II SA/Bd 1186/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Na wniosek skarżącej M. R. - G. Wójt Gminy W. w dniu 15 maraca 2018 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania A. J. z pobytu stałego w miejscowości W., ul. [...]. Występująca z wnioskiem, jako właścicielka nieruchomości zabudowanej domem pod podanym adresem, wskazała, że przyczyną wymeldowania A. J. jest zamiar sprzedaży tej nieruchomości. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanych ustaleń, Wójt decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...], powołując się na art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 657 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; w skrócie "k.p.a.") wymeldował A. J. z dotychczasowego miejsca pobytu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, że od [...] kwietnia 2018 r. A. J. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, a jego centrum życiowe skoncentrowane jest w innym miejscu. Organ gminy stwierdził też, że opuszczenie przedmiotowej nieruchomości ma charakter trwały skutkiem rozpadu związku partnerskiego łączącego adresata decyzji z matką wnioskodawczyni. Ponadto organ wskazał, że wymeldowany nie wytoczył powództwa o ochronę naruszonego posiadania, jak również nie podjął innych czynności prawnych prowadzących do zakwestionowania wypowiedzenia mu umowy użyczenia mieszkania. W końcowej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że zameldowanie ma na celu potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w określonym miejscu, co oznacza, że zameldowanie osoby, która faktycznie nie przebywa pod wskazanym adresem, jest niedopuszczalne i stanowi niezgodną z prawem fikcję meldunkową. W odwołaniu od powyższej decyzji A. J. wskazał, że dobrowolnie nie opuścił przedmiotowego lokalu, lecz przeciwnie - został z niego wyrzucony, a dokładniej - po swoim powrocie z sanatorium, gdzie przebywał w od 24 stycznia do [...] lutego 2018r. uniemożliwiono mu dostęp do lokalu, wymieniono wszystkie zamki w drzwiach i nie wydano mu kluczy. W ocenie odwołującego, zarówno zamiar sprzedaży nieruchomości pod ww. adresem, jak również sformułowany pod jego adresem zarzut kradzieży mienia na terenie tej nieruchomości, są jedynie wybiegiem i prowokacją, mającymi na celu wyrzucenie go z miejsca stałego zameldowania. W dniu [...] sierpnia 2018 r. do organu odwoławczego wpłynęło - za pośrednictwem organu gminy - pismo strony A. J. (datowane na [...] lipca 2018 r.) wraz z dołączoną kserokopią pozwu z 23 lipa 2018 r. o ochronę naruszonego posiadania (na prezentacie Sądu Rejonowego w A. K. widnieje data wpływu: [...] lipca 2018 r.). Wojewoda K. - P. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...].MK.I uchylił w całości decyzję Wójta Gminy W. z [...] lipca 2018 r., nr [...] i jednocześnie orzekł o odmowie wymeldowania A. J. z dotychczasowego pobytu stałego. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy odmiennie, niż to uczynił organ I instancji, wskazał, że materiał dowodowy, który w postępowaniu odwoławczym nie wymagał uzupełnienia, w sposób jasny, przekonujący i logiczny wykazuje, że w kwietniu 2018 r. adresat decyzji A. J. opuścił przedmiotowy dom w W. w wyniku usunięcia go stamtąd wbrew własnej woli, przy czym wcześniej, bo po swoim powrocie z sanatorium, w dniu [...] lutego 2018 r. uniemożliwiono mu dostęp do zajmowanego pokoju na parterze tego domu poprzez wymianę zamków w drzwiach. Wojewoda podkreślił przy tym, że sam zainteresowany nie pogodził się z podjętymi wobec niego przez wnioskodawczynię i jej matkę (jako jedynej osoby mieszkającej w tym domu, a w przeszłości - przez około 10 lat - partnerki A. J. ), działaniami mającymi na celu wymuszenie opuszczenia przez niego tego domu. Motyw takich właśnie zachowań obu kobiet adresat decyzji przedstawiał w swoich pismach kierowanych zarówno do organu gminy, jak również do właściwego sądu, prokuratury i policji. Ostatecznie, determinacja zainteresowanego doprowadziła do złożenia przez niego pozwu o ochronę naruszonego posiadania. Przywołując stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda wskazał, iż fakt wytoczenia przez osobę, wobec której toczy się postępowanie o wymeldowanie, powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, ma istotne znaczenie jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę. Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu nie jest wyłączone z właściwości organu orzekającego w sprawie meldunkowej, który - w ramach administracyjnego postępowania dowodowego - uprawniony jest do samodzielnych ustaleń i ocen w tym zakresie. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, instytucja wymeldowania nie może być wykorzystywana do wyprowadzenia osoby z miejsca stałego pobytu. Wymeldowanie nie jest bowiem tożsame z wykonywaniem eksmisji i nie może być drogą zmuszającą osobę do opuszczenia lokalu, wcześniej przez nią zajmowanego. Co istotne, także kwestie majątkowe, w tym ewentualne wzajemne rozliczenia stron i okoliczności związane z zaniechaniem partycypowania przez jedną z nich w kosztach utrzymania przedmiotowego lokalu - które dotyczą wyłącznie kwestii prawnych - pozostają poza sferą postępowania o wymeldowanie. Wojewoda wyjaśnił również, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mają żadnego wpływu okoliczności takie jak: zamiar sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, poniesione przez stronę A. J.) określone nakłady na remont domu nr [...], rzekoma kradzież piły tarczowej i innego sprzętu z terenu ww. posesji i włamanie do garażu, przekonanie uczestniczki postępowania, że adresat decyzji prowadził w przeszłości naganny tryb życia, itp. W skardze do Sądu M. R. – G. wniosła o uchylenie decyzji organu drugiej instancji w całości i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie złożonych [...] sierpnia 2018 r. wyjaśnień co do okoliczności faktycznych sprawy, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Skarżąca wskazała, że adresat decyzji nie zawierał żadnej umowy dotyczącej korzystania z ww. domu, ani też nie partycypował w kosztach jego utrzymania. Wskazała również, że w 2013 r. nastąpił całkowity rozpad związku partnerskiego, jaki łączył jej matkę z wymienionym, który dodatkowo naruszał mir domowy. Zdaniem skarżącej, adresat ten uzyskuje miesięcznie dochody oraz posiada na koncie bankowym środki pieniężne, które pozwalają mu wynająć lokal w dowolnym miejscu, a - co istotne - od kwietnia 2018 r. nie przebywa on w dotychczasowym miejscu pobytu stałego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.w skrócie "p.p.s.a." ), sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. W tak rozumianym zakresie kognicji, Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a. uznając tym samym, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialonoprawną podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1382 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 35 ustawy organ gminy wydaje na wniosek właściciela, bądź innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu - decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego (albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu) i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 28 ust. 4 ww. ustawy - zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że do wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) faktyczne opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego oraz 2) niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy przyjąć, że stwierdzenie istnienia przesłanki "faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkiwania danej osoby w lokalu, w którym posiada ona zameldowanie na pobyt stały, a następnie stwierdzenia, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego) miało charakter dobrowolny i trwały. Zagadnienie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu jest bogato komentowane w judykaturze. Przyjmuje się, że o tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały, świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 654/12, LEX nr 1305805; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/GL 370/12, LEX nr 1253909; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1058/11, LEX nr 1109944). Z kolei aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, iż wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji, czy bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym, czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Białymstoku z 22 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 468/12, LEX nr 1248682). Jednocześnie akcentuje się w orzecznictwie, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, LEX nr 1476445 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 31 stycznia 2012 r., II SA/Ol 674/11, LEX nr 1109021). Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności. W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wystarczający, a przyjęte przez organ II instancji ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania orzeczenia w sprawie dotyczącej wymeldowania A. J. z pobytu stałego w miejscowości W., ul. [...] wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych dowodów. Podstawą wydania przez organ odwoławczy decyzji reformującej pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie poprzez orzeczenie o odmowie wymeldowania A. J. była odmienna ocena charakteru opuszczenia przez ww. osobę przedmiotowego lokalu, wobec wykazania na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że w kwietniu 2018 r. adresat decyzji A. J. opuścił przedmiotowy dom w W. w wyniku usunięcia go stamtąd wbrew własnej woli, przy czym wcześniej, bo po swoim powrocie z sanatorium, w dniu [...] lutego 2018 r. uniemożliwiono mu dostęp do