II SA/Bd 1290/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydenta Miasta[...], na podstawie art. 3 pkt 21, art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne {Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm,), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm), odmówił przyznania N. Sz. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad M. J. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że M. J. jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we [...] z dnia [...] r., nr[...]. Ma matkę i ojca tj. osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ojciec W. J. nie kontaktuje się z nim i nie interesuje się losem syna praktycznie od urodzenia, natomiast matka D. J. ma ustalone prawo do emerytury, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe - orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności we W. z dnia [...] r. nr [...]. Organ ustalił również, że N. Sz. jest siostrą M. J., a zatem osobą spokrewnioną w linii bocznej drugiego stopnia, na której w dalszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny i zaznaczył, że strona w roku szkolnym 2009/2010 była uczennicą szkoły średniej i nadal zamierza kontynuować naukę jako studentka. Organ l instancji analizując całokształt zebranego materiału dowodowego, ustalił, że osoba wymagająca opieki mieszka z matką oraz siostrą. Czynności samoobsługowe wykonuje samodzielnie jednak pod nadzorem oraz samodzielnie dysponuje finansami, na co wskazuje dokonywanie określonych zakupów. Matka sprawuje opiekę nad synem od 10 lat, a od 5 lat z uwagi na pogarszający się jej i M. J. stan zdrowia, w opiekę włączyła się córka. Od maja 2010 r. N. Sz. przejęła większość obowiązków domowych wymagających wysiłku fizycznego, takich jak: zakupy, sprzątanie, pranie oraz pomoc w przyrządzaniu wspólnych posiłków. Natomiast matka zapewnia synowi wsparcie emocjonalne, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych oraz w przygotowywaniu posiłków. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że prawo do pomocy ze strony państwa jest dla osoby zdolnej do pracy, ale opieka nad chorym członkiem rodziny wymaga od niej rezygnacji z zarobkowania - świadczenie pielęgnacyjne ma zatem na celu rekompensować niejako utracone środki. Podkreślono, że N. Sz. do maja 2010 r. była uczennicą liceum, a od października 2010 r. zamierza studiować, zatem nie rezygnuje z pracy w celu sprawowania opieki nad bratem. Ponadto wskazał, że matka jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszym stopniu oraz, że sprawowała i sprawuje opiekę nad synem. Nie ma zatem podstaw do innych wniosków, bowiem jest emerytką i co prawda osobą niepełnosprawną, ale w lekkim stopniu. W ocenie organu nie można zaprzeczyć, że N. Sz. uczestniczy w codziennych obowiązkach domowych, jednak są to typowe czynności, w których może i powinno uczestniczyć pełnoletnie dziecko. Nie oznacza to jednak, że z tego tytułu powinna przysługiwać na okres wakacji rekompensata w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła N. Sz. wskazując, że organ prowadząc postępowanie przez dwa miesiące nie dokonał wnikliwej analizy merytorycznej dowodów zgromadzonych w sprawie. Ważne problemy stron w sprawie potraktował marginalnie i schematycznie a ocena całokształtu materiału dowodowego w sprawie, na podstawie której wydał odmowną decyzję ma charakter zbyt daleko wysuniętych wniosków interpretacyjnych. Jej brat jest osobą chorą cierpiąca na zaburzenia psychiczne od 10 lat. Obecnie ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie korzystał z usług socjalnych, opiekuńczych i terapeutycznych, świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej. Osobą opiekującą się bratem przez cały okres choroby była matka, która jest chora i niepełnosprawna. Od 2007 r. w związku z pogorszeniem stanu zdrowia mamy odwołująca się przejmowała opiekę nad bratem stopniowo i od maja 2010 r. sprawuje całkowitą opiekę. Teza przyjęta przez organ w świetle zapisów art. 17 ust. 1 i 1a jako, że nie spełnia warunku rezygnacji z pracy, a także możliwością sprawowania opieki przez matkę jest w ocenie skarżącej błędna i niesłuszna, ponieważ całkowita niezdolność do pracy, choroby kręgosłupa z dolegliwościami bólowymi i neurologicznymi, nie pozwalają na sprawowanie całkowitej opieki matki nad synem. Z drugiej strony obowiązek opieki nie pozwala jej na leczenie wobec niewykorzystania skierowania do szpitala. Skarżąca