I SA/Bd 96/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ,,A" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ,,A." na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. postanowił: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi ponad kwotę 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu pełnomocnik skarżącej spółki, na której rzecz działa syndyk masy upadłości zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że Spółka za 2011r. wykazała stratę w kwocie [...]. Wysokość kapitału zakładowego majątku lub środków finansowych to [...]zł. Jako wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok strona wskazał kwotę [...]zł. Wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym to kwota [...]zł. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że wysokość uznanych i zatwierdzonych wierzytelności wynosi [...]zł. Według oświadczenia syndyka masy upadłości cały majątek upadłej spółki został sprzedany za wyjątkiem zastawu komputerowego o wartości [...]zł oraz nieruchomości o wartości ok. [...] zł z uwagi na obciążenie jej hipoteką kaucyjną w kwocie [...]zł. Przedłożono rachunek bankowy, z którego wynika, że na dzień [...]2013r. znajdują się na nim środki pieniężne w kwocie [...] zł. Przedłożono postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...] Gospodarczy w B. z dnia [...]2011r. zatwierdzającego listę wierzytelności przedłożonych przez syndyka. Ponadto przedłożono sprawozdanie finansowe za 2011r. z którego wynika, że postanowieniem z dnia [...]2010r. Sąd Rejonowy w B. ogłosił upadłość skarżącej spółki. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt sprawy wskazać należy, że specyfika niniejszego postępowania polega na tym, że stroną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jest syndyk. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o konieczności zwolnienia go od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r. (I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym, co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Co za tym idzie wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy cały majątek skarżącej spółki został wyprzedany za wyjątkiem sprzętu komputerowego o wartości [...] zł, oraz nieruchomości z uwagi na obciążenie jej hipoteką. Jak wynika ze sprawozdania finansowego za 2011r. spółka sporządziła sprawozdanie finansowe przy braku założenia kontynuowania działalności gospodarczej w okresie 12 miesięcy po dniu bilansowym czyli po [...] 2012r. Z przedłożonego rachunku bankowego za miesiące styczeń i luty 2013r. wynika, ze spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Na przychód złożyły się odsetki bankowe, zaś na koszty wydatki z tytułu ogłoszeń w prasie, usług księgowych i bankowych czy podatku od nieruchomości. Źródłem finansowania tych wydatków są środki zgromadzone na rachunku bankowym opiewające na kwotę ok. [...]zł. Porównanie powyższej kwoty zgromadzonej na rachunku bankowym z kwotą wymaganych obecnie kosztów sądowych (jakim jest wpis od skargi w wysokości 98.827 zł) nie implikuje konieczności udzielenia syndykowi z budżetu państwa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy. Założeniem tego prawa jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony racji podmiotom, które nie mają obiektywnych możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Bez wątpienia do takiej kategorii syndyka nie można zaliczyć choćby z uwagi na posiadane środki. Uwzględniając wysokość tych środków, jak również bieżące rozchody referendarz sądowy za zasadne uznał zwolnienie syndyka z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł. Zdaniem referendarza sądowego uiszczenie kwoty 20.000 zł wobec posiadania na rachunku bankowym kwoty ponad [...] zł leży w możliwościach finansowych syndyka. Na marginesie wskazać należy, że orzekający dostrzega również, że w 2010r. skarżąca spółka w dwóch sprawach zawisłych przez tut. Sądem została zwolniona z kosztów sądowych, nie mniej jak wynika z treści uzasadnień tych postanowień spółka przy łącznym wpisie ok. [...] zł na rachunku bankowym miała zgromadzone środki w kwocie [...]zł. W chwili obecnej spółka zgromadziła na rachunku bankowym kwotę [...]zł, co zaważyło, o stwierdzeniu, iż uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 20.000 zł mieści się w granicach finansowych spółki. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.