II SA/Bd 1032/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. Nr [...] Wójt Gminy Z. na podstawie art. 3 pkt 22, art. 16a ust 1, 2, 4, 6, 7, 8, art. 20 ust. 3, art. 23 ust.4e i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114.), §1.1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. z 22 grudnia 2009 r., Nr 219, poz. 1706), art. 6 ust. 2a, art. 18 ust. 5a, art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121) oraz art. 104, art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2013 r., poz. 267 ze zm.) odmówił A. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na R. K. oraz składki na ubezpieczenie społeczne opłacanej za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowanej na R. K. z powodu braku stałej opieki. W uzasadnieniu organ wskazał, że po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] maja 2015 r. uznał, iż A. B. nie spełnia wszystkich kryteriów przyznania świadczenia wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem. Badając przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego Wójt uznał, iż spełnione zostały: kryterium dochodowe, bycie przez ojca wnioskodawczyni osobą niepełnosprawną, co potwierdza posiadane przez R. K. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r. i niepodejmowanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, czyli wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. A. Bo. bowiem wyrejestrowała się w dniu [...] maja 2015 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w G.-D., gdzie była zarejestrowana jako bezrobotna. Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawuje opiekę nad ojcem co drugi dzień, a w razie gdy sytuacja tego wymaga – codziennie. Okoliczność powyższa została zweryfikowana przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w miejscowości K., w której zamieszkuje ojciec wnioskodawczyni. W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] maja 2015 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że R. K. wraz z żoną są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym i wymagają opieki osób trzecich. Mieszkają razem z wnukiem, który pracuje zawodowo i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. R. K. oświadczył, że córka A. odwiedza ich raz w tygodniu, twierdząc że wizyty te będą częstsze w przypadku przyznania zasiłku. Podczas przeprowadzanego wywiadu z osobą wymagającą stałej opieki nie stwierdzono obecności osoby sprawującej opiekę. Organ uznał, że pomoc odbywająca się raz w tygodniu nie jest pomocą stałą, lecz doraźną, co powoduje, iż nie uniemożliwia ona rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. We wniesionym od powyższej decyzji odwołaniu podniosła, że do czasu utraty przez nią statusu osoby bezrobotnej nie miała możliwości sprawowania stałej opieki nad ojcem. Odwołująca się wskazała, że wywiad środowiskowy przeprowadzony został pod jej nieobecność, bowiem tego dnia załatwiała sprawy osobiste, a z rodzicami umówiona była na godzinę 14:30. Podniosła, że schorzenie neurologiczne ojca i przyjmowane leki wpływające na stan jego świadomości, mogły mieć wpływ na treść jego wypowiedzi. Odwołująca się zwróciła uwagę, że wyrejestrowała się z urzędu pracy zgodnie z sugestią osoby przyjmującej wniosek o przyznanie zasiłku, aby zajmować się ojcem codziennie. W zamian za to, zdaniem odwołującej się, należy przyznać jej specjalny zasiłek opiekuńczy oraz opłacać składki na ubezpieczenie społeczne opłacane za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy. Odwołująca się podniosła, że nieprzyznanie jej wnioskowanych świadczeń wskazuje na dyskryminację. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 16a w związku z art. 3 pkt 1 i art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu, odwołująca się nie spełnia wynikającej z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki sprawowania stałej opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Według oświadczenia odwołującej się, opiekę sprawuje ona co drugi dzień, według ojca natomiast - raz w tygodniu. Organ stwierdził, że odwołująca nie zamieszkuje wraz z ojcem, a pojawiania się raz czy dwa razy w tygodniu nie można uznać za stałą opiekę, co uniemożliwia przyznanie świadczenia. W skardze do Sądu A. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Skarżąca się podniosła, że przyznanie ojcu opieki wynika wprost z orzeczenia wydanego przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Zwróciła również uwagę, że sprawowanie opieki cztery razy w tygodniu, a w razie potrzeby również codziennie, nie świadczy o tym, że pomoc jest doraźna, ale stała. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)- dalej: "p.p.s.a." Z powyższego wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Wskazana regulacja nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując skargę wniesioną w niniejszej sprawie, Sąd uznał, iż nie może zostać ona uwzględniona, bowiem wydające ją organy nie naruszyły prawa materialnego ani procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zakwestionowanej decyzji stanowi art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych – zwanej dalej: "ustawą". Na mocy wskazanego przepisu katalog świadczeń rodzinnych zwiększony został o specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie wprowadzone ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Ustawodawca uzależnił przyznanie nowego świadczenia od kumulatywnego spełniania przesłanek określonych we wspomnianym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zatem z art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy, tj. 583 zł. Wskazać należy, że nabycie prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnione jest od łącznego spełnienia wszystkich zawartych w tym artykule przesłanek. W sprawie niniejszej skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z poszukiwania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Analizując spełnienie przez skarżącą poszczególnych kryteriów przyznania świadczenia ustalono, że skarżąca jest osobą z kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Ponadto, stwierdzono, że skarżąca wyrejestrowała się w dniu [...] maja 2015 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w G.-D., gdzie była zarejestrowana jako bezrobotna, przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia. Ustalono również, że osoba, nad którą w związku z opieką wnioskowane jest świadczenie, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co potwierdza orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r. Matka skarżącej – U. K. również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzono wreszcie spełnienie kryterium dochodowego. Z dokonanych obliczeń wynika bowiem, że miesięczny łączny dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 570,02 zł. Z konstrukcji przepisu art. 16a ustawy wynika, że celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wsparcie finansowe osoby rezygnującej z zatrudnienia po to, aby zająć się opieką nad osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki stałej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia, co nastąpiło w dniu [...] maja 2015r., w dniu [...] maja 2015r. wyrejestrowała z Powiatowego Urzędu Pracy w G.-D., gdzie była zarejestrowana jako bezrobotna. Jest to okoliczność bezsporna. Zbadania wymagała jednak kwestia charakteru i częstotliwości sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz.163), w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków, o których mowa w art. 16a. Wywiad, o którym mowa powyżej ma na celu obiektywne stwierdzenie stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, jej warunków bytowych, a także ustalenie na podstawie jej relacji, jaki jest zakres sprawowanej pomocy i jakie są oczekiwania w stosunku do osoby, która ubiega się o przyznanie danego świadczenia. W niniejszej sprawie konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego warunkował chociażby fakt, iż skarżąca nie zamieszkuje z rodzicami pod jednym adresem, a nawet w tej samej miejscowości. Należało zatem zweryfikować w jaki sposób faktycznie sprawowana jest opieka nad osobą niepełnosprawną. Wywiad środowiskowy przeprowadzony został w dniu 29 maja 2015 r. Z oceny sytuacji (pkt VII) wywiadu wynika, że skarżąca odwiedza rodziców - cyt. "raz w tygodniu, pomaga przy codziennych obowiązkach". Zapisano również, że wizyty skarżącej mają być częstsze w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu, wizyta u osoby niepełnosprawnej raz w tygodniu nie wyczerpuje przesłanki sprawowania stałej opieki. Uznać należy, że również wizyta w określonych godzinach co drugi dzień, jak podała skarżąca w stosownym oświadczeniu na temat sprawowanej opieki, również tej przesłanki nie wyczerpuje. "Stała opieka" – z definicji – jest opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną, a w niektórych przypadkach wręcz całodobową. Opieka sprawowana przez skarżącą ma natomiast charakter doraźny, okolicznościowy. Nie można przyjąć, że skarżąca będzie sprawować większą i częstszą opiekę nad rodzicami dopiero, gdy uzyska świadczenie, gdyż to uzyskanie świadczenia stanowi konsekwencję wyłącznego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a nie na odwrót. Świadczenie nie jest sposobem zarobkowania, a jedynie swoistą gratyfikacją jaką państwo zapewnia osobom niemogącym podjąć pracy zarobkowej, bądź zmuszonym do zrezygnowania z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą. Słusznie zatem organy obu instancji zdecydowały o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona kryterium jego przyznania. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.