II SA/Bd 1022/12

Dnia 12 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z upoważnienia Wójta Gminy [...], na podstawie art. 41 w zw. z art. 7, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2011 r. Nr 81, poz. 440 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055), przyznał B. T. zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów zakupu węgla w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. B. T. zwróciła się o przyznanie pomocy finansowej na zakup węgla. Uprzednie decyzje organu pierwszej instancji (z dnia [...] października 2011r., z [...] stycznia 2012 r., z [...] kwietnia 2012 r.) zostały uchylone decyzjami kasacyjnymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (odpowiednio z dnia [...]grudnia 2011 r., [...] marca 2012 r. oraz [...] czerwca 2012 r.). W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni zamieszkuje w domu jednorodzinnym (3 pokoje, kuchnia, łazienka), prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...]zł. Ustalając, że strona nie spełnia ustawowego kryterium przyznania zasiłku celowego, określonego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, organ przeprowadził postępowanie w celu zbadania spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia określonego w art. 41 ww. ustawy – specjalnego zasiłku celowego, którym może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Dokonując wykładni art. 2 i 3 oraz art. 7 ustawy o pomocy społecznej organ uznał, że strona jako rencistka i z uwagi na złamanie ręki (co wskazano we wniosku) nie była w stanie własnymi siłami zgromadzić opału na zimę w postaci tańszej niż węgiel. Także poprzednie zadłużenie na węgiel mogło powodować problemy z zakupem tego surowca. W tej sytuacji organ stwierdził, że ze względu na wówczas zbliżająca się zimę, groźbę, że strona zostanie bez opału oraz problemy z samodzielnym funkcjonowaniem uznał, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie pomocy na częściowe pokrycie kosztów zakupu węgla. Powołując się na analizę środków finansowych zapewnionych w budżecie na zadania własne organ wskazał, że nie może sprostać wyższym roszczeniom finansowym strony. Specjalny zasiłek celowy ma bowiem wesprzeć stronę w trudnej sytuacji finansowej, a nie służyć wyręczeniu strony w zaspokajaniu niezbędnych środków do życia. Organ wskazał, że kwota udzielonej stronie pomocy powinna, w chwilowej niedyspozycji zdrowotnej zapobiec kryzysowi i nie doprowadzić do mieszkania w zimnych pomieszczeniach nieodpowiadających godności człowieka. Po wyleczeniu strona powinna się jednak usamodzielnić, czemu ma służyć udzielone wsparcie. Jednocześnie organ wskazał na przedstawiony pismem raport finansowy zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych w latach 2011 i 2012. W odwołaniu od powyższej decyzji B. T. zarzuciła wydanie decyzji w jej sprawie z naruszeniem prawa i podniosła, że organ przesłał jej fikcyjne zestawienie zasiłków, a nie udzielił przy tym niezbędnej pomocy z uwagi na powstałe zadłużenie między innymi z tytułu kosztów zakupu opału za rok poprzedni. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że wnioskowana potrzeba strony w postaci konieczności zapewnienia opału na zimę 2011/2012 już nie występuje, a ponadto strona zaspokoiła ją własnym staraniem poprzez zadłużenie na ten cel w Z.P.U.H. [...] w [...]. Organ podkreślił także, że istotą pomocy społecznej nie jest co do zasady spłata zadłużeń, jeżeli bark pomocy w takiej spłacie nie ma bezpośredniego związku z narażeniem strony na wystąpienie niezaspokojonych potrzeb. Kolegium wskazało, że z tych względów strona w zasadzie nie powinna otrzymać żadnego wsparcia finansowego, bowiem spłata zadłużenia w wysokości w chwili obecnej prawie [...] tys., zł nie mieści się w celach pomocy społecznej. Tym bardziej strona nie powinna oczekiwać takiej pomocy w sytuacji przekraczania kryterium dochodowego. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że przyznanie stronie przez organ pomocy społecznej świadczenia w kwocie [...] zł, należy potraktować jako wyraz wyjątkowo daleko posuniętej troski tego organu o los zamieszkałej na terenie jego działania osoby. B. T. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucając organowi administracji, podobnie jak w odwołaniu, łamanie prawa polegające na nieuwzględnieniu jej trudnej sytuacji osobistej i majątkowej. Skarżąca podniosła także, iż sprawa pomocy na spłatę zobowiązań związanych z kosztami zakupu opału ciągnie się od 2010 r. Zarzuciła takżę, że nie otrzymała świadczenia przyznanego decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2012 r. i podejrzewa, że ktoś inny otrzymał przyznane jej środki finansowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] listopada 2012 r. skarżąca ponownie wyraziła sprzeciw wobec zaskarżonej decyzji podkreślając, że jest osobą niepełnosprawną, samotną i nie posiada żadnych dochodów, które umożliwiłyby spłatę powstałego zadłużenia. Odziedziczony po matce dom wymaga nadto remontu, a strona nie posiada wystarczających środków na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych. W związku z powyższym wniosła o udzielenie niezbędnej pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, przy czym kontroli tej nie mogą opierać na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ta oraz poprzedzające ją postępowanie odpowiadają prawu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wnioskowała o przyznanie węgla na zimę, bowiem nie posiada środków na zakup opału. Jest inwalidką II grupy, nie ma żadnych dochodów, uzyskuje jedynie rentę, z której BS [...] bierze [...] zł i zostaje [...] zł. Strona wniosła o jak najszybsze udzielenie pomocy bowiem jest w trudnej sytuacji finansowej, pochowała matkę, po długiej chorobie, posiada też zadłużenia związane z chorobą matki, zakupem opału na rok ubiegły. Organ pierwszej instancji przyznał pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł wskazując, że skarżąca, której dochód na osobę przekracza ustalone przepisami prawa kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, będąca osobą niepełnosprawną znalazła się w trudnej sytuacji między innymi z powodu złamanej ręki co utrudniało jej pozyskanie środków niezbędnych do zapewnienia niezbędnej potrzeby bytowej – zakupu opału. Wskazano, że przyznana pomoc winna zapewnić stronie pomoc w momencie, kiedy jej możliwości starań o zapewnienie w inny sposób tej potrzeby były utrudnione. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości -[...] zł. (zgodnie z decyzją I instancji), z dokumentu dołączonego do skargi wynika natomiast, że od [...] marca 2010 r. strona uzyskuje rentę w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy wskazał, że przyznana pomoc jest wyrazem szczególnej dbałości organu pomocy społecznej o zapewnienie stronie pomocy w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, w której się znalazła. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Zgodnie z art. 7 tej ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organ). Na podstawie art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten może zatem być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Podnieść też należy, na co zasadnie zwróciły uwagę organy obu instancji, że z treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż decyzja wydawana w oparciu o ten przepis ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, powinna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r., I OSK 865/11, Lex nr 1131516, wyrok NSA z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, Lex nr 1080954). Jak już wyżej wskazano, przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż wnioskodawcy nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie oznacza to jednak, że organ po otrzymaniu wniosku o udzielenie zasiłku specjalnego jest zobowiązany automatycznie do jego udzielenia. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie, organy obu instancji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę. Organ pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował sytuację skarżącego, stwierdzając w ramach uznania administracyjnego, że sytuacja ta przemawia za zakwalifikowaniem jej jako szczególnego przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy. Organ pierwszej instancji uzasadnił ponadto brak możliwość zadośćuczynienia żądaniu wnioskodawczyni w większym zakresie ograniczoną wysokością środków pieniężnych, które przeznaczył na pomoc społeczną w czerwcu 2012 r., oraz tym, że skarżąca winna po przejściowych trudnościach sama podjąć dalsze starania celem regulowania swoich zobowiązań. Organ wyczerpująco zatem wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu skarżącej zasiłku na specjalnych zasadach, a jednocześnie które stanowiły przesłanki ograniczenia wysokości tego świadczenia, co nie pozwala zarzucić mu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Organ pomocy społecznej pierwszej instancji uznał, że sytuacja, w której znalazła się skarżąca wypełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy organ prawidłowo uzasadnił podstawy swego rozstrzygnięcia. Tym samym przyznanie świadczenia specjalnego wskazanego w powołanym przepisie, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, należy uznać za uzasadnione. Jednocześnie należy wskazać, że nieuzasadnione są oczekiwania skarżącej, iż organ pomocy społecznej winien zapewnić jej pomoc umożliwiającą w pełnym zakresie pokrycie zobowiązań. Obowiązujące przepisy, wbrew oczekiwaniu skarżącej w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego zapewniają organowi administracji pewien zakres swobody, co do oceny czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy przyznać zasiłek celowy oraz – w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy – w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Ocena takiej sytuacji dokonana przez sąd administracyjny sprowadza się do ustalenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organy administracji obu instancji orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyznając skarżącej specjalny zasiłek celowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie poniesionych kosztów zakupu opału. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.