II SA/Bd 1166/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy ze skargi D. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] działający z upoważnienie Burmistrza J. Starszy Pracownik Socjalny w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w J. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), art. 1, art. 2, art. 3 oraz art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), w zw. z art. 17, art. 20 ust. 3 oraz art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) odmówił D. U. przyznania zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. D. U. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od [...].03.2011 r. do bezterminowo w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2013 r. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 2 ww. ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna przysługuje: za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz.59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa wyżej (art. 17 ust. 1a). Odnosząc się jednak do ust. 5 pkt 2 wyżej zacytowanego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Biorąc powyższe pod uwagę, należało orzec jak w sentencji decyzji. Na skutek odwołania wniesionego przez D. U. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 15 maja 2014 r. zaczęła obowiązywać ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która ma w założeniu przywrócić świadczenie opiekuńcze osobom, wobec których z dniem 1 lipca 2013 r. wygasły decyzje w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Ww. ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasady nabywania prawa do tego świadczenia w znacznej części reguluje poprzez odesłanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Kwestie związane z ustaleniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego reguluje przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do tej właśnie normy odsyła ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i nowe świadczenie opiekuńcze, czyli zasiłek dla opiekunów, to szczególny rodzaj wsparcia finansowego, które przysługuje co do zasady matce albo ojcu; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ww. ustawy). Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ten sposób ustawodawca wyłączył negatywną przesłankę, polegającą na pozostawaniu osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, aczkolwiek tylko w przypadku, gdy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A contrario nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (a także zasiłku dla opiekuna) osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wolą ustawodawcy bowiem było to, by stan zdrowia współmałżonka, uniemożliwiający jemu sprawowanie opieki nad żoną (mężem), był potwierdzony właściwym (kwalifikowanym) dokumentem, na podstawie badania lekarskiego pozwalającego określić stopień niepełnosprawności. Organy administracji publicznej nie są tym samym kompetentne do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem jego możliwości sprawowania opieki nad inną osobą. Dlatego też o pozytywnym załatwieniu sprawy nie może przesądzić sam fakt, że S. M. także cierpi na szereg chorób. Ze względu na odmienny stan prawny było możliwe przyznanie odwołującej się na mocy decyzji SKO w T. z dnia [...] kwietnia 2011 r. (znak: [...]) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem pomimo tego, że także wówczas pozostawał on w związku małżeńskim. Otóż przepisy prawa nie nakładały wówczas na współmałżonka osoby wymagającej opieki bezwzględnego obowiązku wykazania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego też organy rozstrzygające mogły zarzucić literalną wykładnię przepisów prawa na rzecz wykładni celowościowej. Znowelizowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych (bezwzględnie stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) wszedł w życie z dniem 14 października 2011 r. Od tej daty organy administracji publicznej są związane dyspozycją tego przepisu i nie mogą przyznać świadczenia pielęgnacyjnego (zasiłku dla opiekuna), gdy drugi z małżonków nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Akta sprawy bezsprzecznie wskazują natomiast, że na podstawie Orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2001 r. S. M. została uznana za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe. Nie stwierdzono wówczas niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji. Następnie w dniu [...] stycznia 2014 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., zaliczył S. M. do osób legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych rozważań wynika zatem, że w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wolą ustawodawcy nie zawsze sprawowanie faktycznej opieki nad krewnym wiąże się z prawem do świadczenia opiekuńczego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła D. U. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w jej ocenie argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji jest bezprawna i bezzasadna. Zwróciła również uwagę na to, że zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem, natomiast matka nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, sprawować opieki nad mężem. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego. Organy w prawidłowy sposób ustaliły stan faktyczny oraz zastosowały przepisy. Bezsporne w sprawie było to, że skarżąca na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] kwietnia 2011 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem A. M., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta następnie na podstawie art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. Z uwagi na niekonstytucyjność powyższego uregulowania została uchwalona ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która w art. 2 ust. 1 i 2 stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie cyt. wyżej art. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Niewątpliwie skarżąca spełnia ww. warunki określone w art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, jednakże z uwagi na brzmienie ust. 5 pkt 2 lit. a) cyt. przepisu świadczenie nie może być jej przyznane. Zgodnie z nim świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezsporne było, że żona A. M. S. M. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie o umiarkowanym (vide orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 5 akt adm.). Nie ma przy tym znaczenia, w świetle treści cyt. przepisu, czy małżonek osoby wymagającej opieki, może faktycznie tę opiekę sprawować z uwagi na swój stan zdrowia, albowiem jedynie orzeczenie o jego znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przesłankę do uzyskania świadczenia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym organy w prawidłowy sposób ustaliły, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, co skutkowało koniecznością oddalenia skargi, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.