II SA/Bd 1359/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. M. i D. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanawia odmówić K. M. przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie wnioskodawca K. M. wnioskiem z dnia 9 stycznia 2015 r., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną. Skarżąca podała, że jest matką samotnie wychowującą dwie małoletnie córki w tym jedną niepełnosprawną. Jej dochód stanowi świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazała również, że w ponoszonych kosztach wspierają ją rodzice. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2015r. wezwano skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w terminie 10 dni, od dnia otrzymania wezwania. Skarżąca została wezwana do nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym małżonka oraz innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), aktualnego zaświadczenia o statusie bezrobotnego, oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), informacji o stanie rodziny oraz o stanie cywilnym (dokumentacja USC oraz sądowa). Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 19 stycznia 2015 r., postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek K. M. o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 13 marca 2015 r. skarżącą wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W złożonym sprzeciwie podniosła, że samotnie wychowuje dwie niepełnosprawne córki i zamieszkuje w mieszkaniu rodziców. Podkreśliła, że nie posiada walorów finansowych i przedmiotów wartościowych. Natomiast jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie rodzinne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że w złożonym sprzeciwie skarżąca nadal nie wyjaśniła okoliczności do wyjaśnienia, których została zobowiązana w zarządzeniu z dnia 19 stycznia 2015 r., jak również nie nadesłała żądanych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W nadesłanym formularzu skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika jedynie, że jest matką samotnie wychowującą dwie małoletnie córki w tym jedną niepełnosprawną. Jej dochód stanowi świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazała również, że w ponoszonych kosztach wspierają ją rodzice. Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącą oświadczenie mogło budzić wątpliwości pod kątem określenia na ile jej sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do swoich zdolności płatniczych, a na ile zaś znajduje swoje uzasadnienie w obiektywnie postrzeganych okolicznościach faktycznych, skarżąca została wezwana do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu z jednej strony uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z tego względu, zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2015 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych. Skarżąca nie odpowiedziała na skierowane do niej wezwanie, nie wskazała również przyczyn, z powodu których odstąpiła od wyjaśnienia kwestii wymienionych w zarządzeniu z dnia 19 stycznia 2015 r., które nie wymagały przedstawienia dokumentów źródłowych na poparcie składanego oświadczenia o trudnej sytuacji materialnej. Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 p.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącej, gdyż nie nadesłała żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 19 stycznia 2015 r. Stwierdzono zatem, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku bowiem dane zawarte w formularzu są niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Nie nadsyłając żądanych dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących nadesłanego wniosku wnioskodawczyni tym samym nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.