II SA/Bd 1194/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia przyznać T. P. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. T. P. – dalej skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r. nr [...], którą uchylono decyzję Prezydenta G. z dnia [...] znak [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazując na swoją trudną sytuację materialną. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że jest osobą samotną, której miesięczny dochód wynosi [...] zł netto z tytułu świadczenia rentowego. Jako majątek wskazała mieszkanie o powierzchni [...] m2. Nie wykazała przy tym żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Wskazała także, że uzyskiwane środki przeznaczane są na bieżące utrzymanie i opłaty. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej, jak również wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze złożonego oświadczenia. W odpowiedzi skarżąca opisała swoją sytuację materialną, nadesłała PIT-40 za 2014 r., z którego wynika że osiągnęła dochód w kwocie [...] zł oraz za 2013 r., z którego wynika że osiągnęła dochód w kwocie [...] zł. Ponadto przedstawiła wydatki ponoszone przez typowe gospodarstwo domowe, takie jak: prąd, komunikację itp. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego oraz oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Od powyższego postanowienia skarżąca sprzeciw zaskarżając punkt drugi postanowienia oraz wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Podkreśliła, że uzyskuje świadczenie rentowe, które jest niższe od najniższego wynagrodzenia i w związku z powyższym "stoi na granicy ubóstwa". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie, uznając, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa nie umożliwia poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 pkt 3 Konwencji (Dz.Urz. Eu L 339), podnosząc, że w analogicznej sytuacji w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 702/14 i II SA/Bd 704/12 przyznano jej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 8 lipca 2015r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I OZ 741/15) uchylił powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że jak podnosi skarżąca, przyznano jej prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 702/14 i I SA/Bd 704/12. W pierwszym ze wskazanych postanowień prawo pomocy zostało przyznane skarżącej pomimo, że jej miesięczny dochód kształtował się podobnie do wskazanego w niniejszej sprawie (wówczas [...]zł netto), natomiast z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, jakie okoliczności sprawiły, aby odmiennie niż wcześniej obecnie nie przyznać skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie NSA adresat uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zasadnie może zatem pozostawać w poczuciu niezrozumienia w stosunku do działania sądu pierwszej instancji. Odstępując od swojej dotychczasowej linii orzeczniczej w sprawach przyznania prawa pomocy T. P., sąd pierwszej instancji powinien był wskazać w uzasadnieniu motywy, jakie za tym zabiegiem przemawiają, tak aby zarówno zasada równości (art. 32 ustawy zasadniczej), jak i informowania (przekonywania) strony (wywiedziona implicite z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.) – pozostały zrealizowane. Powyższe jednak nie oznacza, że Sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, mimo że takie prawo pomocy było skarżącej wcześniej przyznawane w innych sprawach. Wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest bowiem każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony. Sąd powinien jednak wskazać na przyczyny, czemu zmienił swoje zapatrywanie względem wcześniejszej sytuacji, co ułatwia także kontrolę instancyjną ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Strona, co należy zaakcentować, musi wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego związanych ze swym udziałem w sprawie. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270 z późn.zm.), dalej jako "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (§ 3). Po myśli art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto strona ma obowiązek we wniosku podać precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie, ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie jej ze środków publicznych prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 P.p.s.a.). Mając zatem na uwadze treść uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2015r. (sygn. akt I OZ 741/15), uchylającego uprzednie postanowienie o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w zakresie tylko częściowym, w związku z treścią prawomocnych postanowień (w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 702/14 i II SA/Bd 704/12) o przyznaniu przedmiotowego przywileju w zakresie całkowitym oraz analogiczną sytuację dochodową strony wskazaną w formularzu wniosku PPF (renta inwalidzka w wysokości [...] zł miesięcznie), na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.