie, bez umocowania (pełnomocnictwa szczegółowego) do składania dokumentów dotyczących aktualizacji danych NIP oraz podejmowania czynności przekraczających zakres umowy. Innymi słowy, strona uważa (jak wynika ze skargi), że w toku postępowania przed organem podatkowym osoba nieupoważniona przedkładała dokumenty (NIP-2, NIP-C, VAT-Z, VAT -7 dotyczące remanentu likwidacyjnego i samego remanentu) i dlatego jej działania nie mogą rodzić skutków prawnych. Strona wskazała również na rażące naruszenie przepisów kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 869 § 1. Podkreślenia wymaga, że jest to już drugi wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. W pierwszym wniosku z dnia [...] [...] podatnik wskazywał takie same przyczyny rażącego naruszenia prawa, jakie zawarte są we wniosku z dnia [...]. Po rozparzeniu wniosku z dnia [...], decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] z uwagi na upływ pięcioletniego terminu określonego w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Od przedmiotowej decyzji podatnik złożył odwołanie, a po jego rozpatrzeniu Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę na decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie organ, odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, powołał się na art. 249 § 1 O.p. Przepis ten stanowi, że organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: 1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Omawiany artykuł jest przepisem szczególnym w stosunku do obowiązującego w postępowaniu zwyczajnym art. 165a O.p. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 617/11). Z regulacji tej wynika, że przesłanki odmowy wszczęcia postępowania wymienione w punkcie 1 i 2 powyższego artykułu, nie stanowią katalogu zamkniętego, mają charakter przykładowy. Wynika to z poprzedzenia tych przesłanek wyrazem "w szczególności" (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2009, Wrocław 2009, s.. 992; wyrok NSA z 20 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 922/08). W konsekwencji, również w innych sytuacjach, nieuregulowanych wprost w tym przepisie organ podatkowy będzie uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Chodzi tu o takie sytuacje, które uniemożliwiają prowadzenia postępowania podatkowego, np. kwestionowana przez stronę decyzja nie jest ostateczna, żądanie wszczęcia nie pochodzi od strony w rozumieniu art. 133 O.p., strona nie ma zdolności do czynności prawnych. (por. B. Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2009, s. 865 – 866). Zdaniem Sądu, art. 249 § 1 O.p obejmuje swoim zakresem również takie sytuacje, gdy strona składa kolejny wniosek o stwierdzenia nieważności decyzji (tożsamy co do żądania z poprzednim) w sytuacji, gdy organ, po rozpoznaniu pierwszego wniosku, odmówił już wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności z dnia [...] jest tożsamy z jego pierwszym wnioskiem z dnia [...].. W obydwu wnioskach strona rażącego naruszenia prawa (art. 247 § 1 pkt 3 O.p.) upatruje w braku pełnomocnictwa szczegółowego dla osoby przedkładającej kontrolującym dokumenty oraz w naruszeniu art. 869 § 1 k.c. Jednakże wniosek skarżącego z dnia [...] został już rozstrzygnięty przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia [...], która jest prawomocna. Tym samym nie ma podstaw do rozpatrzenia kolejnego żądania strony dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...]. W rezultacie, zasadnie organ odmówił, na podstawie art. 249 § 1 O.p., wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wydając takie rozstrzygnięcie organ nie bada sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 247 § 1 O.p. Przeciwko zaskarżonej decyzji strona podnosi także zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Podkreślenia jednak wymaga, że w piśmie z dnia [...] skarżący żądał stwierdzenia nieważności decyzji, a nie wznowienia postępowania podatkowego. Z odpowiedzi na skargę wynika, że żądanie wznowienia postępowania w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej "P" J. J. T. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r., strona zawarła w piśmie z dnia [...], które zostało rozstrzygnięte decyzją Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej. Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, na powyższą decyzję została złożona skarga do sądu administracyjnego. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek pełnomocnika strony ustanowionego z urzędu – R.K o odroczenie rozprawy w dniu [...] W piśmie z dnia [...] pełnomocnik podniósł, że od blisko miesiąca nie jest w stanie zapoznać się z aktami postępowania, albowiem nie są one dostępne w sekretariacie. W zaistniałych okolicznościach, gdy akta sprawy nadal nie będą dostępne oraz do dnia rozprawy nie wpłynie pismo procesowe, wniósł o odroczenie rozprawy. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu dopiero wtedy, gdy sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, Przez "nadzwyczajne wydarzenie", o którym mowa w tym przepisie należy rozumieć niedające się przewidzieć zdarzenia sił przyrody lub inne nagłe zdarzenia, które uniemożliwiają stawiennictwo na rozprawie, np. powódź, zamieć śnieżna, katastrofa kolejowa, śmierć osoby bliskiej. Natomiast "inną znaną sądowi przeszkodę", której nie można przezwyciężyć, jest ta, o której sąd został powiadomiony przez pełnomocnika, a z treści informacji wynika, że nie może on jej przezwyciężyć i jego stawiennictwo na rozprawie jest niemożliwe. Ocena tych okoliczności należy do sądu (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, str. 239-241). W ocenie Sądu wskazana przez pełnomocnika przyczyna odroczenia rozprawy, nie stanowi ani nadzwyczajnego wydarzenia, ani znanej sądowi administracyjnemu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przede wszystkim należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego chęć zapoznania się z aktami sprawy wyraził dwukrotnie, pierwszy raz - przed dniem [...] drugi raz - w dniu [...]. Akta sprawy były dostępne w Sekretariacie Wydziału Informacji Sądowej w dniach od 3 do 10 [...]. oraz w dniach od 21 do 25 [...] (notatka służbowa z dnia [...]). O tym, że akta sprawy będą dostępne do wglądu w dniach 21, 24 i 25 [...]r. (w tym ostatnim dniu do chwili rozpoczęcia rozprawy), pełnomocnik został poinformowany telefonicznie przez pracownika Sądu w dniu [...]. (notatka służbowa z dnia [...]). W świetle powyższego pełnomocnik miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy. Mógł także przesłać do Sądu pismo procesowe lub przedstawić na rozprawie swój pogląd na sprawę. Tymczasem mimo prawidłowego zawiadomienie go o terminie rozprawy (k. 56), w ogóle nie stawił się na nią. Trudno, aby akta sprawy przez bliżej nieokreślony czas znajdowały się w Sekretariacie Wydziału Informacji Sądowej i oczekiwały aż przyjdzie pełnomocnik i się z nimi zapozna. Pełnomocnik nie zjawił się w Sądzie, nawet poinformowany przez pracownika Sądu o możliwości przeglądania akt sprawy. Należy zauważyć, że w oparciu o akta sprawy do rozprawy musi przygotować się sędzia sprawozdawca. Ponadto zgodnie z § 41 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dnia 18 września 2003 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sadów administracyjnych, przewodniczący składu orzekającego zapewnia, aby członkowie składu orzekającego zapoznali się z aktami sprawy przed posiedzeniem. Również podniesiona na rozprawie przez samego skarżącego okoliczność, że ze względu na termin rozprawy nie miał czasu na przygotowanie pisma procesowego, nie mogła być podstawą odroczenia rozprawy. O tym, że rozprawa odbędzie się w dniu [...] został powiadomiony pełnomocnik i to on powinien poinformować skarżącego o tym terminie w takim czasie, aby strona mogła przygotować i przesłać do Sądu pismo procesowe przed rozprawą. Podkreślenia wymaga, że także skarżącego nie pozbawiono możliwości zapoznania się z aktami sprawy, bowiem zapoznawał się z nimi w dniu 7 i 10 [...] (notatka służbowa z dnia [...]). Skarżący nie zgłaszał więcej razy chęci zapoznawania się z aktami sprawy. Miał również możliwość przedstawienia swojego stanowiska na rozprawie. Mając na uwadze, że organ podatkowy nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawnych, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. Sąd nie przyznał pełnomocnikowi zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ ten nie zgłosił wniosku w tym przedmiocie, nie był obecny (bez usprawiedliwienia) na rozprawie. Trudno także uznać, że udzielił on skarżącemu pomocy prawnej.