II SA/Bd 1319/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania R. K. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Wójta Gminy B. znak: [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Wójt Gminy B. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki datuje się od [...] .03.2018 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Ponadto organ podniósł, że Skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi o negatywnej przesłance do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b uśr bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Rozpoznając sprawę, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, po myśli art. 17 ust. 1b uśr, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przedłożonych akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżąca [...] .06.2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Poza sporem w rozpatrywanej sprawie jest to, że osoba wymagająca opieki urodzona [...] .04.1927 r. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] .03.2018 r. na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ pierwszej instancji, odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przyjął, że na podstawie przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności osoba wymagająca opieki nie spełnia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b uśr. Ponadto, wobec uprawnienia Skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie ma ona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Pierwsza przesłanka, z powodu której odmówiono przyznania świadczenia, była w ocenie Kolegium niezasadna. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Pozytywne rozstrzygnięcie (za okres od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci matki) nie może zostać jednak wydane, bowiem Skarżąca na mocy decyzji z [...] .11.2020 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę na okres od [...] .11.2020 r. do [...] .10.2021 r. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] .06.2021 r., Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy jedynie w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania, wyraziła zatem jedynie warunkową zgodę na uchylenie decyzji. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy została na mocy decyzji Wójta Gminy B. z [...] .07.2021 r. uchylona od [...] .07.2021 r. Powodem jej uchylenia był zgon osoby niepełnosprawnej w dniu [...] .06.2021 r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zatem, wobec istnienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1b uśr, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa jak i funkcjonalna prowadzą do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem Skarżąca wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z zasiłku opiekuńczego. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z [...] .06.2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga była niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. [...] .06.2021 r., pobierała ona na mocy decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] .11.2020 r. specjalny zasiłek opiekuńczy. Nie ulega również wątpliwości to, że przepis art. 24 ust. 2 uśr stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Co do zasady więc wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony w dniu [...] .06.2021 r. powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od czerwca 2021 r., na co powołuje się Skarżąca w złożonej skardze. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Stwierdzić zatem należy, że na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, spowodowana ustalonym dla Skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowi o tym wprost art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Ustawodawca przewidział jednak w art. 27 ust. 5 uśr sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń, dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 uśr. Przepis art. 24 ust. 2 uśr stosuje się, gdy wnioskodawca spełnia materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tymczasem w przypadku Skarżącej w miesiącu złożenia wniosku występowała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Skoro w świetle art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Jak podkreślono powyżej, według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można więc - jak słusznie wskazano to w wyroku NSA z 19.05.2021 r., I OSK 209/21 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) - w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdza to art. 27 ust. 5 uśr, z którego wynika, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres (w niniejszej sprawie konkretnie za czerwiec 2021 r.). Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas, gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (patrz wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 209/21). W niniejszej sprawie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zgodnie z rozstrzygnięciem Wójta Gminy B., zostało uchylone od dnia [...] .07.2021 r. Dopiero więc od tego momentu odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, jednakże powodem uchylenia była śmierć matki Skarżącej, co ostatecznie czyniło niemożliwym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca, jako podmiot uprawniony, była uprawniona i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 uśr do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 uśr dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, niemniej wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczeń za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Mając powyższe na uwadze, skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) podlegała oddaleniu. Na podstawie art. 119 pkt 2 sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.