II SA/Bd 103/18

WyrokWSA w Bydgoszczy2018-07-04

Skład orzekający: Anna Klotz, Jarosław Wichrowski, Katarzyna Korycka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy § 12 uchwały Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego, dotyczący obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, przekracza zakres upoważnienia ustawowego wynikającego z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?
Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność § 12 zaskarżonej uchwały, uznając, że jego poszczególne punkty (dotyczące m.in. ogólnego zakazu uciążliwości, obowiązku trzymania zwierząt na nieruchomości, umieszczania tabliczek ostrzegawczych oraz szczegółowych zasad wyprowadzania psów) przekraczają zakres upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepisy te nakładały obowiązki wykraczające poza zakres określony przez ustawę, w tym dotyczące miejsc publicznych, lub zawierały sprzeczności i nadmierne ograniczenia.
Stan faktyczny
Prokurator Okręgowy w Toruniu zaskarżył uchwałę Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku, zarzucając jej naruszenie przepisów Konstytucji RP, ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zarzuty dotyczyły w szczególności § 12 regulaminu, który określał obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe, w tym psy. Prokurator wskazał na przekroczenie zakresu upoważnienia ustawowego i nałożenie obowiązków wykraczających poza kompetencje organu stanowiącego.
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność § 12 zaskarżonej uchwały.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Toruniu na uchwałę Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego z dnia 29 maja 2015 r. nr IV/22/2015 w przedmiocie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gmin stwierdza nieważność § 12 zaskarżonej uchwały. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Toruniu wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na uchwałę Nr IV/22/2015 Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego z dnia 29 maja 2015 r. w sprawie Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego, zarzucając jej istotne naruszenie art. 7 Konstytucji RP, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, poprzez: przekroczenie zakresu upoważnienia ustawowego i określenie w § 12 ust. 1 uchwały, iż utrzymywanie zwierząt domowych nie może stanowić zagrożenia lub uciążliwości dla ludzi; przekroczenie zakresu upoważnienia ustawowego i nałożenie w § 12 ust. 2 i 3 zaskarżonej uchwały na osoby utrzymujące zwierzęta domowe, w szczególności psy, obowiązków trzymania ich na terenie swojej nieruchomości i uniemożliwienia wydostania się zwierzęcia poza jej teren poprzez stosowanie odpowiednich zabezpieczeń, a także umieszczenia w widocznym miejscu tabliczki zawierającej stosowne ostrzeżenie w przypadku posiadania zwierząt domowych, w szczególności psów, mogących powodować zagrożenie dla ludzi; przekroczenie zakresu upoważnienia ustawowego i nałożenie w § 12 ust. 4 pkt 1, 2 i 3 zaskarżonej uchwały na osoby utrzymujące zwierzęta domowe w przypadku wyprowadzenia zwierzęcia obowiązków wyprowadzania psa na smyczy, a psów ras dużych bądź uznanych za agresywne lub zachowujących się w sposób agresywny - na smyczy i w kagańcu oraz wyłącznie przez osoby dorosłe, umożliwienia zwolnienia psa ze smyczy tylko wtedy, gdy pies jest w kagańcu, w miejscach mało uczęszczanych przez ludzi i tylko wtedy, gdy opiekun psa ma możliwość sprawowania bezpośredniej kontroli nad jego zachowaniem, a także obowiązku usuwania zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach przeznaczonych do wspólnego użytku. W uzasadnieniu skargi, skarżący wskazał na treść art. 4 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym regulamin utrzymania czystości i porządku w gminach jest aktem prawa miejscowego i jako taki przynależy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organu, który je ustanowił. Skarżący zwrócił uwagę, że powyższy przepis wyznacza granice upoważnienia do wydania regulaminu utrzymania czystości i porządku w gminie, przy czym każde unormowanie wykraczające poza zakres udzielonego upoważnienia jest