II SA/Bd 109/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K., T. K., R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia dopuszczalnego poziomu hałasu postanowił: oddalić wniosek wobec T. K. W dniu 27 marca 2015 r. (częściowo uzupełniony 23 kwietnia 2015 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podano, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Posiada dom o powierzchni [...] m2 . Miesięczny dochód gospodarstwa składający się ze świadczenia emerytalnego oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy wynosi [...] zł. Poza tym skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Według rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A za 2014 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Do wniosku dołączono m.in. kserokopie rachunków za zapłatę podatku od nieruchomości czy opłaty za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W świetle przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazała ona zasadności swojego wniosku. Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane, chociaż nie zostało przez nią wprost wskazane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Skarżący jak podano wyżej posiada dom. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zatem odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie może być tak, iż np. skarżąca posiadając majątek odmawia zapłaty jednorazowej kwoty wpisu sądowego w kwocie 200 zł po to aby zainicjować postępowanie sądowoadministracyjne. Na tym etapie postępowania jest to bowiem jedyny koszt. Skarżąca nie może przenosić kosztów swego postępowania na ogół podatników. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową mającą służyć osobą znajdującym się w takiej sytuacji, w której pomimo zarządzania swoim majątkiem z najwyższą starannością nie są oni w stanie pokryć kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie na uwagę zasługuje również fakt, że zarządzeniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Jednakże skarżąca uczyniła to fragmentarycznie a nie całościowo. Brak w nadesłanych dokumentach m.in. zeznań podatkowych męża skarżącej jak również jego wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Należy uznać, że skarżąca nie wykonała zobowiązania, zatem nie było możliwości dokonania całościowej oceny materiału. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.