II SA/Bd 1047/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., [...] Burmistrz M. C., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, zwanej w skrócie "k.p.a."), art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 7 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 20 ust. 1, art. 21, art. 27 ust. 3 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. z 2016 r. poz. 214), przyznał J. Z. - Z. świadczenie w formie: . świadczenie wychowawcze, przyznane na I. Z., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...].04.2016 r. do [...].09.2017 r. . świadczenie wychowawcze, przyznane na T. Z., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...].04.2016 r. do [...].09.2017 r. i jednocześnie odmówił przyznania świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na T. Z.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł, iż jednym z kryteriów uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie trwającym od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. jest dochód rodziny za 2014 r., a zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Wskazano, że w dniu [...].04.2016 r, wnioskodawczyni złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko oraz na drugie i kolejne dziecko, jednak z przeprowadzonej analizy załączonych do wniosku dokumentów, w tym zaświadczeń oraz oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę, wynika, iż dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż wynosi [...] zł/osobę. Organ I instancji wyjaśnił także, że dochód na okres trwający od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. oblicza się na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku bazowym 2014, przy czym dochód ten powiększa się o dochód uzyskany po roku 2014 lub pomniejsza się o dochód utracony po roku 2014. Jednocześnie w związku ze złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko organ stwierdził, że spełnione zostały przesłanki ustawowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko i dlatego przyznano prawo do takiego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji zainteresowana wniosła o jej weryfikację i zmianę, podnosząc, że kwota dochodu z 2014 roku na członka rodziny wynosi [...] zł i tym samym nie przekracza kwoty gwarantującej prawo do wyżej wymienionego świadczenia. Wskazała, że we wcześniejszej decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, organ orzekający wyliczył inną kwotę dochodu przypadającą na członka rodziny, czyli [...] zł, natomiast według własnych obliczeń strony, kwota z decyzji na świadczenia rodzinne jest tożsamą z kwotą wynikającą z wyliczeń zainteresowanej. Do odwołania załączono dokumentację podatkową, która została złożona w Urzędzie Skarbowym w T.; ponadto strona oświadczyła, że nie otrzymała dodatkowego dochodu nieopodatkowanego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przy ustalaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, brane są pod uwagę dochody rodziny rozumiane jako suma dochodów członków rodziny. Przez dochód członka rodziny - zgodnie z art. 2 pkt 2 ww. ustawy - należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny, osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia rodzinnego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Wskazano, że organ I instancji prowadząc postępowanie w sprawie ustalił, że wnioskodawczyni w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, natomiast jej mąż w kwocie [...]zł. W związku z powyższym organ I instancji ustalił, że ogółem w 2014 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości [...] zł, a zatem miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł, przy czym organ I instancji oparł powyższe wyliczenia na podstawie danych uzyskanych z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów. Zdaniem Kolegium załączone do odwołania dokumenty w postaci informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 J. Z. oraz A. Z., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2014, a także zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku podatkowym 2014, potwierdzają ww. dane uzyskane przez organ I instancji. Podkreślono również, iż decyzja w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego jest decyzją związaną, co oznacza, iż organ administracji publicznej nie może zastosować uznania administracyjnego orzekając w kwestii prawa do tego świadczenia. Wobec powyższego, niespełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wyklucza przyznanie tego świadczenia w sytuacji, gdy dochód na członka rodziny przekracza kwotę [...]zł - co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W skardze do sądu J. Z. podniosła, że kwota jej dochodu za rok 2014 w przeliczeniu na członka rodziny, została niepoprawnie naliczona, ponieważ od dochodu męża skarżącej nie została odliczona składka zdrowotna w związku z czym odmówiono przyznania świadczenia 500 + na pierwsze dziecko - syna T. Z.. Skarżąca wniosła, aby przy ponownym przeliczaniu jej dochodu, zastosować obowiązujące przepisy, dotyczące prawidłowego naliczania dochodu w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego tj. odliczenie od dochodu męża - składki zdrowotnej zgodnie z art. 2 pkt 1 z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2015 r., poz. 114). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sprowadza się do ustalenia, czy odpowiada ona prawu, czy też została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego bądź procesowego i w związku z tym istnieje konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd administracyjny nie zmienia decyzji administracyjnych jak również nie zasądza na rzecz skarżących świadczeń, o których przyznanie się ubiegali. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając tym samym pogląd, iż stronie skarżącej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia wychowawczego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Zdaniem sądu oceny tej nie sposób podzielić, bowiem organ II instancji ustalając dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę, nie ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów i załączonej do niego dokumentacji podatkowej, co mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji. Organ odwoławczy nie podjął się przeprowadzenia własnego postępowania celem zweryfikowania ustaleń faktycznych i prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. Niemniej jednak, z uwagi na kompetencje jakimi dysponuje organ II instancji, na podstawie art. 15 w związku z art. 138 k.p.a., wyeliminowanie z obrotu prawnego jedynie zaskarżonej decyzji jest zdaniem sądu wystarczające do końcowego jej załatwienia. Przechodząc do meritum sprawy przypomnieć należy, iż jednym z podstawowych kryteriów, pozwalających na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie osobie uprawnionej świadczenia wychowawczego, jest sytuacja materialna uprawnionego podmiotu, a w zasadzie jego rodziny. Zgodnie z treścią art. