II SA/Bd 1000/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2007 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy Wandy Kłosowskiej sprawy ze skargi Teresy K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę Teresa K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2006 r. Nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji własnej z dnia [...] 2006 r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze. zm.). Teresa K. wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu aresztowania i osadzenia w więzieniu w M. oraz z racji kilkudniowego pobytu w grudniu 1939 r. w obozie w S. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2006 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnień stwierdzając, że pobyt w wymienionym obozie nie stanowi podstawy przyznania uprawnień oraz, że strona nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie osadzenia w więzieniu w M. W skardze skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania uprawnień kombatanckich. Powtarzając swoją dotychczasową argumentację, zawartą we wniosku o przyznanie uprawnień i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca wskazała na dodatkowe okoliczności uzasadniające przyznanie tych uprawnień. Podniosła, że po przesiedleniu z obozu w S. na teren Generalnej Guberni była poszukiwana przez gestapo. Wskazała też na zaświadczenie Rady Narodowej w Żelechowie z 15 lutego 1945 r. "...określającą [ją] jako działającą na rzecz polskości." Wskazała także na przedłożoną w postępowaniu administracyjnym opinię środowiska osób represjonowanych i zeznania świadka Kazimiery G. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach... represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a); w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b); w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy wykaz obozów i innych miejsc odosobnienia ustala w drodze rozporządzenia Prezes Rady Ministrów. Rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) wymienia w § 5 pkt 1 lit. r) wprawdzie S., ale wyłącznie jako przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obóz internowania). Z dokonanych ustaleń faktycznych szczegółowo i obszernie przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika jednak –zdaniem organu-iż w S. obok obozu podległego policji bezpieczeństwa istniał również obóz dla przesiedleńców, którego nie obejmuje przepis rozporządzenia. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej jednoznacznie wynika, że osoby wysiedlone przebywały w odrębnej części obozu oraz nie podlegały policji bezpieczeństwa. Z prezentowanych przez skarżącą okoliczności (a w szczególności, jeżeli weźmie się pod uwagę że Teresa K. z obozu trafiła na obszar Generalnego Gubernatora) wynika, że mogła ona przebywać w obozie dla wysiedlonych, a nie w obozie policji bezpieczeństwa. W zakończeniu swej odpowiedzi organ wskazuje także, że postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich Kazimierze G. (świadek Teresy K.) zakończyło się wydaniem decyzji odmawiającej przyznanie uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 19 lipca 2006 r. (II SA/Bd 293/06) skargę Kazimiery G. na to rozstrzygnięcie oddalił. Występujący na rozprawie prokurator, który zgłosił swój udział w sprawie wniósł podobnie jak organ tj. o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie tej części uzasadnienia wyroku należy zauważyć, odwołując się do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z ze. zm.), że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badają legalność zaskarżonej decyzji i innych aktów wskazanych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne nie mają natomiast kompetencji do przyznawania uprawnień kombatanckich. Stosowanie kryterium legalności oznaczało w odniesieniu do niniejszej sprawy zbadanie przez sąd czy zaskarżona decyzja zgodna jest z przepisami ustaw – Kodeks postępowania administracyjnego (zwany dalej Kpa), ustawa z 14 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. zwana dalej ustawą) i wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy rozporządzeniem. Przepis ten m.in. stanowił, że Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3. Realizując delegację ustawową Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). Rozporządzenie to zostało – co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - znowelizowane przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 21 października 2005 r. zmieniającymi rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 214, poz. 1801). Badając więc legalność zaskarżonej decyzji należało zwrócić uwagę na treść przepisów art. 3 ust. 2 i 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Wynika z nich