I SA/Bd 962/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Asystent sędziego Magda Oleś po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za okres od 01 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 6.510,78 zł, w tym należności z tytułu ubezpieczenia emerytalno - rentowego objętego pomocą de minimis w rolnictwie. Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolnicze od 1990 r. W dniu 06 maja 2015 r. w gospodarstwie tym przeprowadzono wizytację i ustalono, że z przedmiotowej działalności strona uzyskuje dochód w wysokości ok. 3.000 złotych, a w latach ubiegłych na skutek anomalii pogodowych skarżący korzystał z umorzeń składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jak wskazał organ, ani do wniosku z dnia 13 kwietnia 2015 r. w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w formie umorzenia składek, ani do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie dostarczył żadnych dokumentów potwierdzających zaistnienie zdarzeń losowych niezależnych od strony, a mających wpływ na opłacanie składek i pogorszenie kondycji finansowej gospodarstwa. W szczególności, poza oświadczeniem sołtysa sołectwa Janowo, strona nie przedstawiła żadnych innych dowodów na potwierdzenie okoliczności zerwania poszycia dachu, ani nie udowodniła wydatków związanych z naprawą powyższej szkody, bądź jej finansowych skutków. Organ zgodził się, że wprawdzie zmniejszenie areału ma istotny wpływ na uzyskiwany przez skarżącego dochód, jednakże wskazał, istniejące na koncie zadłużenie powstało w okresie prowadzenia działalności rolniczej, w którym to skarżący nie wykazywał woli spłaty powstałej zaległości. Prezes KRUS podkreślił również, że załatwiając wniosek strony z dnia 13 kwietnia 2015 r. skarżący otrzymał ulgę w postaci zawarcia układu ratalnego ułatwiającego spłatę powstałych na koncie zaległości, co spowodowało wstrzymanie toczącej się egzekucji administracyjnej. Zdaniem organu układ ratalny jest najbardziej korzystną formą realizacji ciążącego zobowiązania finansowego wobec KRUS, bowiem umożliwia równomierne rozłożenie obciążeń finansowych, a od dnia złożenia podania o tę ulgę wstrzymany zostaje tryb naliczania odsetek za zwłokę, co hamuje wzrost zadłużenia. Reasumując organ wskazał, że ważny interes w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie ze względu na trudną sytuację materialną istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności Kasy mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Jednocześnie należy mieć na względzie także interes społeczny, którego zabezpieczeniem jest utrzymanie stanu finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego na poziomie gwarantującym wypłatę świadczeń wszystkich uprawnionych ubezpieczonym. Mając natomiast na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalone okoliczności, Prezes KRUS uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników we wnioskowanym zakresie, a uregulowanie należności z tytułu zaległych składek nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia podstawowych życiowych. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący w całości zaskarżył decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] i wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Rozstrzygnięciu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie trudnej sytuacji materialnej strony oraz nieumorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniami organu, że utrata znacznej części ziemi ornej, odniesienie szkód w uprawach oraz zerwanie poszycia dachu nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za umorzeniem zaległości składkowych. Wskazał również, że nie był w stanie regulować swoich zobowiązań wobec KURS, ponieważ na skutek podziału majątku z byłą żoną zmniejszyła się powierzchnia posiadanych przez niego gruntów z 10 ha do 1,13 ha przeliczeniowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2013.1/01 do 2014.4/12 w kwocie 6.510,78 zł. Zgodnie z przepisem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej w skrócie jako: "u.s.r."), który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z cytowanej wyżej regulacji prawnej wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie (luz decyzyjny) polegający na możliwości (a nie na obowiązku) umorzenia tych należności. Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wydane rozstrzygnięcie nie może też przekraczać granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). W przywołanym art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., ustawodawca posługuje się pojęciem niedookreślonym "ważnym interesem zainteresowanego". Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami bytowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 21 stycznia 2009 r., III SA/Gl 1245/08). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, jak i w skardze swoje żądanie w zakresie umorzenia całości ciążących na nim zaległości uzasadniał swoją trudną sytuacją materialną, spowodowaną zmniejszeniem gospodarstwa (z 10 ha do 1,13 ha) w wyniku podziału majątku wspólnego po orzeczeniu rozwodu, niekorzystnymi warunkami pogodowymi w latach 2013-2014, które miały wpływ na obniżenie produkcji rolnej oraz wydatkami związanymi z naprawą dachu na budynku gospodarczym po przejściu w 2013 r. wichury. Rozpatrując żądanie skarżącego, organ odwołał się do protokołu z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie rolnym skarżącego w dniu 6 maja 2015 r. (k. 173). Z protokołu tego wynika, że budynek gospodarczy nie posiada pokrycia dachowego, natomiast inne budynki – dom mieszkalny, stodoła, garaż są w stanie średnim. Rolnik posiada ciągnik "Ursus" - stan do remontu, oraz podstawowe narzędzia rolnicze. Nie hoduje inwentarza żywego, na posiadanych gruntach uprawia zboża. Ze skarżącym zamieszkuje syn M. którego źródłem utrzymania jest również gospodarstwo rolne. W protokole stwierdzono, że roczny przychód z gospodarstwa rolnego wynosi ok. 3.000 zł. Innych źródeł dochodu skarżący nie posiada. Odmowę umorzenia należności składkowych organ odwoławczy uzasadnił brakiem dowodów potwierdzających zerwanie poszycia na budynku gospodarczym oraz potwierdzających zaistnienie zdarzeń losowych mających wpływ na opłacanie składek i pogorszenie kondycji finansowej gospodarstwa. Organ natomiast w ogóle nie odniósł się do kwestii wielkości przychodu uzyskiwanego przez skarżącego z gospodarstwa rolnego i możliwości zaspokajania z tego przychodu potrzeb życiowych skarżącego i zamieszkującego z nim syna. Organ nie kwestionuje tego, że przychód ten wynosi 3.000 zł rocznie i że skarżący nie uzyskuje innych dochodów. Osiąganie tak niskich przychodów oznacza, że skarżący i jego syn posiadają na utrzymanie ok. 250 zł na miesiąc. Świadczy to o tym, że żyją w ubóstwie. Niewielkie gospodarstwo, słabo wyposażone nie przynosi dochodów umożliwiających zaspokajanie elementarnych potrzeb bytowych oraz regulowanie należności składkowych. Sam organ pierwszej instancji w decyzji w dnia [...] stwierdził, że skarżący utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które nie przynosi dochodów umożliwiających regulowanie należności. Zdaniem Sądu ważny interes zainteresowanego zachodzi także wtedy, gdy wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc się natomiast do kwestii braku przedłożenia przez skarżącego stosownych dokumentów należy zauważyć, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy" (Komentarz do art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, (w:) G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, tom I, Komentarz do art. 1-103, LEX, 2007, wyd. II). Oczywiście, zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., II SA 1205/84). W tym kontekście należy zauważyć, że z przedłożonego przez stronę oświadczenia sołtysa z dnia 15 maja 2015 r. (k. 183) wynika, że w gospodarstwie rolnym skarżącego w 2013 r. doszło do zerwania pokrycia dachu na budynku gospodarczym (stodoła). Z kolei fakt zmniejszenia gospodarstwa skarżącego wynika z pisma Urzędu Gminy C. z dnia 3 kwietnia 2015 r. (k. 185). W piśmie tym wskazano, że powierzchnia gospodarstwa rolnego E. K. wynosi 1,6798 ha fizycznych, tj. 1,1380 ha przeliczeniowych oraz 0,62 ha lasu. Natomiast z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika organu w dniu 25 maja 2015 r. (k. 187) wynika, że urząd dokonał zmniejszenia powierzchni gospodarstwa rolnego skarżącego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego we Włocławku dotyczącego podziału majątku wspólnego po sprawie rozwodowej. Jeśli uzyskane przez organ informacje były niewystarczające do podjęcia pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, to organ powinien najpierw wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych dowodów, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por. wyroki NSA: z dnia 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1605/96, z dnia 23 września 1998 r., III SA 2792/97). Z akt sprawy nie wynika, aby organ wzywał skarżącego do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził także, że w stosunku do skarżącego została wydana decyzja z dnia [...] o rozłożeniu na raty należności składkowych w kwocie 8.046,78 zł za okres od 2013.1/01 do 2015.2/06 (k. 198-200). Kwota raty wynosi ok. 100 zł. Należy jednak zauważyć, że skoro miesięczny przychód skarżącego wynosi ok. 250 zł, to zapłata kwoty 100 zł tytułem spłaty należności składkowych powodowałaby, że skarżącemu i jego synowi pozostawałaby na utrzymanie kwota ok. 150 zł miesięcznie, co jeszcze bardziej pogłębiłoby trudną sytuację materialną zobowiązanego. Z odpowiedzi na skargę wynika, że strona nie wywiązuje się z płatności wynikających z decyzji o rozłożeniu na raty należności. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Mając powyższe uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.