II SA/Bd 1308/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku spółki A. w B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] września 2010r., nr [...] w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić wniosek. W dniu 2 listopada 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) spółki A w B. o przyznanie prawa pomocy. Spółka we własnym zakresie ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika - adwokata T. U. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych – eksploatacji automatów do gier na monety. Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł, zaś na koncie bankowym zostało zgromadzonych [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka zaakcentowała, że za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza Spółka podniosła, iż Referendarz Sądowy dokonał ustaleń w sposób całkowicie abstrahujący od rzeczywistej sytuacji finansowej pozwanej Spółki, ponieważ nie zostało wzięte pod uwagę istnienie straty za ostatni rok obrotowy w kwocie niemal [...] zł, a to ogólna wysokość zysku lub straty z prowadzonej działalności powinna być brana pod uwagę przez Sąd przy ocenie zdolności osoby prawnej do poniesienia kosztów sądowych. Podniesiono ponadto, że nie można zarzucać, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzył specjalnej rezerwy finansowej przeznaczonej na pokrycie kosztów sądowych, bowiem oczywistym jest, że istnienie takiej rezerwy będzie możliwe tylko wtedy, gdy stan dochodów i zobowiązań skarżącego pozwoli na gromadzenie odpowiednich środków. Zdaniem strony nie może zmienić oceny sytuacji finansowej Spółki również okoliczność, iż korzysta ona w przedmiotowej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, bowiem kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą i pełnomocnikiem, a wynagrodzenie za reprezentację może zostać ukształtowane w sposób dowolny między stronami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Wnioskodawca udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób rzetelny i wyczerpujący. Z analizy przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że nie spełnia ona jednak przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Faktem jest, że wnioskodawca wykazał stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w wysokości [...] zł, przy wysokości kapitału zakładowego wynoszącego [...] zł i wartości środków trwałych [...] zł. Niezależnie jednak od zapisów księgowych, przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy, złożonego przez osobę prawną, prowadzącą działalność gospodarczą, istotne jest przede wszystkim to, czy spółka posiada realne środki pieniężne na poniesienie kosztów sądowych. Fakt ten jest bezpośrednio związany z tym, czy podmiot ten zachowuje płynność finansową. Niezależnie od tego jaki stan finansowy spółki obrazują poszczególne zapisy w bilansie, należy zwrócić uwagę na aktualny stan rachunku bankowego firmy, który obrazuje bezpośredni i rzeczywisty przejaw prowadzenia działalności gospodarczej, czyli przepływ gotówki. Jak wynika ze złożonego formularza PPPr, saldo tego rachunku pozostaje dodatnie i zamyka się kwotą [...] zł. Odnośnie zobowiązań cywilnoprawnych strony, należy podkreślić, że zobowiązań takich wnioskodawca nie może przedkładać nad zobowiązaniami, które rodzi zainicjowane przez niego postępowanie sądowoadministracyjne. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki strony skarżącej nie mogą być traktowane w stosunku do opłat sądowych w sposób priorytetowy (tak w postanowieniu NSA z dnia 27 listopada 2008 r., II FZ 512/08, LEX 530038). Należy zaznaczyć, że w orzecznictwie panuje pogląd, że prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa powinno znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w tych przypadkach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (tak w postanowieniu NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt: GZ 71/04, publ. w ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz.8). W realiach przedmiotowej sprawy z pewnością nie można stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.