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18-ego roku życia. W myśl natomiast art. 5 ust. 1 i 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, z tym że na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. W rozpatrywanej sprawie zwrócić należy uwagę, że organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego na pierwsze dziecko T. Z., stwierdzając, z przeprowadzonej analizy załączonych do wniosku dokumentów, w tym zaświadczeń oraz oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę, wynika, iż dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż wynosi [...] zł/osobę. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła jednak, że organ nie uwzględnił faktu, iż kwota dochodu z 2014 roku na członka jej rodziny wynosi [...] zł i tym samym nie przekracza kwoty gwarantującej prawo do wyżej wymienionego świadczenia. Wskazała ponadto, że we wcześniejszej decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, organ orzekający wyliczył inną kwotę dochodu przypadającą na członka rodziny i według własnych obliczeń strony, kwota z decyzji na świadczenia rodzinne jest tożsamą, z jej wyliczeniami. Do odwołania załączono dokumentację podatkową, która została złożona w Urzędzie Skarbowym w T., a strona oświadczyła, że nie otrzymała dodatkowego dochodu nieopodatkowanego. Kolegium zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy ograniczył się do wskazania treści powyższych przepisów prawa oraz powtórzenia ustaleń organu pierwszej instancji w zakresie wysokości dochodu skarżącej w 2014 r. ustalonej wyłącznie na podstawie danych uzyskanych z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów. W zakresie zasadniczej spornej kwestii podniesionej w odwołaniu czyli podniesionego zarzutu, iż we wcześniejszej decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, organ orzekający wyliczył inną kwotę dochodu przypadającą na członka rodziny i według własnych obliczeń strony, kwota z decyzji na świadczenia rodzinne jest tożsamą, z jej wyliczeniami, organ odwoławczy nie wypowiedział się w jakikolwiek sposób. Podobnie pominięto analizę załączonej do odwołania dokumentacji podatkowej, która została złożona w Urzędzie Skarbowym w T.. Organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że załączone do odwołania dokumenty w postaci informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 skarżącej oraz jej męża, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2014, a także zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku podatkowym 2014, potwierdzają dane uzyskane przez organ I instancji, nie rozpatrując bliżej podniesionych zarzutów w świetle informacji zawartych w przedłożonej dokumentacji. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż zgodnie z art. 28 ww. ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując przedmiotową sprawę na skutek odwołania skarżącej zobligowane było, w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), ponownie rozpatrzyć sprawę co do jej istoty zgodnie z zasadami wyrażonymi w szczególności w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 oraz przepisów art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zgodnie z powyższym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6), w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8). Organy administracji są także obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9). W ocenie Sądu, powyższym zasadom organ odwoławczy uchybił w niniejszej sprawie, uchylając się przede wszystkim od załatwienia sprawy zgodnie z wymogami zasady prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mimo bowiem zgłoszenia przez stronę w odwołaniu istotnej, w kontekście ustalenia stanu faktycznego koniecznego dla dokonania prawidłowej subsumcji dla mających zastosowanie w sprawie norm materialnoprawnych i oceny, czy wnioskodawczyni przysługuje uprawnienie do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dziecko, organ odwoławczy nie podjął niezbędnych czynności procesowych dla wyjaśnienia tej okoliczności. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 i 2 k.p.a.). W myśl art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie budzi wątpliwości, że poprzez odesłanie zawarte w art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pojecie "dochodu" należy rozumieć zgodnie z przepisami o świadczeniach rodzinnych. Prawidłowo organ odwoławczy przywołał w sprawie definicję tego pojęcia zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (w dacie orzekania przez organy tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 114 z późn.zm.), zgodnie z którym "dochód" oznacza , po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wśród których określono między innymi : – alimenty na rzecz dzieci (tiret 14), – zaliczkę alimentacyjną określoną w przepisach o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (tiret 26), – świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (tiret 27). Mając powyższe na uwadze, jak również treść wskazanych definicji pojęć "dochód członka rodziny" i "dochód rodziny" zawartych w ww. ustawie, należało stwierdzić, że fakt oświadczenia w odwołaniu, że organ pierwszej instancji wadliwie ustalił wysokość dochodu skarżącej oraz dochodu jej rodziny w 2014 r., bowiem we wcześniejszej decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, organ orzekający wyliczył inną kwotę dochodu przypadającą na członka rodziny i według własnych obliczeń strony, kwota z decyzji na świadczenia rodzinne jest tożsamą, z jej wyliczeniami, stanowi okoliczność mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Odwołująca na potwierdzenie swego oświadczenia powołała dowód w postaci dokumentacji podatkowej, która została złożona w Urzędzie Skarbowym w T., który to dowód, zgodnie z powyższymi przepisami, organ odwoławczy winien uwzględnić dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego w aspekcie jego kompletności i na podstawie oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zalegających w aktach sprawy pozostałych dokumentów odnoszących się do określenia wysokości dochodu rodziny skarżącej oraz sposobu jego obliczania z uwzględnieniem regulacji prawnej zawartej w cyt. powyżej art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ani z treści decyzji ani z akta sprawy nie wynika, aby organ dokonał szczegółowej weryfikacji (wyliczeń) uzyskiwanego w rodzinie skarżącej dochodu, w szczególności wskazując, o jakie kwoty z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, zostały pomniejszone przychody uzyskiwane przez członków rodziny. Należy przy tym zauważyć, że przedłożonym wraz z odwołaniem dokumencie PIT 37 za rok 2014 wykazano w stosunku do męża skarżącej składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]której to kwoty nie wskazano dokumencie "weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne" dotyczącym męża skarżącej (k. 7 akt organu I instancji. Organ w żaden sposób nie wyjaśnił tej okoliczności. Wobec stwierdzonego przez Sąd naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 7, art. 9, art. 15, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 K.p.a.) w stopniu, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). W ponownym postępowaniu organ powinien orzec po szczegółowym ustaleniu wysokości dochodu w rodzinie skarżącej.