m.in., że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1. z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2. z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach. Pozbawione są więc w świetle tych przepisów znaczenia prawnego w niniejszej sprawie okoliczności podnoszone w skardze takie jak poszukiwanie przez gestapo czy wskazane w skardze zaświadczenie. Skarżąca zresztą swoje uprawnienia kombatanckie upatruje przede wszystkim w osadzeniu we wrześniu 1939 r. w hitlerowskim więzieniu w M. oraz - po zwolnieniu – w ponownym osadzeniu w obozie w S. W związku z tym należy zauważyć, że więzienie w M. nie jest wymienione w ww. rozporządzeniu z 20 września 2001 r. Nie uwzględniało go także ww. rozporządzeniu z 21 października 2005 r. W tym miejscu należy ale tylko na marginesie – zauważyć, że i ostatnie rozporządzenie nowelizujące tj. rozporządzenie z 4 grudnia 2006 r. (Dz. U. Nr 227, poz. 1660), które weszło w życie 19 grudnia 2006 r. (a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji) nie wymienia więzienia w Mogilnie. Pisząc powyższe sąd jest oczywiście świadomy, że oceny legalności decyzji dokonuje się według stanu prawnego w dniu wydania decyzji i dlatego zastrzeżenie iż wskazuje się na rozporządzenie z 4 grudnia 2006 r. na marginesie. Wskazanie jednak na rozporządzenie nieobowiązujące jeszcze w chwili wydania wydanej decyzji było o tyle konieczne aby wskazać, że stan prawny nawet w chwili wyrokowania nie uległ zmianie. Stan prawny był (i jest) więc taki, że nie każda represja ze strony okupanta niemieckiego a nawet nie każde pozbawienie wolności uprawnia do nadania uprawnienia kombatanckiego. Uprawnienia takie mogą bowiem uzyskać tylko osoby które przebywały w jednym z miejsc odosobnienia wymienionym w rozporządzeniu z 20 września 2002 r. w zakresie w jakim rozporządzenie to obowiązywało w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Dla interpretacji przepisów ustawy nie bez znaczenia jest także treść preambuły do ustawy, która określa ogólne kierunki interpretacji zawartych w niej przepisów. Uchwalając ustawę Sejm miał na względzie szczególne zasługi dla Polski wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej w różnych formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje. Jest oczywiste, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji takim miejscem odosobnienia był S. a mówiąc precyzyjnie verba legis przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obóz internowania) w Szczeglinie. Analizując zebrane w postępowaniu administracyjnym materiały, należy stwierdzić że zostały zachowane wszelkie reguły postępowania wskazane w Kpa, a w szczególności określone przepisami art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80. Organ podjął bowiem wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, dopuszczając jako dowód wszystko co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy zbierając w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy i wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o całokształt materiału dowodowego. W szczególności należy stwierdzić, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sposób przekonywujący wykazał, że mimo, iż obóz w S. jest wykazany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), to brak jest podstaw do nadania skarżącej uprawnień kombatanckich. W cytowanym rozporządzeniu wymieniono w § 5 pkt 1 lit r) obóz w S., jednakże dotyczy to przejściowego obozu policji bezpieczeństwa (obozu internowania). Przejściowy obóz policji bezpieczeństwa zaczął funkcjonować od lutego 1940 r., a w tym czasie skarżącej już nie było w S.. To, że obok obozu policji bezpieczeństwa, skąd internowani w obozie byli deportowani do obozów koncentracyjnych, istniał obóz przejściowy zostało dostatecznie udokumentowane w aktach sprawy opiniami Instytutu Pamięci Narodowej. Opinie te są wiarygodne i oparte o badania historyczne. Wniosek zawarty więc w zaskarżonej decyzji, że skarżąca przebywała w przejściowym obozie przesiedleńczym w S., który nie został wymieniony w cytowanym rozporządzeniu, natomiast nie przebywała w znajdującym się w tej miejscowości obozie internowania podlegającym hitlerowskim władzom bezpieczeństwa, nie nasuwa zastrzeżeń. W tym stanie rzeczy uznając, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa należało na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalić. Tylko na marginesie należy potwierdzić prawdziwość stwierdzenia zawartego in fine odpowiedzi na skargę dot. rozstrzygnięcia wskazanej tam sprawie II SA/Bd 293/06 dodając, że identycznie sąd ocenił pobyt w obozie w S. w grudniu 1939 r. w sprawie II SA/Bd 299/06. Wyroki w danych sprawach (z 26 lipca 2006 r. i 19 lipca 2006 r.) są prawomocne.