II SA/Bd 1031/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1031/22 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] Burmistrz S. odmówił przyznania M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ojca J. A., a także odmówił przyznania składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że opieka skarżącej nad ojcem nie ma charakteru, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakres pomocy strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Wyrokiem z dnia [...] marca 2022 r., sygn.. II SA/Bd 1289/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu, organy nie dokonały pełnej weryfikacji zakresu czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącą, jako opiekuna przez pryzmat określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności - konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, przy uwzględnieniu rodzaju schorzenia osoby wymagającej opieki. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało jako bezsporne w sprawie, że M. W. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Jednakże zakres i tryb sprawowania opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pan J. A. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszkając w odległości ok 23 km od córki. Jak wynika z przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego, skarżąca zapewnia ojcu opiekę w postaci dostępu do lekarza, zakupu leków, robienia zakupów, pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. [...] zabiera też ojca do siebie. W kolejnym wywiadzie środowiskowym z dnia [...] sierpnia 2022 r. ustalono, że Pan J. A. choruje na cukrzycę, miażdżycę, schorzenia kręgosłupa, a także psychiatrycznie – depresja, stany lękowe i urojenia. Od śmierci żony, tj. od [...] grudnia 2020 r. opiekę nad nim sprawuje córka. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca była zatrudniona do dnia [...] grudnia 2021 r. i kolejnego zatrudnienia już nie podjęła ze względu na konieczność pomocy ojcu. Na opiekę nad ojcem skarżąca poświęca 3-4 godziny dziennie, jednak zdarza się, że musi przebywać u ojca całą dobę. W każdy weekend Pan J. A. przebywa u córki, ale nie wyraża zgody na stałą przeprowadzkę. Nie opusza on sam mieszkania, córka przygotowuje ojcu posiłki, sprząta mieszkanie, dba o czystość, podaje ojcu leki, zawozi do lekarzy. Pan J. A. samodzielnie wstaje, ubiera się, dba o czystość i załatwia potrzeby fizjologiczne, chociaż są okresy, gdy jest w złym stanie psychicznym i wówczas nie kontroluje potrzeb fizjologicznych i wymaga całodobowej opieki. Zdaniem organu odwoławczego z zebranego materiału dowodowego wynika, że Pan J. A. jest osobą samoobsługową. Czynności takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie leków czy nawet zawożenie ojca nie stanowią w ocenie SKO tego rodzaju opieki, której sprawowanie wykluczałoby możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Opieka przez 3-4 godzin, wyjątkowo całodobowa w weekendy nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia skarżącej, gdyby podjęła zatrudnienie, przysługiwałby zasiłek opiekuńczy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. W. zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że w skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn.. akt K 38/13), doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; - naruszenie podstawowej zasady praworządności zawartej w art. 6 k.p.a. nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek działania zgodnie z przepisami prawa; - naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez organ w sposób budzący wątpliwości co do jego bezstronności i rzetelności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615; ze zm.; dalej jako "u.ś.r."). Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W realiach niniejszej sprawy bezspornym jest to, że ojciec skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżąca pozostaje w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało również, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ograniczający możliwość przyznania świadczenia do sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku jego życia, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji. W świetle bowiem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przewidziano w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r., oceny spełniania przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Nie zrozumiały tym samym jest zarzut strony skarżącej dotyczący naruszenia przez organ odwoławczy powyższego przepisu. Organ odwoławczy jako powód odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia wskazał na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, zasadnym jest badanie zaistnienia wspomnianego związku przyczynowo -skutkowego, jako jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się zaś przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20). Oznacza to, że w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19). Z ustaleń organu wynika, że skarżąca mieszka w odległości 23 km od niepełnosprawnego ojca i co do zasady poświęca 3-4 godzin dziennie na opiekę nad ojcem. W każdy weekend Pan J. A. przebywa u córki. Skarżąca przygotowuje ojcu posiłki, sprząta mieszkanie, dba o czystość, podaje ojcu leki i zawozi do lekarzy. Pan J. A. samodzielnie wstaje, ubiera się, dba o czystość i załatwia potrzeby fizjologiczne, chociaż są okresy, gdy jest w złym stanie psychicznym i wówczas nie kontroluje potrzeb fizjologicznych i wymagał całodobowej opieki. Zdaniem Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, czy umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, sprzątanie czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które – mimo, że mogą być czynnościami absorbującymi i czasochłonnymi - nie mogą być jednocześnie uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad ojcem polegające na czynnościach pielęgnacyjnych, czy podawaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że u jej ojca występują okresy zaostrzenia choroby psychicznej, gdy wymaga całodobowej opieki, zwrócić należy uwagę, że niezbędnym warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie bez żadnej wątpliwości, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ma charakter ciągły, stały, o takim rozmiarze, który by uniemożliwiał zatrudnienie. Nie chodzi zatem o sprawowanie jakiejkolwiek opieki lub okresowe (incydentalne) sprawowanie opieki całodobowej. Trafnie również organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w przypadku, gdy dochodzi jedynie do czasowego pogorszenia stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, wymagającego sprawowania nad nią opieki całodobowej, ustawodawca przewidział możliwość skorzystania z zasiłku opiekuńczego (ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa). Wbrew przy tym twierdzeniom skarżącej, na możliwość skorzystania z tego typu zasiłku nie ma wpływu fakt, że choroba, na którą cierpi jej ojciec ma charakter przewlekły i jest nieuleczalna, a z tym, że chory jest w stanie powodującym konieczność sprawowania caodziennej opieki. Nie można także przyjąć w tak zakreślonym stanie faktycznym, że sama gotowość do niesienia przez skarżącą pomocy ojcu przez całą dobę będzie miała decydujący wpływ na stwierdzenie zaistnienia przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy jest wystarczający dla stwierdzenia, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Oczywiście nie można wykluczyć, że stan ojca skarżącej w przyszłości może ulec pogorszeniu, lecz wówczas istotna zmiana okoliczności faktycznych może usprawiedliwiać złożenie nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329,), orzeczono jak w sentencji.