I SAB/Bd 3/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2025 r. sprawy ze skargi J. U. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 7 maja 2024 r. oddala skargę Pismem z [...] kwietnia 2025 r., nadanym za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu [...] kwietnia 2025 r., J. U. (dalej także jako: "Skarżący") złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: "organ", "ZUS") z uwagi na brak podjęcia działań wskazanych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 650/24, uchylającym dotychczasowe decyzje wydane przez ZUS. W uzasadnieniu skargi Skarżący zarzucił, że ZUS kolejny raz przeprowadza procedurę w sposób nieprawidłowy. Uważa, że odpowiedź, jaką uzyskał w związku z ponagleniem, jest pozostawaniem w bezczynności. Zarzucił, że organ nie może w nieskończoność prosić o precyzowanie wniosku skoro on jasno skonkretyzował swoje stanowisko i wolę w skardze oraz pismach składanych w trakcie postępowania. W ocenie Skarżącego postępowanie nie jest trudne ani zawiłe. Wyrok zapadł 4 grudnia 2024 r. Zdaniem Skarżącego, organ otrzymał wyrok z uzasadnieniem na początku stycznia. W połowie marca 2025 r. Skarżący wysłał do ZUS ponaglenie. W odpowiedzi organ pismem datowanym na [...] kwietnia 2025 r. wezwał Skarżącego do sprecyzowania wniosku (żądania) i wyznaczył na to 7 dni. W przekonaniu Skarżącego organ posiada całość dokumentacji z postępowania wraz z pismami procesowymi, a więc posiada odpowiedni zasób wiedzy i nie ma potrzeby dalszego jej uzupełniania. Zdaniem Skarżącego, jest to gra na czas i symulowanie prowadzenia postępowania. Zarzucił, że organ wyznaczając termin 7 dni na odpowiedź nie uwzględnił, że akurat są Święta Wielkanocne, co oznacza, iż organ dążył do wymuszenia przeoczenia terminu i zamknięcia postępowania. Skarżący uważa, że jasno wyraził swoje intencje w pismach, z których każde zawierało uzasadnienie. Podniósł, że ZUS oczekuje składania wniosków na swoich drukach, jednocześnie nie posiada żadnego adekwatnego do jego sytuacji. Podał, że użyty druk został mu przekazany przez pracownika Oddziału ZUS we [...]. Podkreślił, że należało mu się zwolnienie z opłacania składek w okresie styczeń - luty oraz czerwiec - grudzień 2020 r. z uwagi na jego złą sytuację finansową. Natomiast zapłacone (ściągnięte) kwoty przyporządkowane do tamtego okresu, odsetki, koszty windykacji i inne opłaty, jakimi został obciążony, powinny zostać mu zwrócone. Powinny zostać również usunięte wszelkie negatywne skutki działań ZUS, które wystąpiły w trakcie prób pobrania składek, w tym między innymi wpisy hipotek przymusowych. Wskazał, że ZUS bezpardonowo prowadził swoje działania windykacyjne w roku 2021 w czasie, gdy leczył obrażenia po wypadku, którego był uczestnikiem. W wyniku wypadku stracił wpływy z prowadzenia firmy i poniósł koszty leczenia. Sytuacja ta miała wpływ na jego działalność gospodarczą, która była jego jedynym źródłem dochodu. Dochody z umowy o pracę były zaś marginalne. Do tej pory nie otrzymał odszkodowania a sprawa toczy się w sądzie. Finalnie ma trwały uszczerbek na zdrowiu w postaci uszkodzenia biodra. Skarżący wyjaśnił, że do roku 2020 płacił składki regularnie i bez opóźnień, a sytuacja w roku 2020 jest wynikiem czynników, na które nie miał wpływu. Nie zgadza się z brakiem zastosowania wobec niego jakiejkolwiek ulgi. Podkreślił, że organ otrzymał jego PIT za rok 2020. Natomiast z załączonego do skargi druku PIT za 2019 r. wynika, że jego dochody zmalały, wzrosły koszty obsługi i rok do roku jego dochód spadł o prawie 80.000 zł. Do 2020 r. zwiększał dochody i nigdy nie miał straty. Skarżący podkreślił, że organ przyznał, iż kwalifikował się do zwolnienia, które zostało mu przyznane na 3 miesiące w roku 2020. Skarżący uważa, że w jego sytuacji spełniona została przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ ich opłacenie mogło pozbawić jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podał, że aby utrzymać możliwość regulowania należności musiał pożyczyć pieniądze i sprzedać część należących do niego przedmiotów. Wyjaśnił, że udało mu się utrzymać działalność tylko dzięki sprzedaży majątku i pożyczkom. Wskazał, że cały czas ponosi duże koszty obsługi kredytów na zakup nieruchomości, która generuje przychody z wynajmu. Podał, że jeżeli zamknąłby działalność i poszedł na długotrwałe zwolnienie, to de facto straciłby wszystko na co dotychczas pracował. Z uwagi na powyższe wniósł o uznanie, że organ pozostawał w stanie bezczynności i nie zastosował się do prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania w zakresie bezczynności organu, ewentualnie o oddalenie skargi. ZUS podał, że zwrot akt administracyjnych w sprawie ze skargi J. U. wraz z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 650/24, otrzymał w dniu [...] marca 2025 r. Pismem z [...] kwietnia 2025 r. ZUS wezwał wnioskodawcę do doprecyzowania zakresu jego żądania a [...] kwietnia 2025 r. ZUS wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za podany okres. W piśmie procesowym z [...] czerwca 2025 r. Skarżący podtrzymał zarzut bezczynności organu. W jego ocenie wydana decyzja naruszała prawo i nie dotyczyła w swojej sentencji sedna jego wniosku. W jego ocenie trwające postępowanie jest przewlekłe, a organ przeciąga swoje działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."), kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienia wymaga, że bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym w przepisach prawa i w konsekwencji pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Zatem, aby można było mówić o bezczynności organu, należy przede wszystkim stwierdzić, że ciąży na nim wynikający z przepisów prawa obowiązek wszczęcia postępowania i podjęcia w nim stosownego rozstrzygnięcia (stosownej czynności), a dopiero później, iż obowiązku tego – w nakazanym terminie - organ nie wypełnia. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organu, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oznacza to, że celem skargi na bezczynność organu administracji, jest doprowadzenie do wydania przez ten organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) w sprawie wszczętej żądaniem strony. Ocena co do bezczynności organu, dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu i wynikających z przepisów uprawnieniach i obowiązkach. W postępowaniu sądowym wszczętym skargą na bezczynność organu sąd nie bada zgodności z prawem określonego aktu lub czynności organu administracji, lecz poddaje kontroli ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie, a także ocenia, czy działania podejmowane przez organ administracji w trakcie prowadzonego postępowania zmierzały do jej merytorycznego załatwienia. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się tu zatem do badania czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), przedłużonym na zasadach określonych w art. 36 k.p.a., ewentualnie w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, terminie, a także czy czynności organu podejmowane w ramach prowadzonego postępowania były zasadne i adekwatne do okoliczności sprawy. W badanej sprawie Skarżący zarzucił organowi bezczynność w przedmiocie braku podjęcia działań wskazanych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 650/24. Istotę sprawy stanowi kwestia czy organ podjął wymagane prawem działanie, czy też pozostaje w bezczynności. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organu znamion bezczynności. Analizując sekwencje zdarzeń wyjaśnić należy, że na dzień [...] marca 2025 r., tj. na dzień wniesienia przez Skarżącego ponaglenia, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. nie był w posiadaniu organów podatkowych. Powyższym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r. W wyroku tym Sąd wskazał, że: "Rozstrzygając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w tym ustalić treść rzeczywistego żądania Skarżącego. W tym celu organ zwróci się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego we wniosku, przy czym wezwanie do sprecyzowania wniosku będzie zawierać stosowne, adekwatne do realiów kontrolowanej sprawy, pouczenie. Następnie obowiązkiem organu będzie rozpoznanie wniosku Skarżącego z zastosowaniem trybu postępowania adekwatnego do żądania wniosku." Ww. wyrok nie został zaskarżony i uzyskał walor prawomocności z dniem [...] lutego 2025 r. W tym miejscu należy przywołać przepis działu VIII