zajmowanego pokoju na parterze tego domu poprzez wymianę zamków w drzwiach. Trafnie Wojewoda podkreślił przy tym, że sam zainteresowany nie pogodził się z podjętymi wobec niego przez wnioskodawczynię i jej matkę, działaniami mającymi na celu wymuszenie opuszczenia przez niego tego domu. Motyw takich właśnie zachowań obu kobiet adresat decyzji przedstawiał w swoich pismach kierowanych zarówno do organu gminy, jak również do właściwego sądu, prokuratury i policji, a ostatecznie, determinacja zainteresowanego doprowadziła do złożenia przez niego pozwu o ochronę naruszonego posiadania. Organ II instancji wskazując, że o trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu może być mowa jedynie w sytuacji, gdy całokształt zachowań osoby zameldowanej świadczy o tym, iż osoba ta nie wiąże z nim swojej przyszłości i nie wykazuje woli powrotu do niego – przyjął, że taka sytuacja w sprawie nie ma miejsca. Organ zwrócił uwagę na fakt zainicjowania przez A. J. postępowania o ochronę naruszonego posiadania spornego lokalu, co świadczy o tym, że nie zgadza się on z zaistniałą sytuacją i w rzeczywistości nie zrezygnował z prawa do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Do opuszczenia lokalu został zmuszony wbrew własnej woli i obecnie nie ma do niego dostępu w wyniku wymiany zamków. W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy dokonał oceny okoliczności faktycznej polegającej na złożeniu przez A. J. powództwa posesoryjnego o przywrócenie utraconego posiadania przedmiotowego lokalu i w konsekwencji przyjął, że zainteresowany nie wyzbył się woli zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały. Jak zostało to wcześniej wskazane, środkiem prawnym skierowanym przeciwko bezprawnemu uniemożliwieniu korzystania z lokalu, w którym dana osoba jest zameldowana, jest przysługujące jej roszczenie wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie posiadania lokalu. Zgodnie z art. 344 § 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j.: z 2018 r., poz. 1025 ze zm.), dalej "k.c.", przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza, ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba, że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W myśl art. 344 § 2 k.c. roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznym jest, że A. J. z takim roszczeniem wystąpił, składając do Sądu Rejonowego w A. K. pozew z dnia [...] lipca 2018 r. o ochronę naruszonego posiadania (data wpływu: [...] lipca 2018 r.). Tym samym – pomimo niekwestionowanego faktu nieprzebywania w przedmiotowym lokalu – uznać należy, że zainteresowany ujawnił wolę (zamiar) zamieszkiwania w miejscu zameldowania na stały pobyt. Dla oceny tego faktu nie ma znaczenia okoliczność, że powództwo posesoryjne zostało złożone po wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania. Termin wniesienia takiego powództwa został określony w art. 344 § 2 k.c. Złożenie przedmiotowego powództwa może – w ramach zasady swobodnej oceny dowodów – stanowić uzasadnioną podstawę do dokonania przez organ odwoławczy odmiennej oceny stanu faktycznego i zakwestionowania pierwszoinstancyjnego stanowiska, że opuszczenie przez A. J. przedmiotowego lokalu nastąpiło w istocie dobrowolnie, bez jakiegokolwiek przymusu wobec niego ze strony innych osób. Należy raz jeszcze podkreślić, że powołana w art. 35 ustawy przesłanka "opuszczenia lokalu" oznacza nie tylko fizyczne nie przebywanie w nim, ale również zamiar opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Jakkolwiek okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie było, że A. J. nie przebywa od pewnego czasu w miejscu zameldowania na pobyt stały, to jednak – w świetle ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego – należało przyjąć, że w istocie nie godzi się na taki stan rzeczy. Dał bowiem temu wyraz podejmując przysługujące mu środki prawne, tj. występując w przepisanym prawem terminie z roszczeniem o ochronę utraconego posiadania ww. lokalu. W tej sytuacji – wbrew zarzutom i twierdzeniom zawartym w skardze – w rozpoznawanej sprawie nie zostały naruszone art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a. gdyż materiał dowodowy został zgromadzony i rozpatrzony należycie a przeprowadzona przez organ II instancji na jego podstawie ocena faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dawała podstawę do uznania, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez A. J. nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego (a zatem nie było połączone z jego rezygnacją z zamiaru zamieszkiwania w tym miejscu), co w konsekwencji musiało prowadzić do prawidłowego zastosowania przez organ odwoławczy art. 35 ustawy i orzeczenia o odmowie wymeldowania D. R. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uznając kontrolowaną decyzję za zgodną z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.