I SA/Bd 925/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 02 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2008 r., strona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani źródła dochodu, ponieważ zmuszony był zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą. Posiadana przez niego grupa inwalidzka utrudnia mu znalezienie nowej pracy. Wskazał, że dodatkowym obciążeniem dla niego są alimenty płacone na rzecz małoletniej córki. Ponadto, prowadzone w stosunku do wnioskodawcy postępowanie podatkowe i egzekucyjne uniemożliwiają mu opłacenie wpisu sądowego od skargi. Rozpatrując złożony wniosek, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 01 marca 2012 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że nie może ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie nie przeprowadził pogłębionej analizy oświadczenia skarżącego. Zdaniem strony, nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, że skarżący nie wypełnił zarządzenia referendarza sądowego do uzupełnienia złożonego wniosku, jak również, że nadesłane dokumenty nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. Skarżący podkreślił, że przedłożone poświadczenie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby bezrobotnej wyraźnie wskazuje na fakt, iż jest on osobą bezrobotną. Decyzja Burmistrza P. z dnia [...] o wykreśleniu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej poświadcza również o tym, iż skarżący aktualnie pozostaje bez źródła dotychczasowego dochodu. Zdaniem strony, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie błędnie przyjęto, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznej inicjatywy w zakresie dokumentowania swojej sytuacji, a przedłożone przez niego dokumenty nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. W ocenie skarżącego, aktualna sytuacja rodzinna, finansowa i majątkowa wskazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączona dokumentacja wskazują na fakt, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w tym wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 15 marca 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 01 marca 2012 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie posiada żadnego majątku ani źródła dochodu. Podał, że opłaca alimenty na rzecz małoletniej córki. Zaznaczył, że posiadana przez niego grupa inwalidzka utrudnia mu znalezienie nowej pracy. Ponadto wskazał, że prowadzone w stosunku do niego postępowanie podatkowe i egzekucyjne uniemożliwiają mu opłacenie wpisu sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim matka, ojciec i brat. Rubryki dotyczące majątku, stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, dochodach wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również dotyczące innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki 7-11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) zostały skreślone. W związku z powyższym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 31 stycznia 2012 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe pismo strona nadesłała jedynie decyzję Burmistrza Gminy P. z dnia [...] o wykreśleniu z prowadzonej Ewidencji Działalności Gospodarczej, kserokopię ręcznych pokwitowań odbioru alimentów na córkę N. N. oraz poświadczenie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby bezrobotnej z dnia 22 lutego 2012 r. Żadnych dodatkowych informacji skarżący nie przedstawił. Nie uczynił tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W szczególności nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu; zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym rodziców i brata); udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę); oraz dokumentów potwierdzających status inwalidy. O przekazanie powyższych dokumentów skarżący był wzywany przez referendarza sądowego na podstawie zarządzenia z dnia 31 stycznia 2012 r. Mając na uwadze powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swoich dochodów, w sytuacji gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć i płacić alimenty. Nie przedłożył również dokumentów potwierdzających posiadanie grupy inwalidzkiej. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.