ustawy p.p.s.a. zatytułowanego "Wykonywanie orzeczeń sądowych". Stosownie do art. 286 § 1 p.p.s.a., po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji kończącego postępowanie akta administracyjne sprawy zwraca się organowi administracji publicznej, załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Z kolei zgodnie § 2 art. 286 p.p.s.a., termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt albo, w przypadku, o którym mowa w § 1a, odpisu orzeczenia. Zatem z przepisu art. 286 § 2 p.p.s.a. odczytywanego łącznie z art. 286 § 1 p.p.s.a. wynika, w jaki sposób liczy się termin, który ma organ do załatwienia sprawy po jej rozstrzygnięciu przez sądy administracyjne, wyznaczając jako graniczny moment otrzymania przez organ odpisu prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 grudnia 2019 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 1818/19, "w świetle powołanych przepisów nie można wymagać od organu podjęcia działań bez zwrotu akt znajdujących się w sądzie administracyjnym w związku z prowadzonym postępowaniem." W orzecznictwie wskazuje się również, że przepis art. 286 p.p.s.a. ustanawia zasadę "realnej możliwości" wykonania wyroku sądowego, gdyż organ musi dysponować aktami sprawy w sposób możliwy do podjęcia rozstrzygnięcia, analogicznie jakby prowadził postępowanie po raz pierwszy w sprawie, a zatem po wpłynięciu wniosku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2566/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 118/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 3343/21). Zatem obowiązek organu do wykonania wyroku powstaje w momencie zwrotu przez sąd akt temu organowi, po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie zwrot akt administracyjnych wraz z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. wpłynął do organu [...] marca 2025 r. (k. 42 akt adm.). Sądowi z urzędu wiadomym jest, że zarządzenie o zwrocie akt administracyjnych z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy do organu nastąpiło [...] marca 2025 r. W ocenie Sądu, dopiero od momentu otrzymania odpisu prawomocnego wyroku w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2024 r. wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy, organ miał możliwość podejmowania czynności procesowych, uwzględniając stanowisko Sądu zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. W tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga, że ogólne zasady dotyczące terminów załatwiania spraw uregulowane zostały w art. 35 k.p.a., który w § 1 określa, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Z kolei załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3), natomiast załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Stosownie do art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i § 3a. Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. W realiach rozpoznawanej sprawy znajdował zastosowanie termin wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie pismem z [...] kwietnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Skarżącego o doprecyzowanie zakresu żądania wniosku z [...] maja 2024 r. Na pismo organu z [...] kwietnia 2025 r. Skarżący nie odpowiedział. Następnie w dniu [...] kwietnia 2025 r. organ wydał decyzję, którą umorzył postępowanie z wniosku Skarżącego. W tej sytuacji uznać należy, że skarga złożona [...] kwietnia 2025 r. przez Skarżącego okazała się bezzasadna. Skoro wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. wpłynął do organu [...] marca 2025 r. to podjęcie przez ZUS czynności w sprawie (w postaci zwrócenia się do Skarżącego pismem z [...] kwietnia 2025 r. o doprecyzowanie wniosku, a następnie wydanie decyzji w dniu [...] kwietnia 2025 r.) nie nastąpiło z przekroczeniem terminu wynikającego z art. 35 § 3 k.p.a. W związku z powyższym trudno mówić o jakiejkolwiek bezczynności we wskazanym przez Skarżącego zakresie. Końcowo, Sąd wyjaśnia, że poza zakresem niniejszej sprawy są podnoszone przez Skarżącego w skardze okoliczności przemawiające za merytorycznym rozpoznaniem wniosku z [...] maja 2024 r. zgodnie z oczekiwaniem Skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl J. Ziołek L. Kleczkowski U. Wiśniewska