nie zgodziła się z poglądem organu, że skoro zamierza studiować to nie rezygnuje z pracy w celu sprawowania opieki, podnosząc, że czynnikiem determinującym jej plany w tym zakresie jest potrzeba opieki nad bratem. Bierze pod uwagę studiowanie w placówkach jak najbliższych miejscach zamieszkania. Mimo sprawowania częściowej opieki w trakcie uczęszczania do liceum skończyła szkołę z wyróżnieniem co w jej ocenie jest sygnałem, że potrafi pogodzić naukę z pomocą bratu. Powołując się na ocenę Ministerstwa pracy i Polityki Społecznej podniosła, że nie ma przeciwwskazań, aby przyznać świadczenie, jeżeli osoby mieszkają lub przebywają oddzielnie, ale zachowany jest warunek sprawowania osobistej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego, powołującego się na regulację zawartą w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie budzi wątpliwości fakt, że obowiązek w zakresie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w pierwszej kolejności nałożony jest na matkę, a w następnej dopiero w przypadku braku takiej możliwości, na inną osobę. W ocenie organu z akt sprawy wynika, że matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, przy czym zgromadzony materiał dowodowy nie określa, że posiadane schorzenia dyskwalifikują do opieki nad synem zwłaszcza, że syn samodzielnie wykonuje czynności, jedynie pod nadzorem. Ponadto, zdaniem organu, nie spełniona jest także przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki wnioskodawczyni nad bratem wobec niepodejmowania pracy w ogóle, a podjęcia studiowania. Wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji, gdy występuje konieczność rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki na stałe, a strona jako osoba studiująca – nawet w miejscu zamieszkania, takiej opieki (stałej) nie zapewni. Potwierdzono stanowisko organu I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić rekompensaty za uczestnictwo w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad bratem w sytuacji, gdy matka jest w stanie zapewnić opiekę synowi przy czym strona podejmując naukę w szkole wyższej nie rezygnuje z zatrudnienia celem zapewnienia stałej opieki bratu. W skardze do sądu N. Sz. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wskazując, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało właściwej próby analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie odniosło się do argumentów przytoczonych w odwołaniu. Ponadto ocenie skarżącej, organ nie rozstrzygnął w zakresie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować osobistej opieki (matka) w świetle przepisów ustawy i ostatnich, publikowanych interpretacji prawnych Resortu Pracy Rządowego Centrum Legislacji, czy też wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008 r. (sygn. art. P 27/07) mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Skarżąca podniosła, że konieczność wykonywania stałej opieki nad bratem spowodowała zmianę jej życia zawodowego, naukowego i osobistego i wykracza ponad zakres codziennych obowiązków domowych, dlatego nieuprawniona jest teza organu, jakoby nie była spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, przy czym nasilająca się choroba brata spowodowała konieczność osobistej pomocy i stałego współdziałania w procesie leczenia i bytowania, a obciążająca fizycznie i psychicznie opieka nad bratem uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Skarżąca wskazała również, że opiekę nad bratem przez cały czas jego choroby sprawowała matka, D. J., do czasu nasilenia swoich dolegliwości chorobowych, które znacznie ograniczyły jej możliwości opiekuńcze, doprowadzając do tego, że od roku nie może zapewnić i sprawować opieki nad M., ponieważ według zgromadzonych dokumentów w sprawie D. J. od 30.05.2001 r. posiada orzeczony przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności - lekki stopień niepełnosprawności na stałe, a od 2007 r. została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy i musi być często hospitalizowana w szpitalach specjalistycznych. Przez swoje dolegliwości neurologiczne często wymaga wsparcia i pomocy, a przez trudną sytuacje rodzinną jest dodatkowo wyczerpana psychicznie. Nie trafiona jest zatem w ocenie skarżącej, teza Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uznało, że schorzenia jej matki nie dyskwalifikują jej do sprawowania stałej opieki nad synem. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, zgodnie z ust. 1a art. 17 cyt. ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.1. Akta rozpatrywanej sprawy jednoznacznie wskazują, że orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania we [...] z dnia [...] nr [...] uznano M. J. jako osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. J. ma matkę. Ojciec nie utrzymuje z synem kontaktu. Matka – D. J. ma ustalone prawo do emerytury, jest osobą o stwierdzonym lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we [...] z 30.05.2001 r. N. Sz. jest siostrą M. W chwili wydania decyzji była uczennicą szkoły średniej, zamierzającą kontynuować naukę jako studentka. Okolicznością bezsporną jest fakt, że M. J. czynności samoobsługowe wykonuje samodzielnie, choć pod nadzorem, samodzielnie dysponuje finansami. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, w opiekę nad M. włączyła się siostra, przejmując większość obowiązków wymagających wysiłku fizycznego. Matka zajmuje się sprawami urzędowymi i zapewnia wsparcie emocjonalne synowi. Istotą sprawy jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia właściwej kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. O ile więc w myśl przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, to w niniejszej sprawie dyspozycja tej normy nie została spełniona, ponieważ M. J. posiada matkę jako osobę spokrewnioną w linii prostej, dodatkowo spokrewnioną w pierwszym stopniu. Jak ustalił organ, wykonuje ona czynności urzędowe i wspiera syna emocjonalnie. Wprawdzie nie jest ona w stanie przejąć pełni obowiązków, zwłaszcza wymagających wysiłku fizycznego, ale należy podkreślić, że syn czynności związane z samoobsługą, przygotowaniem posiłków dla siebie – wykonuje samodzielnie. Wobec matki orzeczono lekki stopień niepełnosprawności. Ustalone okoliczności związane ze sprawowaniem opieki w części przez matkę, częściowo przez siostrę i wykonywanie niektórych czynności samodzielnie, pod nadzorem matki, przez wymagającego stałej opieki wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. W tym miejscu należy też zwrócić uwagę na przepis art. 129 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten reguluje bowiem kolejność obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na osobach spokrewnionych z uprawnionym w linii prostej i rodzeństwie. Bezwzględnie obowiązujące uregulowania k.r.o. sprawiają, że osoba, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb, nie może wystąpić o alimenty do któregokolwiek spośród członków swej rodziny, gdyż k.r.o. określa kolejność, w jakiej obowiązek ten obciąża poszczególne osoby z kręgu zobowiązanych do alimentacji. I tak zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to generacje starsze - rodzice, dziadkowie. Art. 129 § 1 k.r.o. rozstrzyga też kwestię występująca w praktyce sporadycznie, kiedy uprawniony do alimentacji ma dorosłe dzieci lub/i wnuki, a także swoich rodziców lub/i dziadków. W takim przypadku najpierw powinien on dochodzić alimentów od zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), a dopiero w razie niemożności ich uzyskania od nich, od wstępnych (kolejno: rodziców, dziadków, pradziadków). W związku z powyższym słuszne są ustalenia organu odwoławczego wskazujące, że skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki, ale nie jest osobą spokrewnioną w linii prostej i jako osoba inna, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, mogłaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdyby nie było osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo osoba ta nie była w stanie sprawować opieki. Z akt sprawy wynika, że w rozpatrywanym przypadku jest matka i matka sprawuje opiekę nad synem, choć nie w pełnym zakresie. Pomoc skarżącej w sprawowaniu opieki nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1a gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu jest w stanie sprawować opiekę, choć w niepełnym wymiarze. Art. 17 ust. 1a wymaga braku możliwości sprawowania opieki w ogóle. Ponadto dla pozytywnego załatwienia wniosku, wymagana jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż konieczne jest sprawowanie opieki nad osobą takiej opieki wymagającej. Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem. Ma plany podjęcia nauki w szkole wyższej. Z tych względów w ocenie sądu organ prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia. Z uwagi na powyższe skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).