II SA/Bd 137/22

WyrokWSA w Bydgoszczy2022-04-26

Skład orzekający: Joanna Janiszewska-Ziołek, Jarosław Wichrowski, Katarzyna Korycka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wnuczce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, jeśli dzieci babci (rodzice wnuczki) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie wykazano obiektywnych przeszkód uniemożliwiających im sprawowanie opieki?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że wnuczce nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to przysługuje osobom spokrewnionym w dalszym stopniu tylko wtedy, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieci osoby niepełnosprawnej) nie żyją, zostały pozbawione praw rodzicielskich, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie dzieci babci nie spełniały tych przesłanek, a nie wykazano obiektywnych przeszkód uniemożliwiających im sprawowanie opieki.
Stan faktyczny
Skarżąca M. D. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności oraz na fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, argumentując, że obowiązek opieki spoczywa przede wszystkim na dzieciach niepełnosprawnej, a nie wykazano obiektywnych przeszkód uniemożliwiających im sprawowanie opieki. Skarżąca zaskarżyła decyzję SKO, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] października 2021r. nr [...] Burmistrz K. odmówił M. D. ("Skarżącej") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią S. R. - wskazując na nieziszczenie się w sprawie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "u.ś.r."). Jak wskazał organ, w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się babcia Skarżącej, ustalono, że jej niepełnosprawność istnieje od 62-go roku życia, w związku z czym w ocenie organu niespełniony został ustawowy warunek dotyczący momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia, warunkujący możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Organ wskazał również na ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad babcią (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit 1b u.ś.r.), a także na brak związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad babcią – z uwagi na ustalony w oparciu o wywiad środowiskowy zakres czynności pomocowych udzielanych przez Skarżącą. Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej uchylenia i podnosząc, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzuciła ona nadto: - naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. i błędne uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia, - naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez pominięcie, że przysługuje jej praw wyboru korzystniejszego świadczenia, - naruszenie art. 7, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którym to swoją decyzję oparł Burmistrz, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz stosowne regulacje Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w ocenie SKO w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia w oparciu o przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., bowiem, babcia Skarżącej ma dzieci na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – jak wskazał organ - nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek okoliczności, które przesądzałyby o całkowitej niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną S. R. przez jej dzieci. Organ zaznaczył przy tym, że brak jest w aktach sprawy orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci S. R., które mogłyby stanowić podstawę do uzyskania przez Skarżącą wnioskowanego świadczenia. Powyższe rozstrzygnięcie M. D., zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucając naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. w zw. z art. 128 i 132 k.r.o. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej S. R. nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że zobowiązane w pierwszej kolejności są jej dzieci, - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że dzieci niepełnosprawnej osoby są w stanie nią się opiekować gdyż nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczności te nie zostały szczegółowo zbadane (w szczególności w zakresie ich rzeczywistej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej). Formułując powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto domagała się zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r. poz. 329). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie zgłoszony został w skardze, a organ nie domagał się przeprowadzenia rozprawy. W następnej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność wydanych w sprawie rozstrzygnięć stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzającą ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano zaś w art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Na wstępie należy podkreślić, że Sąd - z uwagi na treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - w całości podziela stanowisko organu II instancji wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w pełni zgadza się z tym, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie. Przechodząc zatem do istoty sporu, a więc kwestii czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Skarżącej - jako wnuczce, czyli osobie spokrewnionej ze S. R. w dalszym stopniu i faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią – przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, iż w ocenie Sądu organy opierając się na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, zasadnie odmówiły M. D. wnioskowanego świadczenia, uzasadniając to niespełnieniem warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie niniejszej, wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organów obu instancji, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydane zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone z zachowaniem wszystkich podstawowych zasad postepowania administracyjnego w tym zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. oraz będącej jej rozwinięciem regulacji art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązującej organ administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przedstawiona ocena zgromadzonego materiału dowodowego odpowiada natomiast zasadzie swobody oceny materiału dowodowego wyrażonej w art. 80 k.p.a. Nadmienić w tym miejscu należy, że zarówno w odwołaniu jak i w skardze Skarżąca nie kwestionuje dokonanych przez organ istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności a jedynie nie podziela jego oceny co do możliwości sprawowania nad S. R. przez jej dzieci, uznając, że zachodzą obiektywne okoliczności uzasadniające niemożność jej sprawowania co z kolei uzasadniało przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako osoby faktycznie tą opiekę sprawującej. Podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, że babcia Skarżącej została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest osobą niezdolną do samodzielnej opieki. Faktyczną opiekę nad nią sprawuje Skarżąca za akceptacją najbliższej rodziny. Synowie S. R. są aktywni zawodowo. Córka zaś z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić pomocy osobie niepełnosprawnej. Powyższe ustalenia zostały przedstawione przez organy obu instancji i poddane następnie ocenie w zakresie spełnienia przez Skarżącą przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazano w nim fakty , które organ uznał za udowodnione, będące jednocześnie istotnymi do rozstrzygnięcia sprawy , dowody w oparciu o które dokonał powyższych ustaleń. Nadto organ wyjaśnił podstawę prawną wydania decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Na aprobatę zasługuje również stanowisko Kolegium, zgodnie z którym nie jest możliwe przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki, tj. S. R. ma dzieci, a więc osoby zobowiązane w bliższej niż Skarżąca kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego (art. 129 k.r.i.o.), co do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką - takie, które powodowałyby wyłączenie obowiązku alimentacyjnego po ich stronie. Uznając, że Skarżąca nie spełnia przesłanek uzasadniających jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w stanie faktycznym jaki został ustalony przez organy, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uwzględnił pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 2022 roku , sygn. akt I OSK 1622/21 (dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA) dotyczący wykładni art. 17 i art. ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., a który w całości podziela. Nawiązując do powyższego poglądu oraz do ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wskazać należy, że ubiegająca się o świadczenie w niniejszej sprawie – Skarżąca jest osobą, która spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r. nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i może ciążyć na niej obowiązek alimentacyjny, albowiem jest zstępną osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako wnuczka, nie jest jednak spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, ma zatem do niej zastosowanie przepis art. 17 ust 1a u.ś.r. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem łącznego spełnienia dodatkowych warunków. Warunki te, jakkolwiek nie powtarzają regulacji przepisów kodeksu rodzinno - opiekuńczego (k.r.o.) dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostają w związku z tą kwestią. Na gruncie k.r.o., zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Zgodnie zaś z art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie k.r.o. do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedstawiona regulacja nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, a wykładnia językowa jest punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa. Wynik wykładni językowej może podlegać weryfikacji z punktu widzenia dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej, ich zastosowanie w niniejszej sprawie nie prowadzi jednak do podważenia wyniku wykładni językowej. Analizowana regulacja nie budzi wątpliwości ze względów systemowych, bowiem pozostaje w korelacji z zasadami określającymi pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego, przyjętymi w k.r.o. Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Również w przypadku drugiej przesłanki z art. 132 k.r.o. istnieje zbieżność, k.r.o. przewiduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Należy przy tym zwrócić uwagę na odmienność pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym, a sprawowaniem osobistej opieki. Przepis art. 132 k.r.o. jest przepisem Tytułu II, Działu III k.r.o., dotyczącego obowiązku alimentacyjnego. W art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje ten obowiązek jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, nie ma zatem podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej , niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają również względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej i społecznej ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa względem rodzin. Co do zasady wnuki nie zostały bowiem wykluczone, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana z jej wielkością lub stanem zdrowia kolejnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Sąd uznał zatem, że także zastosowanie podejścia wykładni kompleksowej prowadzi do konkluzji, iż zastosowane dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konkludując należy wskazać, że jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód, uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej. Sąd chciałby końcowo nadmienić, że analizując niniejszą sprawę oczywiście miał na względzie orzecznictwo sądów administracyjnych (powołane w uzasadnieniu skargi), w którym niekiedy dopuszcza się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności, pomimo że zobowiązani w bliższej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w tym składzie poglądów tego rodzaju, wyrażonych w judykaturze, co do zasady nie kwestionuje. Uważa natomiast, że konkretne okoliczności ustalone w niniejszej sprawie po prostu nie dają wystarczającej podstawy, aby posiłkować się wspomnianą wyżej wykładnią funkcjonalną art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Ani w toku postępowania wyjaśniającego, ani w odwołaniu i wreszcie w skardze nie wskazano, a tym bardziej nie udokumentowano, powodów, dla których alimentacja – czy to osobista czy finansowa – ze strony dzieci S. R. jest obiektywnie niemożliwa. Uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a podniesione w skardze zarzuty nie zawierają usprawiedliwionej podstawy na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło