II SA/Bd 1026/13

Dnia 10 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...], którą odmówiono M. J. - skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na męża A. J. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu [...] skarżąca wystąpiła do Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem A. J. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej: "kpa" oraz art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1, 2, 6, 11, 15, 22, art. 5 ust. 2, 8 i art.16a, art.23, art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1, 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: "ustawa o śwd. rodz." – Burmistrz Miasta K. odmówił skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia. Powodem odmowy było to, że skarżąca od dnia [...] do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, co stosownie do treści art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o śwd. rodz. wyklucza przyznanie wnioskowanego przez nią świadczenia. Ponadto organ przytaczając przepisy kodeksu rodzinnego stwierdził, że skarżąca nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem małżonka. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że mąż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Konieczna jest całodobowa opieka nad nim i pomoc we wszystkich czynnościach. Ze względu na zły stan zdrowia męża skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej. Jedynym dochodem rodziny jest renta męża, rodzinne na córkę oraz dochód z [...] ha ziemi, za który opłaca ubezpieczenie. Podkreśliła także, że ponosi duże koszty w związku z nauką córki w szkole średniej i koniecznością zakupu leków dla męża. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) decyzją z dnia [...] - działając na podstawie art. 16a ust. 1 i ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o śwd. rodz. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał na treść art. 16a ust. 1 ustawy o śwd. rodz. oraz ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji i stwierdził, że skarżąca nie spełnia jednej z dwóch przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a mianowicie nie zrezygnowała z zatrudnienia by móc opiekować się niepełnosprawnym mężem i nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem u którego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...], ponieważ pozostawała w zatrudnieniu do [...]. SKO wskazało ponadto na wynikającą z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o śwd. rodz. przesłankę negatywną uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Za okoliczność bezsporną SKO uznało, na podstawie zaświadczenia KRUS z dnia [...] to, że skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Powyższe ustalenia, zdaniem SKO uzasadniają odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w związku z nie spełnieniem przez skarżącą warunków wynikających z art. 16a ustawy o śwd. rodz. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Stwierdziła w niej, że nie może podjąć zatrudnienia ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym mężem, którego stan zdrowia nie rokuje poprawy, a wręcz pogarsza się. Wyjaśniła, że ubezpieczenie w KRUS zapewnia jej gwarancje na wypracowanie emerytury lub zabezpieczenie w przypadku choroby. Ziemia, którą posiada wraz z mężem jednak nie koliduje w stałej opiece nad małżonkiem. Ponadto nie prowadzi żadnej działalności. Skarżąca podkreśliła, że zasiłek pielęgnacyjny na męża był słusznie przyznany decyzją SKO z dnia [...] na czas nieokreślony i że prawo do tego świadczenia nabył on na podstawie ostatecznych, bezterminowych decyzji administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdza, że odpowiada ona prawu. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem A. J. legitymującym się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji istniejącej od dnia [...]. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie), powoływanej dalej jako: "ustawa o śwd. rodz.". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o śwd. rodz. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przedłożonych sądowi akt sprawy bezspornie wynika, że mąż skarżącej został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji od dnia [...] natomiast skarżąca była zatrudniona w okresie od dnia [...] do dnia [...] – stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który był zawarty. Po tym skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od dnia [...] jest ubezpieczona w KRUS jako rolnik. W tej sytuacji, gdy niewątpliwie ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w [...], a niepełnosprawność jej męża w stopniu znacznym (odpowiednik całkowitej niezdolności do pracy) powstała w [...] nie można, zdaniem sądu przyjąć, że skarżąca spełnia przesłankę wynikającą z art. 16a ust. 1 ustawy o śwd. rodz., od której zależy przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia to jest specjalnego zasiłku opiekuńczego. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią stałej opieki nad mężem. Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w sposób wyraźny i jednoznaczny powiązane zostało przez ustawodawcę jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Odmiennie natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznanie według nowych, obowiązujących od dnia 1.01.2013 r. przepisów, uzależnione zostało od niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ten zabieg legislacyjny, wyraźnie różnicujący powyższe świadczenia, w myśl zasady o racjonalności ustawodawcy, uznać należy za celowy. Przyjąć w związku z tym trzeba, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi tylko w związku z rezygnacją z wykonywanej uprzednio pracy. Przy czym sprawowanie opieki powinno być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Musi także istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (ale też czasowy) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Należy mieć także na uwadze, że w myśl art. 3 pkt 22 ustawy o śwd. rodz. zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy więc rozumieć sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonująca pracę wskazaną w art. 3 pkt 22 rezygnuje z tego zatrudnienia. Ponadto wskazać należ, że zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit.b ustawy o śwd. rodz. specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, że skarżąca od dnia 14.03.2001 r. objęta jest ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy, w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (vide: zaświadczenie KRUS z dnia [...] k – 14 akt administracyjnych). Także więc w związku z tym skarżąca nie spełnia warunków, od których zależy przyznanie wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób skutkujący jej uchylenie, albo stwierdzenie nieważności, orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) jak w sentencji wyroku.