II SA/Bd 1147/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. ze skargi I.W. na decyzję SKO w T. z dnia [...]sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami oddala skargę. Działający z upoważnienia Prezydenta [...], Kierownik Działu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], decyzją z [...]2011 r., na podstawie art. 20, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r, Nr 139, poz.992 z późn. zm.), art.104 ustawy z 14.06.1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej zwanej: kpa, zobowiązał I. W. - skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].2006 r. do dnia [...].2011 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które za okres od dnia [...].2006r. do dnia [...].2011 r. wynoszą [...] zł [...] gr. W uzasadnieniu powyższej decyzji, organ wyjaśnił, że na mocy decyzji z [...].2005 r., przyznano skarżącej - na okres od [...].2005 r. do odwołania - prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia (w kwocie [...] zł miesięcznie). Następnie decyzją z [...].2006 r., ustalono nową wysokość przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego - w kwocie [...] zł miesięcznie. Następnie, jak wskazał organ, na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż począwszy od [...] 2006 r., przyznano skarżącej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] Inspektorat w [...], prawo do renty rodzinnej, przy której przyznano również dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia (co potwierdza pismo w/w instytucji z dnia [...].201 Ir. znak: [...]). Uwzględniając zatem, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, między innymi, osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego - w oparciu o decyzję z dnia [...]2011 r. znak: [...], stwierdzono brak podstawy do pobierania w/w świadczenia, począwszy od [...]2006 r., tj. od miesiąca, od którego skarżąca uzyskała prawo do renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Jak wywodził organ, pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz informację, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje m.in. osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zawierał zarówno wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak i decyzja przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącą za okres od [...].2006r. do [...].2011r. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym podnosiła, że ma niskie dochody, jak też cierpi na ogrom schorzeń. Wyjaśniła, że nie miała na celu wyłudzenia orzeczonej kwoty. Podała, że kiedy ukończyła 75 lat i otrzymała zasiłek pielęgnacyjny, ze względu na jej schorzenia, sprawą tą zajmował się jej mąż. Przyznała również, że po śmierci męża, otrzymała rentę rodzinną z ZUS, lecz nie powzięła żadnej świadomości, iż otrzymuje drugi zasiłek pielęgnacyjny. Powoływała się też na takie okoliczności jak: duże trudności z pisaniem i czytaniem oraz występowaniem u niej następujących schorzeń: - choroby Parkinsona, -niewydolności krążenia, - napadowych tachyarytmii nadkomorowych, - stabilnej dławicy piersiowej, - nadczynności tarczycy, - przewlekłej niewydolności nerek oraz zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. Skarżąca podniosła ponadto, że leczy się w poradni psychiatrycznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z [...]2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przytoczył wskazane przez organ I instancji dotychczas wydane decyzje: - z dnia [...].2005 r., o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oraz - z dnia [...].2011 r. o zmianie decyzji z dnia [...].2005r. Następnie organ II instancji przytoczył treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak ustalił organ odwoławczy, w okresie od [...]2006 r., skarżąca nie spełniała przesłanek warunkujących przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż od [...]2006 r. nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS w związku z nabyciem uprawnień do renty rodzinnej. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo orzekł, iż pobrany w okresie od [...]2006r. do [...]2011r. zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym, jak też prawidłowo zobowiązał ją do zwrotu świadczenia wraz z odsetkami, albowiem świadczenia te wypłacone zostały odwołującej mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Organ odwoławczy uznał, że o spełnieniu powyższych okoliczności przesądza fakt uzyskania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, w sytuacji pouczenia skarżącej o braku prawa do pobierania świadczenia. Odnosząc się natomiast do zamieszczonej w odwołaniu informacji o trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu dodając, że o pobieraniu podwójnego świadczenia dowiedziała się w 2011 r. W ocenie skarżącej, ZUS przyznając rentę miał obowiązek wiedzieć, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego i winien zapytać gdzie pobiera zasiłek pielęgnacyjny wraz ze zobowiązaniem do złożenia stosownego dokumentu na tą okoliczność, jak i odpowiednią informację do MOPR winien złożyć w [...], a nie [...].2011 r. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia [...]2012 r., skarżąca działająca przez ustanowionego dla niej pełnomocnika wywodziła, że jednym z warunków domagania się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest ustalenie w toku prowadzonego postępowania dowodowego, czy skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach i konsekwencjach związanych z utratą prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, gdy tymczasem organy obu instancji nie dokonały ustaleń, iż obecnie 75-letnia skarżąca cierpiąca na chorobę Parkinsona została faktycznie i to w sposób prawidłowy pouczona o skutkach jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i przysługującego prawa do dodatku pielęgnacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadniający uchylenie decyzji. Na wstępie należy wskazać, że mająca w przedmiotowej sprawie zastosowanie, ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.), określa między innymi warunki ustalania, przyznawania i wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego oraz zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w tym właśnie zakresie, jak również przesłanki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Stosownie do treści art. 16 ust. 1 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osobie w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on między innymi osobie, która ukończyła 75 lat, co wynika z regulacji art. 16 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca spełniała wyżej opisaną przesłankę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego do [...]2006 r., albowiem w dniu [...].2006 r. w drodze decyzji ZUS Oddziału w [...], otrzymała rentę rodzinną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Stosownie do treści art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dodatek pielęgnacyjny oraz zasiłek pielęgnacyjny stanowią dwa odrębne świadczenia, które uregulowane zostały w różnych ustawach oraz są przyznawane przez inne organy. Oceniając jednak charakter wskazanych świadczeń stwierdzić należy, że są one porównywalne, choć dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek jest świadczeniem z pomocy społecznej. Zbieg prawa do wskazanych świadczeń został wyłączony przez ustawodawcę, który w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczył z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, niezależnie od podstaw jego uzyskania, osoby uprawnione do dodatku pielęgnacyjnego. Oznacza to, że zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Przedmiot sporu dotyczył natomiast zagadnienia, czy pobrane przez skarżącą świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...]2006 r. do [...]2011 r., stanowiły nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, a w konsekwencji, czy istniały podstawy z art. 30 ust. 1 i 2 w/w ustawy do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Istotnym więc było nie tylko zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ale też przesądzenie, czy skarżąca pobierając w całym w/w okresie zasiłek pielęgnacyjny, była pouczona o tym, że nie przysługuje on w sytuacji pobierania przez nią dodatku pielęgnacyjnego. Okoliczność ta była również sporna, albowiem w ocenie organów obu instancji skarżąca była pouczona o braku uprawnienia, a w jej ocenie pouczenia takiego nie otrzymała, albowiem jak twierdziła w skardze do 2011 r. nic nie wiedziała, o pobieraniu w zbiegu dwóch omawianych świadczeń. Nadto reprezentujący ją pełnomocnik w piśmie z [...]2012 r., zarzucił, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń w tym zakresie. W świetle treści decyzji organów obu instancji, zarzuty skarżącej, że organy nie ustaliły powyższej okoliczności nie są zasadne. Organ I instancji stwierdził, iż pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz informację, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje m.in. osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zawierał zarówno wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak i decyzja przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy poddał pozytywnej ocenie powyższe ustalenia organu pierwszoinstancyjnego, stwierdzając również, że skarżąca była pouczona o braku uprawnienia do pobierania obu świadczeń. Dokonując oceny prawidłowości powziętych przez organy ustaleń, że skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego za cały okres objęty zaskarżoną decyzją, należy stwierdzić, że mają one oparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Przesądzają o tym dwa dokumenty. Pierwszym z nich jest decyzja działającego z upoważnienia Prezydenta [...], Kierownika Działu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z [...]2006 r., w przedmiocie ustalenia nowej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł, począwszy od [...] 