naruszeniem normy upoważniającej, a tym samym stanowi naruszenie konstytucyjnych warunków legalności aktu prawa miejscowego wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego. Skarżący wskazał, na zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy określane w drodze regulaminu, które wyszczególnione zostały w art. 4 ust. 2 pkt 1-8 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Prokurator podniósł, że jeśli przyjąć, że uchwalony przez Zgromadzenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gmin związku jest częścią systemu źródeł prawa, to winien tworzyć z innymi elementami tego systemu koherentną całość. W ocenie skarżącego zaskarżona uchwała postulatu tego nie spełnia. Prokurator zwrócił uwagę, że w § 12 ust. 1 uchwały organ wprowadził uregulowanie, zgodnie z którym utrzymywanie zwierząt domowych nie może stanowić zagrożenia lub uciążliwości dla ludzi. W ocenie skarżącego unormowanie takie wykracza poza upoważnienie ustawowe, albowiem ustawodawca nie upoważnia rady gminy do sformułowania postulatu nieskierowanego do dającego się ustalić adresata, lecz do ustalenia sposobu postępowania ze zwierzętami domowymi w taki sposób, by ich pobyt na terenie przeznaczonym do wspólnego użytku nie był uciążliwy oraz nie zagrażał przebywającym tam osobom. Zaskarżony przepis warunku tego nie spełnia, a nadto jego redakcja jest na tyle wadliwa, iż nie może być uznany za posiadającą doniosłość prawną normę. Skarżący wskazał, że w § 12 ust. 2 uchwały organ wprowadził obowiązek utrzymywania psów na terenie swojej nieruchomości i uniemożliwienia im wydostania się poza jej teren poprzez stosowanie odpowiednich zabezpieczeń, w § 12 ust. 4 określając jednocześnie warunki wyprowadzenia zwierzęcia na zewnątrz nieruchomości. Między przepisami tymi zachodzi, w ocenie skarżącego, oczywista sprzeczność. Powoduje to, iż przepis § 12 ust. 2 nie może być uznany za zgodny z prawem. W § 12 ust. 3 uchwałodawca określił, iż właściciele nieruchomości posiadający zwierzęta domowe, w szczególności psy, mogące powodować zagrożenie dla ludzi, powinni umieszczać w widocznym miejscu tabliczki zawierające stosowne ostrzeżenie. Skarżący podniósł, że art. 3 ust. 2 pkt 13 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie upoważnia rady gminy do określania obowiązków właścicieli nieruchomości poza miejscami publicznymi, w szczególności na swoich nieruchomościach. Jak wskazał Prokurator, w § 12 ust. 4 organ nałożył na osoby utrzymujące zwierzęta domowe w przypadku wyprowadzenia zwierzęcia obowiązki wyprowadzania psa na smyczy, a psów ras dużych bądź uznanych za agresywne lub zachowujących się w sposób agresywny - na smyczy i w kagańcu oraz wyłącznie przez osoby dorosłe, umożliwienia zwolnienia psa ze smyczy tylko wtedy, gdy pies jest w kagańcu, w miejscach mało uczęszczanych przez ludzi i tylko wtedy, gdy opiekun psa ma możliwość sprawowania bezpośredniej kontroli nad jego zachowaniem, a także obowiązku usuwania zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach przeznaczonych do wspólnego użytku. Powyższy przepis uznany został przez skarżącego za sprzeczny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. W odpowiedzi na skargę, stanowiącej załącznik do uchwały nr XXII/70/2018 Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego z dnia 18 stycznia 2018r., organ wskazał, że zarzuty odnoszące się do zasad trzymania zwierząt domowych w sposób nie zagrażający ludziom, uznane przez Prokuratora za określone w ust. 1 zbyt ogólnikowo, w ust. 2 i 3 wykraczające poza zakres upoważnienia, a w ust. 4 określone ponad wymaganą potrzebami miarę – należy uznać za słuszne. Organ podniósł, że powyższe zapisy stanowiły powielenia uregulowań powszechnie od początku lat 90-tych przyjmowanych przez gminy. W świetle aktualnego orzecznictwa sądów, zapisy takie stanowią naruszenie przepisów. W związku z powyższym, Zgromadzenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego wskazało, że uznając zarzuty Prokuratora, przygotowane zostaną nowe zapisy Regulaminu dotyczące trzymania zwierząt domowych z uwzględnieniem uwag Prokuratora i najnowszych kierunków wykładni prezentowanych przez sądy w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach ze skarg na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, będące aktami prawa miejscowego (art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza jej nieważność w całości lub w części albo stwierdza, że została wydana z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem oceny Sądu jest skarga Prokuratora Okręgowego w Toruniu, w której strona skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności § 12 Uchwały Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego z dnia 29 maja 2015 r., Nr IV/22/2015 w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego (Kujaw.2015.1861 z dnia 2015.06.11). Zaskarżony akt prawa miejscowego wydany został na podstawie art. 3 ust. 2a, art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r. poz. 391 i poz. 951, z 2013 r. poz. 21, poz. 228, poz. 888, poz. 1399, z 2015 r. poz. 87) oraz art. 40 ust. 1, art. 69 ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 594, poz. 1318, z 2014 r. poz. 379, poz. 1072) w związku z § 12 ust. 2 pkt 10 statutu Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego (Dz. Urz. Woj. Kujawsko-Pomorskiego z 2012 r. poz. 3680), po uzyskaniu opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Zaskarżony akt prawa miejscowego utracił moc, o czym postanowiono w § 15 uchwały Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego z dnia 18 stycznia 2018 r. Nr XXII/68/2018 w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Związku Komunalnego Gmin Powiatu Chełmińskiego (Kujaw.2018.484 z dnia 2018.01.29). Z uwagi jednak na wywołane nim skutki w obrocie prawnym, Sąd skontrolował zaskarżony przez Prokuratora § 12 . W Rozdziale 6 zaskarżonej uchwały zawarte zostały obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe, mające na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku. Rozdział ten zawiera kwestionowany przez stronę skarżącą § 12 zgodnie z którym: "1. Utrzymywanie zwierząt domowych nie może stanowić zagrożenia lub uciążliwości dla ludzi. 2. Osoby utrzymujące zwierzęta domowe, w szczególności psy, zobowiązani są trzymać je na terenie swojej nieruchomości, uniemożliwiając wydostanie się zwierzęcia poza jej teren stosując odpowiednie zabezpieczenia. 3. Właściciele nieruchomości posiadający zwierzęta domowe, w szczególności psy, mogące powodować zagrożenie dla ludzi, powinni umieszczać w widocznym miejscu tabliczki zawierającej stosowne ostrzeżenie. 4. W przypadku wyprowadzenia zwierzęcia, a w szczególności psa poza teren nieruchomości do obowiązków osób utrzymujących zwierzęta należy: 1) wyprowadzanie psa na smyczy, a psy ras dużych bądź uznanych za agresywne lub zachowujące się w sposób agresywny - na smyczy i w kagańcu oraz wyłącznie przez osoby dorosłe; 2) zwolnienie psa ze smyczy dozwolone jest tylko wtedy, gdy pies jest w kagańcu, w miejscach mało uczęszczanych przez ludzi i tylko wtedy, gdy opiekun psa ma możliwość sprawowania bezpośredniej kontroli nad jego zachowaniem; 3) usuwanie zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach przeznaczonych do wspólnego użytku". Skład Sądu podziela stanowisko strony skarżącej, z którym zgodził się również organ i wniósł w udzielonej odpowiedzi na skargę o jej uwzględnienie, że w § 12 zaskarżonej uchwały przekroczono zakres upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy uregulowany został w art. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Regulamin przewidziany w art. 4 u.c.p.g. jest aktem prawa miejscowego w rozumieniu art. 40 ust. 1 u.s.g. oraz źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie gminy, której rada go uchwaliła, w rozumieniu art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g rada gminy, po zasięgnięciu opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, uchwala regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, zwany dalej "regulaminem"; regulamin jest aktem prawa miejscowego (art. 4 ust. 1). Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy dotyczące obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku. Zadaniem rady gminy w świetle powyższego przepisu jest określenie obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, ale nie wszystkich obowiązków, lecz tylko takich, które dotyczą: 1) ochrony przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi, 2) ochrony przez zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku. Zgodnie z art. 4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (wersja obowiązująca w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały Dz.U.2013.856) – dalej jako: "u.o.z", przez zwierzęta domowe rozumie się zwierzęta tradycyjnie przebywające wraz z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka w charakterze jego towarzysza. Regulacja zamieszczona w art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g. nie ogranicza się do kwestii bezpieczeństwa, lecz także obejmuje ochronę przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku (dróg, placów zabaw, parków, innych terenów zielonych itp.), co w istocie pokrywa się z kategorią miejsc publicznych. Najważniejszym obowiązkiem, jaki może być nałożony, jest obowiązek zbierania odchodów psich czy kocich i tak naprawdę można przyjąć, że w istocie jest to obowiązek jedyny. W ocenie Sądu stanowisko prokuratora zasługuje na uwzględnienie. § 12 ust. 1 uchwały stanowi, że: "Utrzymywanie zwierząt domowych nie może stanowić zagrożenia lub uciążliwości dla ludzi". Unormowanie takie wykracza poza upoważnienie ustawowe, albowiem ustawodawca nie upoważnia rady gminy do sformułowania postulatu nieskierowanego do dającego się ustalić adresata, lecz do ustalenia sposobu postępowania ze zwierzętami domowymi w taki sposób, by ich pobyt na terenie przeznaczonym do wspólnego użytku nie był uciążliwy oraz nie zagrażał przebywającym tam osobom. Zaskarżony przepis warunku tego nie spełnia. W § 12 ust. 2 postanowiono, że: "Osoby utrzymujące zwierzęta domowe, w szczególności psy, zobowiązani są trzymać je na terenie swojej nieruchomości, uniemożliwiając wydostanie się zwierzęcia poza jej teren stosując odpowiednie zabezpieczenia". Słusznie skarżący dostrzegł, że w § 12 ust. 4 organ stanowiący określa warunki wyprowadzenia zwierzęcia na zewnątrz nieruchomości. Postanowił bowiem, że: "W przypadku wyprowadzenia zwierzęcia, a w szczególności psa poza teren nieruchomości do obowiązków osób utrzymujących zwierzęta należy: 1) wyprowadzanie psa na smyczy, a psy ras dużych bądź uznanych za agresywne lub zachowujące się w sposób agresywny - na smyczy i w kagańcu oraz wyłącznie przez osoby dorosłe; 2) zwolnienie psa ze smyczy dozwolone jest tylko wtedy, gdy pies jest w kagańcu, w miejscach mało uczęszczanych przez ludzi i tylko wtedy, gdy opiekun psa ma możliwość sprawowania bezpośredniej kontroli nad jego zachowaniem; 3) usuwanie zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach przeznaczonych do wspólnego użytku". Między przepisami tymi zachodzi oczywista sprzeczność. Powoduje to, iż § 12 ust. 2 nie może być uznany za zgodny z prawem. W § 12 ust. 3 regulaminu postanowiono o obowiązku: "Właściciele nieruchomości posiadający zwierzęta domowe, w szczególności psy, mogące powodować zagrożenie dla ludzi, powinni umieszczać w widocznym miejscu tabliczki zawierającej stosowne ostrzeżenie". Z art. 3 ust. 2 pkt 13 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wynika, iż gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności określają wymagania wobec osób utrzymujących zwierzęta domowe w zakresie bezpieczeństwa i czystości w miejscach publicznych. Przepis ten nie upoważnia rady gminy do określania obowiązków właścicieli nieruchomości poza miejscami publicznymi, w szczególności na swoich nieruchomościach. Pogląd ten podziela choćby B. Dziadkiewicz (vide: "Gospodarowanie odpadami i utrzymanie czystości we wspólnocie mieszkaniowej. Obowiązki i odpowiedzialność zarządców", Warszawa 2006 rok, str. 123). Przepisy uchwały nakładające na właściciela nieruchomości obowiązki związane z utrzymaniem psa i oznakowaniem nieruchomości uznać zatem należy za wykraczające poza ustawowe upoważnienie. W § 12 ust. 4 regulaminu organ nałożył na osoby utrzymujące zwierzęta domowe w przypadku wyprowadzenia zwierzęcia obowiązki wyprowadzania psa na smyczy, a psów ras dużych bądź uznanych za agresywne lub zachowujących się w sposób agresywny - na smyczy i w kagańcu oraz wyłącznie przez osoby dorosłe, umożliwienia zwolnienia psa ze smyczy tylko wtedy, gdy pies jest w kagańcu, w miejscach mało uczęszczanych przez ludzi i tylko wtedy, gdy opiekun psa ma możliwość sprawowania bezpośredniej kontroli nad jego zachowaniem, a także obowiązku usuwania zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach przeznaczonych do wspólnego użytku. Obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków zwierzętom domowym oraz postępowania w przypadku hodowli i utrzymywania psów ras uznawanych za agresywne reguluje akt rangi ustawowej – ustawa o ochronie zwierząt (art. 9 i art. 10). W ocenie Sądu Zgromadzenie pominęło w § 12 skutki wynikające z wprowadzenia bezwzględnego nakazu, nie przewidującego, co istotne, żadnego wyjątku w nakazie prowadzenia psów na uwięzi w stanach faktycznych wskazanych w normie, a dodatkowo w kagańcu psów niebezpiecznych - a polegające na prowadzeniu do niehumanitarnych działań i stanowieniu nadmiernego ograniczenia praw właścicieli zwierząt. Zagadnienie to już było przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 13.09.2012 r., sygn. II OSK 1492/12. Sąd podziela wyrażone tam stanowisko, nawiązujące m.in. do art. 77 Kodeksu wykroczeń i komentarza tego przepisu autorstwa W. Kotowskiego. W myśl art. 77 Kodeksu wykroczeń dot. niezachowania ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia: "Kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany". W komentarzu do art. 77 Kodeksu wykroczeń W. Kotowski stwierdza m.in., że "chodzi o panowanie nad zwierzęciem w stopniu gwarantującym bezpieczeństwo publiczne. Spełnienie tego warunku w ramach zwykłych środków ostrożności nie wymaga np. spacerowania z psem znajdującym się na smyczy lub w kagańcu. Chodzi w szczególności o doskonałe poznanie psychiki psa i uzyskania bezwzględnego posłuszeństwa". Autor komentarza wskazuje przy tym, że prowadzenie na smyczy i w kagańcu psów niektórych ras także może nie zapewniać bezpieczeństwa. Nie może budzić wątpliwości to, że także niektóre psy, niebędące na liście 11 ras psów uznawane za agresywne, powinny być prowadzone na smyczy i w kagańcu. Zdaniem komentatora, trudno natomiast wymagać od właściciela używania kagańców wobec psów, które ze względu na swoją wagę i wielkość mogą być z łatwością trzymane na smyczy (zob. W. Kotowski, Komentarz do art. 77 kodeksu wykroczeń, LEX/el 2009). W komentarzu do art. 77 Kodeksu wykroczeń zwykłe środki ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia określa się jako tradycyjne, przyjęte zwyczajowo, naturalne dla danego gatunku zwierzęcia, dodatkowo uzależnione od jego cech osobniczych i ewentualnego, potencjalnego zagrożenia. Środki nakazane to środki, o jakich mowa w wielu ustawach, m.in. w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2003 r. Nr 106, poz. 1002), czy w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu ras psów uznawanych za agresywne. W powołanej ustawie przez "humanitarne traktowanie zwierząt" rozumie się traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. Generalny nakaz wyprowadzania psów na smyczy (a w określonych przypadkach również w kagańcu), niezależnie od jego cech i innych uwarunkowań (w tym choroby) może zatem w określonych sytuacjach prowadzić do działań niehumanitarnych. Dodać również trzeba, że wszelkie ograniczenia praw jednostki, także ograniczenia uprawnień właściciela psa bądź nałożenie na niego dodatkowych obowiązków, muszą być wprowadzane z poszanowaniem zasady proporcjonalności. W konsekwencji należy stwierdzić, że postanowienia regulaminu nie pozwalające na uwzględnienie specyficznych sytuacji i tym samym niekiedy nadmierne, w rezultacie prowadzące do sankcji karnych, mogą tę zasadę naruszać, tym bardziej, gdy nakazane regulaminem środki ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia mogą być uznane za bardziej rygorystyczne niż środki przewidziane ustawami i innymi aktami prawa miejscowego. Wszystkie wyżej opisane przepisy uchwały podjęte zatem zostały w sposób sprzeczny z prawem. Mając powyższe wywody na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło