II SA/Bd 1161/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 1161/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta I. powołując się na art. 2 pkt 10, art. 30 ust. 1 ust. 2 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.)- dalej jako u.p.o.u.a., oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) odmówił Z. G. umorzenia jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami w okresie od [...] roku do [...] roku na osobę uprawnioną D. G. w kwocie, która na dzień wydania decyzji tj. [...] roku, wynosi łącznie [....] zł. w tym należność główna [...] zł, odsetki ustawowe – [...] zł, koszty upomnienia [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że -jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż.- dłużnik jest osobą samotnie gospodarującą, zamieszkuje w lokalu komunalnym składającym się z dwóch izb, tj. jednego pokoju i kuchni. W domu brakuje ciepłej wody oraz łazienki. Mieszkanie jest czyste, zadbane, ogrzewane piecem węglowym. Jest dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. W lokalu znajdują się podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Dominującymi problemami w gospodarstwie domowym jest niepełnosprawność i choroba. Pan G. korzysta z pomocy społecznej. Jest rozwiedziony. Nie posiada ustalonego poziomu wykształcenia. Jest bierny zawodowo. Wykazuje choroby przewlekłe. Jego źródłem utrzymania jest renta z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy – [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł. Łączny dochód w rodzinie dłużnika wynosi [...] zł. Stałe miesięczne wydatki osoby wynoszą łącznie [...] zł, w tym za czynsz [...] zł, energię elektryczną [...] zł, gaz [...] zł, inne wydatki. Wysokość świadczenia podlega potrąceniom komorniczym na poczet zobowiązania alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Od [...] roku legitymuje się orzeczeniem o stopnia j umiarkowanym wydanym na stałe. W orzeczeniu widnieje wskazanie do pracy w warunkach specjalnych. Ze złożonego oświadczenia majątkowego w dniu [...] wynika, że dłużnik posiadł samochód [....] rocznik [...] i nie posiada na własność nieruchomości, innych ruchomości oraz j przedmiotów wartościowych i zasobów pieniężnych. W ocenie organu orzekającego, powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcę regularnego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego ustanowionego Wyrokiem Sądu Rejonowego w I. z dnia 12 grudnia 2003 roku, sygn. akt III RC 669/03 i dalszych wyroków podwyższających to świadczenie. Powołując się na treść art. 27 ust. 1 i art. 30 ust.1 u.p.o.u.a. organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek w nich wskazanych, stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz w/w osoby uprawnionej. Badając natomiast zaistnienie w niniejszej sprawie przesłanek umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przewidzianych w ust.2 art. 30 u.p.o.u.a organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności mające charakter nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych, losowych przypadków. Ustalono mianowicie, że wprawdzie sytuacja materialna, zdrowotna i finansowa wnioskodawcy jest ciężka, ale jest on osobą w wieku produkcyjnym. Od [...] roku wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a w orzeczeniu wskazano możliwość zatrudnienia w pracach lekkich. Chcą poprawić swoją sytuację materialną dłużnik sam powinien podjąć starania dotyczące zatrudnienia w zakładach przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. nie wynika jednak, aby wnioskodawca poczynił kroki w kierunku znalezienia pracy. Świadczenia z funduszu były wypłacane do [...] roku, w związku z powyższym wysokość zadłużenia nie będzie wzrastała, gdyż obowiązek alimentacyjny względem syna D. G. wygasł, co oznacza, że od [...] roku należności alimentacyjne nie mają charakteru rosnącego. W odwołaniu od tej decyzji Z. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podał, iż mieszka sam, jest na stałej rencie inwalidzkiej, której kwota po spłacie zadłużenia wynosi [...] zł. co wystarcza jedynie na bieżące wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Dodał także, iż wiek i choroba nie pozwalają mu na dodatkowe zatrudnienie, sporadycznie korzysta z opieki społecznej i brakuje mu środków na zakup leków i żywności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ wskazał, że przewidziana w tym przepisie możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., w sprawie o sygn. IVSA/Po 119/10, że badając, czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne wskazane w zaskarżonej decyzji jak i motywy, którymi kierował się organ I instancji odmawiając stronie umorzenia zadłużenia. Uznano mianowicie, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale jego sytuacja jest stabilna, albowiem nie posiada on żadnych osób na utrzymaniu, posiada dochód ze stałego źródła tj. rentę inwalidzką, okresowo korzysta z pomocy matki zamieszkującej na stałe na terenie Niemiec, która pomaga mu w miarę możliwości w formie rzeczowej - głównie w formie artykułów żywnościowych, środków czystości, czasami opłaca energię elektryczną. Nadto SKO podniosło, że Z. G. jest zdolny do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, co mogłoby mu umożliwić spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Zdaniem Kolegium, zainteresowany nie wykazał jednak w żaden sposób, iż kiedykolwiek próbował podjąć działania mające na celu znalezienie pracy. W ocenie SKO bezrobotność, konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową, czy też nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych i dlatego okoliczności te nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powoda bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Mając na względzie powyższe ustalenia organ odwoławczy za prawidłowe uznał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest wprawdzie trudna, niemniej jednak nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie działań zmierzających do jej poprawy, pozwalając tym samym na wywiązanie się z ciążącego nań obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W skardze do sądu Z. G. podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niezgodne ze stanem faktycznym, bowiem organ odstąpił od wszechstronnego zbadania sprawy, w szczególności zaś nie uwzględnił, że skarżący bezskutecznie podejmował próby znalezienia pracy, a także, że pomoc, jaką skarżący otrzymuje od swojej matki ma charakter sporadyczny. W konsekwencji niewłaściwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy , w ocenie strony, organ błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka trwałej niemożności spłacenia należności alimentacyjnych uzasadniająca ich umorzenie. Z uwagi na powyższe wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie mu zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znaleziono podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego Z. G. o umorzenie należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na syna D. G. jako osobę uprawnioną na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Jak słusznie podniósł organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym, wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosek strony. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w k. p. a., co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Kontrolując decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego, tj. także decyzje podejmowane na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy Sąd bada, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, a organy przy ich wydaniu nie przekroczyły granic uznania i czy uzasadniły rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można im postawić zarzutu dowolności. W ramach tak zakreślonej kontroli Sąd dokonuje oceny, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organy uczyniły użytek z przyznanych im uprawnień, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (art. 10 § 1 i art. 77 kpa) w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organy na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej. Zdaniem orzekającego Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wcześniej powinnościom w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły. Zdaniem Sądu, organ II instancji, działając zgodnie z wymogami zasady dwuinstancyjności, całościowo odniósł się do materiału dowodowego oceniając go pod kątem przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej ustalonej w toku postępowania, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków na utrzymanie. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje, że sytuacja życiowa oraz zdrowotna skarżącego jest trudna, nie mniej jednak nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązaniu się z ciążącego nań obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jak słusznie podniesiono w zaskarżonej decyzji, nie wpływa na zmianę tego stanowiska orzeczenie o niepełnosprawności, bowiem nie wynika z niego, aby ustalony stopień niepełnosprawności wykluczał całkowicie możliwości podejmowania przez skarżącego pracy. Jakkolwiek skarżący dotknięty jest chorobą, nie oznacza to jednak, że nie może pracować w ogóle i nie może postarać się o takie zarobkowanie, które jest adekwatne do jego możliwości i sytuacji zdrowotnej. Oceniając zaskarżoną decyzję nie można zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Dlatego też, w ocenie sądu, prawidłowo organ nie kierował się podnoszonym przez skarżącego w skardze kryterium częściowej niezdolności do pracy i zasadnie stwierdził, że nie może ono stanowić samoistnej podstawy uznania, że w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniu art.30 ust.2 ustawy. Skoro w dacie rozstrzygania sprawy skarżący miał jedynie częściowo ograniczone możliwości wykonywania pracy zarobkowej, to -przy braku stosownego ustawowego wyłączenia wobec takich osób obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia –kryterium to nie może być uznane za okoliczność szczególną. Nadto organ odwoławczy podniósł, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności. Zatem organ ten odwołał się do określonego argumentu, który jego zdaniem uzasadniał podjęcie takiej decyzji. Zdaniem Sądu argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Zdaniem Sądu, ustalenia w sprawie oparte zostały o materiał dowodowy zebrany w sposób wyczerpujący, jak też szczegółowo przeanalizowany. Dlatego też uznać należy, że ocena stanu faktycznego została w należyty i przekonujący sposób uzasadniona, nie nosi zatem cech dowolności i znajduje swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji nie naruszając prawa organ uznał, że w tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że występują szczególnie uzasadnione okoliczności, które pozwoliłyby na odstąpienie od określonego w omawianej ustawie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego wierzyciela. Zasadne jest zatem uznanie, że w toku postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a zaskarżona decyzja wydana została z uwzględnieniem całego materiału dowodowego, który został oceniony wnikliwie z zachowaniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Dlatego też Sąd nie stwierdziwszy innych naruszeń prawa, która mogłaby mieć wpływ na prawidłowość zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. poz.270)orzekł jak w sentencji.