II SA/Bd 1329/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 1329/11 Uzasadnienie Na podstawie art. 104, art. 130 § 4, art. 162 Kpa oraz art. 2, art. 17, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość i świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) po rozpatrzeniu wniosku T. G. decyzją z dnia [...] października 2011 r. znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z upoważnienia Wójta Gminy K., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem T. G. wskazując, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odwołując się od tej decyzji T. G. stwierdziła, że organ powołał się na dyskryminujący przepis, wskazując, że na co dzień sprawuje wyłącznie sama opiekę nad mężem, który w wyniku udaru stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Dlatego musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. jest faktycznym opiekunem nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i niemogącą samodzielnie egzystować i przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 17 ww. ustawy z 28 listopada 2003 r. SKO we W. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. ([...]) utrzymało w mocy ww. decyzję. Organ wskazał, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 17 art. 5 ww. ustawy, ale nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w T. z [...] września 2010 r. ustalającą jej niezdolność do pracy. W myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczny stopień niepełnosprawności to całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) rozróżnia 2 stopnie niezdolności do pracy: całkowity i częściowy. Ww. orzeczenie ZUS nie zawiera określania stopnia niezdolności do pracy. Tym samym nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Składając skargę T. G. domagała się uchylenia obu decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wg skarżącej SKO podważyło prawomocne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS oraz prezesa ZUS w T. i wskazała na stan zdrowia swego męża. Orzeczenie z dnia [...] września 2010 r., dołączone do jej wniosku to orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Jest ono dokumentem, potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i w ten sposób spełniony jest wymóg z ww. art. 17 ust. 1, ponieważ osoba wymagająca opieki legitymuje się ważnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że skarżąca nie ponosi innych okoliczności nie te, które były już przedmiotem analizy Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana - co należy tu szczególnie podkreślić - pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po myśli przepisu art. 134 § 1 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak - co w niniejszej sprawie wymaga właśnie szczególnego podkreślenia - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należało, więc zbadać zgodność zaskarżonej decyzji przede wszystkim z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: Kpa), oraz przepisami ustawy z 26 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn. zm.) i innymi aktami prawnymi wskazanymi w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji. Materialno - prawne podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zawierają przepisy ww. ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych znowelizowanych ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz 1212). Szczególnie jednak istotne znaczenie w niniejszej sprawie mają przepisy Kpa. Zawierają one m.in. podstawowe kardynalne zasady postępowania administracyjnego, które zostały przez ustawodawcę określone w przepisach art. 6 -16 Kpa (Dział I - Rozdział 2 Zasady ogólne). Wynika z nich między innymi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 zasada państwa prawa), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 - zasada praworządności), obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 - zasada pogłębiania zaufania obywateli) zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 - zasada uczestnictwa stron w postępowaniu). Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 -zasada informowania stron). Powyższe zasady ogólne, wyrażone przez ustawodawcę już w początkowych przepisach Kpa są podstawowymi kardynalnymi zasadami, które muszą być uwzględnione w każdym postępowaniu administracyjnym, na każdym etapie postępowania. Uzupełnieniem i rozwinięciem ich są między innymi kodeksowe przepisy dotyczące postępowania dowodowego (art. 75 -88 a). W szczególności wynika z nich, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), i ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Do rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w B. skarżąca przedłożyła dokument dotyczący stanu zdrowia jej męża. Również w swoim odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji m.in. wskazała, że na co dzień sprawuje wyłącznie sama opiekę nad mężem, który w wyniku udaru prawostronnego stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdziwszy, że nie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoczenie stwierdził, że nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wymóg z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba wymagająca opieki (T. G.) posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w T. z [...] września 2010 r. ustalające jej niezdolność do pracy. Orzeczenie to nadto ustala niezdolność do samodzielnej egzystencji do [...] września 2012 r. Tymczasem, w myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczny stopień niepełnosprawności to całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w art. 12 ust. 1 rozróżnia 2 stopnie niezdolności do pracy: stopień całkowity i częściowy. Ww. orzeczenie ZUS-u z [...] września 2010 r. nie zawiera jednak określania stopnia niezdolności do pracy, a tym samym należało uznać, że nie został spełniony wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności- wymóg z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji realizując przytoczone powyżej zasady ogólne postępowania, rzeczą organu było poinformowanie skarżącej o powyższych przeszkodach i wezwać skarżącą do przedłożenia innego dowodu dotyczącego stanu zdrowia męża. Organ nie uczynił tego, czym naruszył przywołane wyżej przepisy Kpa. Skarga jest, więc w tej części zasadna. Uznając zasadność skargi w tym zakresie Sąd na podstawie ww. przepisów art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, jednocześnie stwierdzając w oparciu o art. 151 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r., że nie decyzja ta nie podlega wykonaniu. Uznając zasadność skargi j. w. Sąd nie mógł jednak uwzględnić zawartego w niej wniosku i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie w zastępstwie organu. Brak, bowiem ku temu podstaw prawnych zawartych w ww. ustawach - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazówki do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego wyroku. Zawarte w nim wskazania mają po myśli art. 153 ww. ustawy z 30 sierpnia 200 r. dla organu mają charakter bezwzględnie wiążący. Rozstrzygając ponownie sprawę organ ponadto uwzględni zmianę stanu prawnego dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego dokonaną ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym także Trybunału Konstytucyjnego.