II SA/Bd 126/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Justyna Straka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietna 2007r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2006r. Nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] 2006r. Nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...] 2006 r., Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. działający z upoważnienia Wójta Gminy D. na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1591 z późn. zm.) w związku z art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 2, art. 9a, art. 10 ust. 1 i ust. 5 w związku z art. 2 pkt 5 i art. 18 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), art. 3 pkt 1, 2, 10 i 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 z póżn. zm.), art. 104 w związku z art. 62 KPA odmówił G. L. przyznania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego. Uzasadniając swoją decyzję organ pierwszej instancji wskazał, iż w dniu 19 października 2000 r. Sąd Rejonowy w B. (sygn. akt [...]) zasądził od ojca dzieci J. L. świadczenie alimentacyjne w wysokości po 150,00 zł miesięcznie na każde dziecko. W wyniku nie realizowania przez J. L. postanowień w/w wyroku wszczęto postępowanie egzekucyjne, które prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. Z uwagi na to, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczenia alimentacyjnego należnego od J. L. była bezskuteczna G. L. w dniu 14 lipca 2006 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, w związku z bezskutecznością egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu, wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ wskazał, że G. L. wraz z trojgiem nieletnich dzieci utrzymuje się z dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni: 9,574 ha przeliczeniowych. Ogółem roczny dochód rodziny z 2005 roku wynosi: 30.538,18 zł, co daje miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w kwocie: 636,21 zł. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej "zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł". Odwołując się od decyzji G. L. wyjaśniła, że z uwagi na sytuację w rodzinie zmuszona była w 2004 r. wydzierżawić gospodarstwo rolne i dlatego nie zgadza się z uwzględnieniem dochodu z tego gospodarstwa przy ustalaniu prawa do wnioskowanych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania G. L. decyzją z [...] 2006 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium uzasadniając swoje stanowisko podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji wskazując jednocześnie, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł. Ponadto zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a stosowanie do treści art. 3 pkt 1 ustawy na dochód składają się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Organ zaznaczył również, iż wysokość dochodu podlegającego opodatkowaniu strona zobowiązana jest udokumentować zaświadczeniem wydanym przez właściwy urząd skarbowy za rok poprzedzający okres zasiłkowy, który ustalany jest na okres od dnia 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Natomiast dochód z gospodarstwa rolnego ustala się zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując dochód miesięczny z ha przeliczeniowego w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez prezesa GUS. Za rok 2005 jest to kwota 153,67 zł. Dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 9,574 ha przeliczeniowych został prawidłowo ustalony na kwotę 17654,84 zł. Natomiast dochód wynikając z przedłożonego zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] 2006 r. to kwota 12 283,34 zł. W konsekwencji dochód rodziny za rok 2005 wyniósł 30538,18 zł natomiast miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 636,21 a zatem przekracza ustalone kryterium dochodowe. Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się również obszary rolne oddane w dzierżawę. Wyjątkowo tylko ustawodawca przewidział trzy przypadki niewliczania dzierżawionej powierzchni do ustalenia dochodu, od którego zależy przyznanie zasiłku rodzinnego, do których należą: oddanie gruntów w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; wniesienie gospodarstwa rolnego do rolniczych spółdzielni produkcyjnych; oddanie gruntu w dzierżawę w związku z pobieraniem renty "unijnej". Jednakże w przedmiotowej sprawie żaden z tych przypadków nie zachodzi gdyż skarżąca sporządziła wprawdzie umowę dzierżawy posiadanego gospodarstwa rolnego w dniu 27 stycznia 2004 r., lecz nie w zamian za rentę rolniczą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami wskazując jednocześnie na trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazła. Podniosła także, że nie zgadza się z zaliczeniem dochodu z gospodarstwa rolnego do dochodu gdyż w 2004 r. stanowiło ono przedmiot współwłasności z J. L., zostało ono wydzierżawione, a ona sama jako matka trójki dzieci nie jest wstanie prowadzić gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi powołując się na tożsame argumenty jak w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przydzielania lub odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. Jest to uprawnienie organów administracji. Sądy administracyjne oceniają natomiast legalność zaskarżonej decyzji i innych aktów poddanych właściwości sądów administracyjnych. I tak stosownie do treści przepisu, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę, co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla oceny zasadności powyższej skargi istotne są postanowienia art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającego zasady obliczania dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymują się z niego. W przepisie tym nie ustalono jednak żadnych reguł odnoszących się do sytuacji, w których osoba korzystająca z pomocy sama nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a gospodarstwo to stanowi przedmiot współwłasności. W rozpatrywanym przypadku G. L. podnosi, iż gospodarstwo rolne, z którego dochód doliczono jej do dochodu rodziny zostało wydzierżawione innej osobie oraz, że stanowi ono przedmiot współwłasności. W związku z tym organy administracji rozstrzygając przedmiotową sprawę powinny przede wszystkim rozważyć, czy dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot współwłasności może być ustalany na ogólnych zasadach wynikających z postanowień art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz czy osoba, która oddała gospodarstwo w dzierżawę jest nadal osobą utrzymującą się z gospodarstwa rolnego. Próbując rozstrzygnąć pierwszy z przedstawionych problemów na gruncie przepisów o bezrobociu Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 565298, LEX nr 41865 stwierdził, iż "każdy współwłaściciel zgodnie z przepisami art. 195, 206 Kodeksu cywilnego jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem lub korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli [...]. Nie jest on ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. Sprawa możliwości czerpania pożytków ze wspólnego gospodarstwa rolnego jest już rzeczą odrębną i możliwość uzyskania tych pożytków przez współwłaścicieli (art. 207 k.c.) nie mają wpływu na ocenę spełnienia negatywnej przesłanki dotyczącej własności nieruchomości rolnej po stronie bezrobotnego." Stanowisko to zostało jednak zaprezentowane w indywidualnej sprawie. Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wskazania co do dalszego postępowania wiąże w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Stąd też przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma mocy wiążącej w rozpatrywanej sprawie. Sąd w tym składzie nie podziela poglądów zawartych w zacytowanym orzeczeniu i uważa, że przy ocenie w jakich przypadkach współwłasność gospodarstwa rolnego powinna być brana pod uwagę w świetle postanowień art. 5 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy ustalaniu dochodu rodziny, należy uwzględnić cele jakie przyświecały ustawodawcy przy wprowadzaniu instytucji świadczeń rodzinnych oraz wyłączenia od korzystania z nich osób faktycznie osiągających dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego powyżej określonej powierzchni. Bez wątpienia jednym z podstawowych założeń, które legły u podstaw całego systemu rozwiązań prawnych mających na celu objęcie pomocą określonych rodzin była pomoc tym, którzy osiągają dochody poniżej pewnych poziomów. Dlatego rozwiązania odnoszące się do osiągania dochodów z gospodarstwa rolnego muszą odnosić się do tej grupy osób, która faktycznie może i osiąga dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z tym należy stwierdzić, iż w przypadku gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot współwłasności powinno brać się pod uwagę wielkość udziałów we współwłasności przysługujących członkom konkretnego gospodarstwa domowego. Jednakowe traktowanie właścicieli i współwłaścicieli gospodarstwa rolnego z punktu widzenia osiąganych dochodów nie byłoby niczym uzasadnione zwłaszcza, że sam ustawodawca w art. 5 ust. 8a i 8b ustawy o świadczeniach rodzinnych dostrzega różnice w wysokości dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem dzierżawy. Stanowisko takie nie stoi również w sprzeczności z postanowieniami art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nakazuje bowiem brać pod uwagę dochód, który uzyskuje rodzina utrzymująca się z gospodarstwa, co nie wyklucza, że dochody osiągane z tego tytułu będą np. wprost proporcjonalne do udziału we współwłasności. W przepisie tym nie mówi się bowiem jedynie o właścicielach, co nie wyklucza ewentualnego uwzględnienia udziału we współwłasności. Podsumowując zatem powyższe rozważania należy stwierdzić, iż interpretacja przepisów prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i zachodziły przesłanki określone w art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające orzeczenie jak w sentencji.