I SO/Bd 1/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień i maj 2011 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności, wierzytelności oraz nie uzyskuje żadnego dochodu. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2014-2015; wyrok Sądu Rejonowego w T. którym obniżono skarżącemu alimenty na syna z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł; informacje podatkowe dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego za lata 2014-2015; zeznania podatkowe za lata 2014-2015; W piśmie z dnia [...] lutego 2017r. skarżący oświadczył, że: posiada rachunki bankowe w [...], które są zajęte w wyniku zaległych kredytów; utrzymuje się ze zbieractwa i datków rodziny; nie korzysta z pomocy społecznej; nie ma wydatków, a środki czystości, lekarstwa dostaje w ramach zbieractwa, darowizn; nie posiada żadnego tytułu do lokalu, gdy się rozwodził dom podarował małoletniemu synowi; mieszka kątem po rodzinie i znajomych; rodzice i znajomi wspierają skarżącego finansowo na zebranie kwoty na alimenty (około [...] zł) reszta ze sprzedaży makulatury, złomu i prac dorywczych; nie posiada samochodów; firma została zlikwidowana w marcu 2016r.; egzekucje były zawieszone z uwagi na brak majątku; nie pozostaje w związku małżeńskim od 2011r.; nie posiada aktualnego statusu osoby bezrobotnej, ponieważ od lutego skarżący leczył się przez 6 miesięcy na depresję i brał leki. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać że skarżący nie wypełnił prawidłowo wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. Otóż skarżący nie wskazał, jaki posiada tytuł prawny do lokalu, który podaje jako adres zamieszkania (ul. M. R. [...] T.). W tym zakresie skarżący lakonicznie wskazał, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu. Zatem nie wiadomo, z kim skarżący zamieszkuje pod wskazanym adresem i kto ponosi koszty utrzymania ww. lokalu. Ponadto skarżący w równie lakoniczny sposób wskazał, że korzysta ze wsparcia finansowego rodziców i znajomych. W pkt 8 wezwania jednoczenie wskazano, że należy podać nazwiska osób, od których skarżący otrzymuje pomoc finansową. Skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu, że rachunki są zajęte w wyniku zaległych kredytów. Sam wnioskodawca podał, że posiada przynajmniej dwa rachunki bankowe w [...]. W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z art. 728 § 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 459), bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Zatem to, że skarżący nie posiada ani wyciągów z rachunku bankowego, ani innych dokumentów bankowych, którymi winien dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że w latach 2014-2015 skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym zakresie co wynika z przedłożonych zeznań podatkowych za ww. okres. Otóż łączny dochód za powyższe okresy wyniósł [...] zł natomiast przychód wyniósł łącznie [...] zł. Zatem skarżący mógł poczynić znaczne oszczędności. Skarżący oświadczył również, że prowadzone było postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącego, które zostało zawieszone z uwagi na brak majątku. Podkreślenia jednak wymaga, że w wezwaniu wystosowanym do skarżącego jednoznacznie wskazano, że w przypadku prowadzenia egzekucji z majątku skarżącego należy przedłożyć wszelkie dokumenty obrazujące ten stan i dokonane czynności egzekucyjne. Skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącego nie jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W tym kontekście wskazać należy, że z jednej strony skarżący nie zgłasza się do właściwego organu i nie rejestruje się jako osoba bezrobotna, czyli poszukująca pracy, a z drugiej uważa, że to ze środków publicznych, a zatem pochodzących od innych podatników, należy sfinansować koszty związane z wniesieniem skargi. W ocenie orzekającego postawa skarżącego wskazuje, że jego zamiarem jest przerzucenie obowiązku finansowania kosztów związanych z udziałem w sprawie na Skarb Państwa, przy pozostawaniu biernym w poszukiwaniu samodzielnego rozwiązania swej sytuacji. Wskazać należy, że samo zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna byłoby przejawem próby polepszenia swojej sytuacji. Mając na uwadze obowiązujący w Polsce wiek emerytalny, skarżący jest osobą stosunkowo predysponowaną (rocznik [...]), gdy chodzi o podjęcie pracy i powinien aktywnie poszukiwać pracy. Co prawda skarżący wskazał, że od [...] 2016r. leczył się przez 6 miesięcy na depresję. Zatem już od sierpnia 2016r. mógł zgłosić się do Urzędu Pracy celem zarejestrowania się jako bezrobotny. Zastanawiające jest w tej sytuacji to, że skoro skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna to skąd pochodziły środki na leczenie skarżącego skoro nie korzystał z bezpłatnej służby zdrowia. Skarżącego nic nie zwalnia z obowiązku aktywnego poszukiwania pracy odpowiadającej jego umiejętnościom, a jeżeli takiej pracy na rynku nie ma, do podjęcia wszelkich kroków w znalezieniu jakiejkolwiek innej pracy, która pozwoli nie tylko na samodzielne utrzymanie, ale także zdobycie środków na finansowanie sporów sądowych związanych z zakończoną działalnością gospodarczą. Prowadzenie spraw sądowych jest bowiem immanentnie wpisane we wszelką działalność gospodarczą i musi być uwzględniane, nawet przez prawidłowo funkcjonującego przedsiębiorcę. Natomiast w oświadczeniach skarżącego próżno znaleźć dowody na aktywne poszukiwanie pracy. W szczególności nie przedłożył do akt dokumentów wykazujących, że odmówiono mu zatrudnienia, nie przedstawiono żadnej oferty pracy lub np. Powiatowy Urząd Pracy odmówił skierowania na staż lub przeszkolenie zawodowe w ramach instytucji rynku pracy. Sądzić należy, że skarżący zwolnił się sam z obowiązku starań o uzyskiwanie środków na finansowanie procesu uznając, że sąd będzie przyznawał mu pomoc prawną i zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych. Obecnie wielu pracodawców poszukuje pracowników, a wskaźnik bezrobocia spada. Stanowisko powyższe ma oparcie w orzecznictwie NSA np. w postanowieniu z 28 stycznia 2016r., I FZ 562/15, w którym stwierdzono, że "osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na starania w znalezieniu stałego zatrudnienia, a także pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy." Z kolei w postanowieniu NSA z 22 czerwca 2010r., sygn. akt I GZ 189/10 wyrażono pogląd, że "orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie". W orzeczeniu tym Sąd wskazał ponadto, że "instytucja zwolnienia od kosztów sądowych na wniosek strony zawarta jest w oddziale ustawy p.p.s.a. zatytułowanym "Prawo pomocy". Oznacza to, że założeniem tej instytucji jest tylko pomoc stronie, która samodzielnie, mimo starań, nie może podołać poniesieniu kosztów, jakie wiążą się z urzeczywistnieniem jej prawa do sądu. Nie chodzi natomiast o całkowite zwolnienie strony od wszelkiej aktywności, która ma na celu uiszczenie koniecznych kosztów postępowania sądowego." Orzekający powyższe poglądy w pełni podziela i przyjmuje jako własne. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, wymagający zrównoważenia z jednej strony zasady prawa do sądu, a z drugiej – równie istotnej – zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów, uznać należy że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, jest nieuzasadnione. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji