II SA/Bd 1355/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej kwotę 20 (dwadzieścia) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 1355/10 Uzasadnienie Decyzją z dnia [..] sygn. [...] Wójt Gminy I., na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058) odmówił przyznania B. O. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę – H. R. oraz związanej z nim składki na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu organ wskazał, że osoba wymagająca opieki tj. H. R. pozostaje w związku małżeńskim, wobec czego nie została spełniona przesłanka warunkująca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wymienionej składki. W odwołaniu od powyższej decyzji B. O. podniosła, że obydwoje rodzice są inwalidami i nie są w stanie nawzajem świadczyć sobie usług opiekuńczych, w związku z czym jako jedyne dziecko musiała z nimi zamieszkać w celu sprawowania nad nimi opieki, co wyklucza możliwość podjęcia przezeń zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś H. R. pozostaje w związku małżeńskim z ojcem odwołującej się- S. R. Jakkolwiek przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 uznający za niezgodny z Konstytucją RP art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ uznał za konieczne uwzględnienie przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji to według niego nie można było pominąć odniesienia się do przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia i niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zdaniem organu przesłanki tej B. O. nie spełnia, gdyż z zaświadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w I. wynika, że w ostatnim czasie nie pracowała i trzykrotnie zarejestrowana była jako bezrobotna, a osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego musi być bezrobotną z własnego wyboru, musi bowiem wykazać związek między zatrudnieniem, które istniało a rezygnacją z tego zatrudnienia. Ustalony stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, jak wskazał organ odwoławczy, obliguje go do utrzymania w mocy niekorzystnej dla wnioskodawczyni decyzji organu I instancji. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. B. O. zarzuciła, iż organ ten błędnie przyjął, że nie zrezygnowała z pracy, by opiekować się rodzicami. Faktycznie bowiem musiała uczynić to w 2008 r., gdy prowadziła działalność gospodarczą, ze względu na coraz gorszy stan zdrowia matki i ojca a zarejestrowała się jako bezrobotna tylko po to, by mieć prawo do korzystania ze świadczeń lekarskich. Nie ubiegła się natomiast od razu o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie wiedziała, że istnieje taka możliwość. Aktualnie nie może podejmować żadnej pracy, gdyż rodzice wymagają całodobowej opieki: matka po zawale serca i wylewie połączonym z częściowym paraliżem, a ojciec z chorobą parkinsona, również po wylewie skutkującym częściowym niedowładem i z amputowaną nogą. Skarżąca podkreśliła, że z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad nimi od około dwóch lat razem mieszkają. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nadto wywodząc, że rezygnacja z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne oznacza porzucenie zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązanie dotychczasowego stosunku zatrudnienia, zaś wyjaśnienia skarżącej, że zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, by opiekować się niepełnosprawnymi rodzicami, zważywszy tylko na 10 – letni okres pracy na przestrzeni lat 1983 -2008 r., są mało wiarygodne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania mogących w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jak wynika z akt sprawy B. O. złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. R., nad którą nie jest w stanie sprawować opieki jej mąż a ojciec wnioskodawczyni S. R. będący również osobą niepełnosprawną. Do wniosku załączyła wypis z orzeczenia nr [..] Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [..] w I. o trwałym powstałym przed 1 marca 1997 r. inwalidztwie oraz niezdolności do pracy i samoegzystencji matki, a nadto odpis orzeczenia nr [...] lekarza orzecznika ZUS w B. stwierdzającego niezdolność od grudnia 2005 r. urodzonego w [..] S. R. do samodzielnej egzystencji i odpis decyzji ZUS w B. z dnia [..] przyznającej wyżej wymienionemu na stałe rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie wnioskodawczyni podała, że jako jedyne dziecko zrezygnowała z pracy celem zajęcia się rodzicami i z nimi zamieszkała. W świetle zamieszczonej w art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych definicji znacznego stopnia niepełnosprawności zarówno matka, jak i ojciec skarżącej spełniają wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy kryterium. Sama zaś skarżąca należy do "innych osób, na których zgodnie z przepisami... ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec matki, z tytułu opieki nad którą ubiega się o świadczenie. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek alimentacyjny, to jest dostarczania m.in. środków utrzymania ciąży na rodzeństwie oraz krewnych w linii prostej, którymi w pierwszej kolejności są jako zstępni dzieci. Natomiast negatywną przesłankę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie H. R. w związku małżeńskim, gdyż jak wyżej wskazano art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a wyłącza możliwość przyznania świadczenia w związku z opieką nad osobą zamężną (żonatą). Podnieść trzeba, że pomimo wielokrotnych nowelizacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłanka wykluczająca z kręgu osób uprawnionych osobę pozostającą w związku małżeńskim nie uległa zmianie i przepis ten w dotychczasowym brzmieniu nadal obowiązuje. Jednakże kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07, na który powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazując na konieczność uwzględniania konstytucyjnej zasady równości wszystkich wobec prawa, którym to wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innymi niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, w praktyce orzeczniczej, którą skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie podziela, przyjęto (vide wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09 oddalający skargę od tego ostatniego wyroku – dostępne w Internecie), iż w sytuacji, w której obydwoje małżonkowie z racji niepełnosprawności wymagają opieki, a tym samym nie jest możliwe wykonywanie przez małżonka opieki nad współmałżonkiem, gdyż sam jej potrzebuje, fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi także małżonków, sprawującemu nad nimi opiekę, a tego rodzaju sytuacja w rozpatrywanej sprawie ma miejsce. Mimo zaistnienia wyżej wymienionych pozytywnych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy niekorzystną dla niej decyzję organu I instancji uznając, że wystąpiła równocześnie przesłanka negatywna, gdyż zdaniem organu odwoławczego skarżąca nie jest osobą, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami (w tym zwłaszcza matką) zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Według organu skarżąca nie jest bowiem bezrobotną z własnego wyboru, lecz w następstwie niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, o czym świadczy, jak można wnioskować z użytej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacji, fakt trzykrotnego rejestrowania się w charakterze osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy w I. (od 1 grudnia 2000 r. do 23 lutego 2006 r., od 1 marca 2006 r. do 7 kwietnia 2006 r. i do 12 maja 2008 r. do 20 września 2010 r.). W odpowiedzi na skargę organ II instancji dodatkowo umotywował powyższe stwierdzenie faktem tylko 10-letniego stażu pracy skarżącej od momentu podjęcia w 1983 r. pierwszego zatrudnienia. Z tego rodzaju stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy zapis przewiduje dwa niezależnie od siebie alternatywne stany faktyczne: pierwszy, którym osoba legitymowana do świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki i drugi, w którym osoba ta rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, bo sprawuje pieczę nad rodzicem, czy dzieckiem, w drugim zaś, gdy rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z przeprowadzonej działalności gospodarczej), bo musi sprawować tego rodzaju opiekę. Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, że jeżeli nawet skarżąca by przed dwoma już laty nie zrezygnowała z działalności gospodarczej w związku ze stanem zdrowia przynajmniej matki, to w dacie składania wniosku o świadczenie będąc osobą bezrobotną, nie podejmując zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spełniła pierwszy z wymienionych warunków. W razie wątpliwości, wystarczyło tylko potwierdzić, czy opieka przez skarżącą a nie przez inną osobę, zwłaszcza nad niepełnosprawną H. R. (nie budzi bowiem wątpliwości, że opieki wymaga), jest aktualnie sprawowana, co można było uczynić przy pomocy przewidzianych w kpa środków dowodowych, zwłaszcza w drodze odebrania od skarżącej wyjaśnień, przesłuchania innych domowników (jeśli poza osobami wymienionymi we wniosku wchodzącymi w skład rodziny skarżącej takowi zamieszkują w .) lub innych wskazanych przez skarżącą osób spośród rodziny, sąsiadów itp. Tymczasem organ II instancji ograniczając się do stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji, że musi mieć pewność, iż wnioskodawczyni spełnia omawianą przesłankę przyznania świadczenia, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nic w kierunku uzyskania tej pewności nie zrobił. Fakt, iż skarżąca przed złożeniem wniosku o świadczenie i wcześniej była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w I. nie może być uznany za równoznaczny z niemożnością sprawowania w tym czasie przez nią opieki. Co więcej, gdyby rejestracja jej w PUP nadal była aktualna w czasie prowadzonego w sprawie przyznania świadczenia postępowania, a status osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415) oznacza gotowość do podjęcia zatrudnienia, to złożenie wniosku o przyznanie świadczenia należałoby traktować jako rezygnację przez skarżącą z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zaś zatrudnienie nie jest tożsame z zatrudnieniem, z którego jak wymaga tego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca winna zrezygnować. Zresztą każda osoba, nawet bez rejestracji w PUP może poszukiwać pracy, deklarować chęć jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z wnioskiem w tym przedmiocie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Nadto za tym, że osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy nie posiadająca jednak zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przemawia treść art. 17 ust. 5 tej ustawy określającego, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Gdyby ustawodawcy zależało na pozbawieniu takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, z pewnością uczyniłaby to powyższym przepisie. Dokonywanie w tym wypadku wykładni systemowej byłoby zabiegiem nieuprawnionym. Takie stanowisko zajmowane też jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 13 października 2009 r. II SA/Lu 458/09, WSA w Krakowie dnia 6 sierpnia 2008 r. III SA/Kr 276/08 i WSA we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2007 r. IV SA/Wr 289/07). Nadmienić należy, że za powyższą argumentacją przemawia również okoliczność, że przyznane osobie bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy świadczenia pielęgnacyjnego rodzi skutek w postaci podstawy do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego w związku z niespełnieniem warunków określonych w art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. W następstwie niewłaściwej interpretacji na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych statusu skarżącej w okresie jej zarejestrowania w charterze bezrobotnej organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i 77 §1 kpa nie podjął dalszych czynności zmierzających do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad H. R., jak i w zakresie spełniania ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, czego konsekwencją było przedwczesne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, mając jednocześnie na względzie, że wykonanie w następstwie poczynionych wyżej uwag czynności wymagało będzie ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uwzględniając skargę orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy I.