I SA/Bd 942/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ,,A" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ,,A." na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r. postanowił: zwolnić od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu pełnomocnik skarżącej spółki, na której rzecz działa syndyk masy upadłości zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że Spółka za 2012r. wykazała stratę w kwocie [...] zł, natomiast na dzień 30 listopada 2013r. stratę w kwocie [...]zł. Wysokość kapitału zakładowego majątku lub środków finansowych na dzień 30 listopada 2013r. to [...] zł. Jako wartość środków trwałych według bilansu na dzień 30 listopada 2013r. strona wskazał kwotę [...] zł. Wysokość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych to kwota [...]zł. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że wysokość uznanych i zatwierdzonych wierzytelności wynosi [...]zł. Według oświadczenia syndyka masy upadłości wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosiła na dzień 30 listopada 2013r. [...]zł w tym wartość nieruchomości w kwocie [...]zł stanowiącej jej wartość rynkową. Ze względu na obciążenie powyższej nieruchomości hipoteką umowną kaucyjną na sumę [...]zł wartość tej nieruchomości nie może być praktycznie brana pod uwagę przy określaniu stanu majątkowego strony. Przedłożono rachunek bankowy, potwierdzający zgromadzone środki pieniężne w kwocie [...]zł. Przedłożono postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...]w B. z dnia [...] 2013r. zatwierdzającego uzupełnioną listę wierzytelności. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt sprawy wskazać należy, że specyfika niniejszego postępowania polega na tym, że stroną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jest syndyk. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o konieczności zwolnienia go od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r. (I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym, co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Co za tym idzie wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy. Analiza przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego, popartego przedłożonymi w trakcie postępowania dowodami, prowadzi do wniosku, że spółka nie posiada obecnie dostatecznych środków pieniężnych wystarczających do opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Wprawdzie skarżąca posiada na koncie kwotę [...] zł, jednak kwota ta, w związku z wcześniejszą sprzedażą całego majątku spółki, stanowi w zasadzie jedyne bezpośrednio dostępne źródło pokrycia wydatków prowadzonego postępowania upadłościowego, które według oświadczenia syndyka obejmują: comiesięczne wydatki dotyczące wynagrodzenia obsługi księgowej postępowania upadłościowego, opłacenia należnych podatków, pokrycia kosztów prowadzenia biura itp. w kwocie ok. [...] zł; koszty ogłoszeń prasowych związanych z likwidacją majątku upadłego i postępowaniem upadłościowym w kwocie ok. [...]zł; koszty archiwizacji dokumentów po zakończeniu postępowania upadłościowego w kwocie od [...] zł do [...] zł; pozostałe wynagrodzenia syndyka w kwocie ok. [...]zł. W takich okolicznościach sprawy, należało uznać, że wnioskodawca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.