II SA/Bd 1078/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy C. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41, art. 98, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182, dalej zwanej u.p.s.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej zwanej k.p.a.) odmówił przyznania S. K. pomocy w formie jednorazowego zasiłku celowego na zakup węgla na okres grzewczy 2013/2014. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 8 u.p.s. pomoc finansowa przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15, tj. ubóstwa sieroctwa, bezdomności bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego. Dnia [...].07.2013 r. wpłynął wniosek S. K. o zakup węgla na okres grzewczy 2013/2014 r. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem utrzymania jest renta rolnicza z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, od której są potrącane zajęcia komornicze nie związane z alimentacją w wysokości [...] zł. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje odliczania od dochodu potrąceń komorniczych niezwiązanych z alimentacją. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi [...] zł, zatem dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. W wyniku wywiadu ustalono, że strona choruje na [...],[...],[...]oraz [...], zatem spełnienie drugiego kryterium - sytuacyjnego wynikającego z art. 7 jest niewątpliwe, albowiem jest S. K. osobą chorą. Zasiłek celowy zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 41 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Wsparcie to ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby czy rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Te szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że w analizowanym przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy, gdyż strona nie ponosi wysokich kosztów leczenia, opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Fakt, że znaczną część zasobów finansowych wnioskodawca przeznacza na korespondencję z innymi instytucjami, świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych. Marnotrawienie własnych zasobów finansowych rozumiane jest jako lekkomyślne, nieoszczędne szafowanie i gospodarowanie. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s. poprzez marnotrawienie własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń albo odmowa udzielenia pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że w trakcie wywiadu kolejny raz pracownik organu zaoferował wnioskodawcy przekazywanie żywności w ramach programu PEAD, jednak zrezygnował on z tej formy pomocy, na co złożył pisemne oświadczenie. Sytuacja ta dodatkowo świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych, gdyż stale rezygnując z otrzymywania tej formy pomocy, sam w pewien sposób doprowadza do pogorszenia własnej sytuacji finansowej i życiowej, ponieważ musi kupować artykuły żywnościowe, które mógłby otrzymywać za darmo. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji. Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. K. powołując się na swoją trudną sytuację życiową i majątkową. Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 oraz art. 41 ust 1 i 2 w zw. z art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 i art. 150 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że, jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, S. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Odwołujący się jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Jego źródło utrzymania w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rolnicza wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze, niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, w wysokości [...] zł. Tym samym kwota dochodu S. K. przekracza próg dochodowy wynikający z art. 8 ust. 1 u.p.s., tj. kwotę 542 zł. Spełnienie drugiego kryterium - sytuacyjnego, wynikającego z art. 3 u.p.s. jest niewątpliwe, albowiem wnioskodawca jest osobą chorą. Zdaniem Kolegium organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia ze względu na brak spełnienia przez stronę warunków z art. 41 oraz art. 39 u.p.s. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, bowiem organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych odwołującego dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze sytuację odwołującego organ odwoławczy stwierdził, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pozbawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona również możliwości ponownego ubiegania się o pomoc zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się sytuacji życiowej odwołującego. Zaznaczyć także należy, co wynika z akt sprawy, że S. K. rezygnując stale z odbioru żywności w ramach systemu PEAD, sam w pewien sposób doprowadza do pogorszenia swej sytuacji bytowej, w zamian za oferowane mu artykuły żywnościowe musi bowiem kupować sobie żywność, co wiąże się nierozerwalnie z kosztami. Z przyczyn wyżej przedstawionych zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżona decyzja była prawidłowa i zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył S. K. Wskazał, że otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Na lekarstwa wydaje [...] zł, na energię elektryczną [...] zł, na środki czystości [...] zł, na żywność, ubiór i inne wydatki pozostaje kwota ok. [...] zł. Poza tym skarżący przedstawił swoją trudną sytuację majątkową i osobistą. W kolejnych pismach złożonych do akt sprawy skarżący rozwijał wątki związane ze swoją trudną sytuacją. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego. Sprawa dotyczyła wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2013 r., w którym wnosił o sfinansowanie kosztów zakupu opału (węgla w ilości [...] tony) w sezonie zimowym 2013/2014. Słusznie organy rozpatrywały ten wniosek stosując art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w myśl którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu (...) opału (...). Aby uzyskać prawo do takiego zasiłku, skarżący musiał spełnić tzw. kryterium dochodowe, a mianowicie zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (...) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Z bezspornych w niniejszej sprawie ustaleń organu wynika, że dochody skarżącego to kwota [...] zł, przy czym po potrąceniu zajęcia komorniczego skarżący otrzymuje kwotę [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości to, że dochód skarżącego przekracza kwotę 542 zł, tym samym nie spełnia on kryteriów do otrzymania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Słusznie organy rozważyły możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s., w myśl którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przepis ten w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze wskazanych tam świadczeń. Mogą on być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości ich przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności (tak słusznie wyrok NSA z dnia 31.01.2013 r., I OSK 1142/12, LEX nr 1298296, wyrok NSA z dnia 6.07.2011 r., I OSK 381/11, LEX nr 1082741). Przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (tak np. wyrok NSA z dnia 15.11.2011 r., I OSK 1083/11, LEX nr 1149108). Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że sytuacja skarżącego, co prawda niewątpliwie trudna, nie wiąże się w żaden sposób z zaistnieniem jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Jest ona stabilna, nie ulega większym zmianom. Słusznie też wskazują organy na okoliczność odmowy korzystania przez skarżącego z pomocy w postaci bezpłatnej żywności. Niewątpliwie, gdyby sytuacja skarżącego była faktycznie tak zła, jak przedstawia on to w swoich pismach, to winien on skorzystać z każdej dostępnej formy pomocy społecznej, aby zaoszczędzone w ten sposób środki, w tym przypadku mógłby mniej wydawać na zakup jedzenia, przeznaczać na inne potrzeby, w tym odkładać środki na zakup np. opału. Reasumując stwierdzić trzeba, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącego organy słusznie odmówiły przyznania mu zasiłku, co skutkowało koniecznością oddalenia skargi jako bezzasadnej (art. 151 p.p.s.a.).