II SA/Bd 1071/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1071/21 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], Burmistrz Ż. odmówił M. M. (dalej jako: "skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią – A. M.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że A. M. (osoba wymagająca opieki) ma troje dzieci: R. M., B. M. i E. M.-R.. Tylko B. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza go z obowiązku opieki nad matką. W ocenie Kolegium, w sprawie nie zaszły okoliczności pozwalające zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem pozostałych dzieci A. M.. Skoro zatem skarżący nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mógł skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią. Organ odwoławczy podkreślił też, że niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności nie może być utożsamiana z niemożnością sprawowania opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. M. zarzucił organowi: - naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania skarżącemu świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad babcią; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że skarżący jako wnuk nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, pomimo że zobowiązani w pierwszej kolejności nie mogą się tego obowiązku podjąć, co wynika z obiektywnych i udowodnionych przesłanek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U z 2020 r., poz. 111; ze zm.)-dalej jako "u.ś.r". Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako: "k.r.o") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem organów obu instancji, skarżący jako wnuk osoby wymagającej opieki nie mieści się w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia, gdyż A. M. ma trójkę dzieci, z których tylko jedno (B. M.) legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Oznacza to, że na dwójce jej dzieci ciąży obowiązek alimentacyjny. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że oceniając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a ww. ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym (tak jak skarżący) z osobą wymagającą opieki (jak babcia skarżącego), mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony, bowiem dwoje z trojga dzieci A. M., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W świetle powyższego, istnieją więc dwie przeszkody do uznania, że skarżący uprawniony jest do dochodzonego świadczenia. Z jednej strony bowiem, dwójka z dzieci osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a ponadto ich obowiązek alimentacyjny wyprzedza taki obowiązek skarżącego względem babci. Skarżący nie wskazał okoliczności skutecznie podważających powyższe okoliczności. Takimi okolicznościami, z woli ustawodawcy, nie mogą być bowiem problemy zdrowotne, znaczna odległość zamieszkania od osoby wymagającej opieki czy problemy rodzinne. Jak bowiem słusznie podkreślił organ odwoławczy realizacja obowiązku alimentacyjnego może bowiem przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych, sprawowania opieki, ale również może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną. W tym miejscu należy podkreślić, ze skoro skarżący chce uzyskać korzyść, która nie wynika wprost z obowiązującego przepisu, to poszukiwania okoliczności, na podstawie których można byłoby szukać możliwości odstąpienia od wykładni literalnej wskazanych uregulowań, nie może przerzucać na organ. W tych warunkach należy więc przyjąć, ze skoro obowiązek alimentacyjny skarżącego, jako zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 132 K.r.o.), to stanowi to wraz z uregulowaniem art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r., przeszkodę do przyznania dochodzonego świadczenia. Nie można tez pominąć znaczenia ciążącego na dzieciach A. M. obowiązku alimentacyjnego. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz. 2325; ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.