2006 r. Decyzja ta zawierała pouczenie o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje w sytuacji pobierania dodatku pielęgnacyjnego oraz, że w przypadku wystąpienia okoliczności mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego osoba pobierająca to świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie oraz, iż nienależnie pobrany zasiłek podlega zwrotowi (dowód: k. 5 akt organu administracyjnego I instancji). Drugim dokumentem jest natomiast decyzja z [...]2006 r. ZUS Oddziału w [...], przyznająca skarżącej rentę rodzinną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W decyzji tej, którą skarżącej doręczono, widnieje wyraźna informacja o tym, że otrzymuje ona dodatek pielęgnacyjny (dowód: k. 6 verte, akt organu administracyjnego I instancji). Dodać należy, że oba wskazane dokumenty pochodzą z jednego roku, a dzieli je okres nie dłuższy niż dwa miesiące. Ponadto oba te dokumenty zostały doręczone skarżącej. Skarżąca miała więc realną możliwość zaznajomienia się z treścią wskazanych decyzji, jeżeli już nie samodzielnie, to z pomocą osób trzecich, a ponadto otrzymanie ich w zbliżonym okresie dawało również wystarczającą możliwość skojarzenia zawartych w nich informacji co do wzajemnych relacji pomiędzy otrzymywaniem zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. W tych warunkach pouczenie znajdujące się we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie stanowi dla sprawy istotnej okoliczności, zwłaszcza, że dokument ten nie został doręczony skarżącej, a jego treść nie jest tak jednoznaczna jak treść wynikająca z w/w decyzji z [...].2006 r., oraz z [...].2006 r. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca nie wywiązała się ze swojego obowiązku niezwłocznego informowania organów pomocy społecznej o zmianach w swojej sytuacji mogących mieć wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W tych warunkach należało uznać, że pobrane przez skarżącą, objęte zaskarżoną decyzją świadczenie, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy. Został bowiem spełniony, omówiony powyżej wymóg pouczenia skarżącej o braku uprawnienia oraz wymóg zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania ich wypłaty. Wymóg ten będzie spełniony, gdy osoba zainteresowana spotkała się z decyzją przyznającą prawo do świadczenia rodzinnego, a następnie skierowano do niej kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną, potwierdzającą odpowiednio, ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (vide: Świadczenia rodzinne. Komentarz Aneta Korcz-Maciejko, dr Wojciech Maciejko, 2009). Trzeba stwierdzić, że w stosunku do skarżącej zaszły okoliczności powodujące nie tylko ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 w/w ustawy), ale również faktyczne wstrzymanie wypłaty świadczenia, jak i wydania decyzji zmieniającej z [...]2011 r., podjętej na podst. art. 30 ust. 1 w/w ustawy, w której powołano się na zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, wobec spełnienia się przesłanki z art. 16 ust. 6 w/w ustawy, z uwagi na powstanie uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Jak już to podkreślono nie jest istotnym, czy wstrzymanie wypłaty świadczenia nastąpiło poprzez czynność materialno-techniczną, czy wskutek skierowania do strony decyzji potwierdzającej, odpowiednio, ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Ważnym jest by wystąpiła choć jedna z powyższych przesłanek (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 201 r., sygn.. akt I OSK 524/10). W tych warunkach nie może budzić wątpliwości, że zaszła określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy przesłanka zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. W świetle powyższego, należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podnoszone natomiast w skardze okoliczności, dotyczące stanu zdrowia, sytuacji majątkowej i rodzinnej, mogą mieć istotny wpływ na możliwość ubiegania się przez skarżącą o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń lub udzielenie innej ulgi w dochodzeniu przez organ ustalonej do zwrotu kwoty. Stosownie bowiem do przepisu art. 30 ust. 9 w/w ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia jego płatności lub rozłożenia na raty prowadzone jest jednak w odrębnym trybie. W postępowaniu tym skarżąca może powoływać się na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną w celu wykazania, że w jej przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, pozwalające na umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Decyzje wydane w tym postępowaniu podlegają zaskarżaniu na zasadach ogólnych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) oddalił skargę.