II SA/Bd 1377/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021r. Prezydent M. B. przyznał M. K. (dalej: strona, skarżący) od [...] czerwca 2021r. do [...] sierpnia 2021r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie [...]zł miesięcznie. 2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał m.in., że art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 1876 ze zm. – dalej "u.p.s."), nie określa maksymalnej kwoty progu dochodowego w zakresie przyznania zasiłku okresowego i domagał się przyznania wnioskowanego świadczenia w wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli kwoty [...]zł. Zdaniem strony tylko taka kwota pozwoli człowiekowi żyjącemu w skrajnie trudnych warunkach na niezbędne wsparcie i zabezpieczenie jego podstawowych potrzeb. 3. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołał treść art. 38 u.p.s. Dalej organ wskazał, że skarżący ma lat 55, jest osobą bezrobotną, która prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie osiąga żadnego dochodu. Decyzją Prezydenta B. z dnia [...] kwietnia 2021r. skarżący został uznany za osobę bezrobotną od [...] marca 2021r., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a wniosek złożony w organie pomocowym w dniu [...] czerwca 2021r. jest pierwszym wnioskiem o rzeczoną pomoc. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2021r. wynika że strona do dnia [...] stycznia 2021r. była świadczeniobiorcą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która zmarła. Skarżący podaje że jest osobą schorowaną (choruje na serce, tarczycę, depresję, porusza się przy pomocy laski). Nie przedstawił na tę okoliczność żadnego dowodu, w postaci chociażby dokumentacji lekarskiej. Posiada dobre warunki lokalowe, bowiem jest właścicielem trzypokojowego mieszkania w nowym budownictwie, w którym sam zamieszkuje gdyż nie posiada rodziny, w tym dzieci. Skarżący dwukrotnie stawił się w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. w dniu [...] marca 2021r. i [...] czerwca 2021r. Z akt sprawy ani z treści odwołania nie wynika czy otrzymał ofertę pracy. W dniu [...] sierpnia 2021r. ma wyznaczony ponowny termin stawiennictwa w PUP. W kontekście powyższych ustaleń Kolegium podniosło, że o tym, w jakim rozmiarze i na jaki okres zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., tzn. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie pomocy jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby, bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi do jego przyznania jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, które są dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych. Jej celem jest jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem tym nie może być zapewnienie wnioskodawcy stałego źródła dochodów. Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania wysiłków osób potrzebujących wsparcia, a nie ich zastępowania w tych wysiłkach. Przy przyznawaniu tego świadczenia organy muszą uwzględniać fakt, że w sytuacji posiadania ograniczonych środków finansowych na ten cel, środki te winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium wskazało, że okoliczność stanu zdrowia i wskazane w treści odwołania choroby należy udokumentować, tak aby organ mógł ocenić ich wpływ na sytuację życiową strony, co może rzutować na wysokość przyznanego świadczenia. Oran podkreślił, że skarżący nie został pozostawiony sam sobie i organ przyznał wnioskowaną pomoc, chociaż w wysokości niezadawalającej stronę, która żąda przyznania świadczenia w innej wysokości i najchętniej na stałe. Jak sama nazwa wskazuje zasiłek okresowy ma za zadanie jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Zasiłek okresowy spełnia taką właśnie funkcję. Ponadto organ wyjaśnił, że wysokość zasiłku okresowego jest dokonywana z uwzględnieniem ustawowego kryterium osoby samotnie gospodarującej (701 zł) oraz dochodu tej osoby (w niniejszej sprawie [...] zł) z tym, że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, czyli [...] zł. 4. W skardze do Sądu strona podniosła, że decyzja organu odwoławczego jest skandaliczna i bulwersująca, zawierająca przekłamania z zakresu ustalonego stanu faktycznego, stanowiąca wyraz arogancji i urzędniczego schematyzmu, bez jakiejkolwiek wrażliwości na godność osoby będącej w dramatycznej sytuacji życiowej. Strona oceniła uzasadnienie zaskarżonej decyzji jako tekst pełen urzędniczej rutyny, frazesów i prawniczego bełkotu, a także obrażającej jej godności osobistej, co może być podstawą do procesu cywilnego z zadaniem odszkodowania za zniesławienie. Dalej skarżący wskazał że organ I instancji przyznał minimalną kwotę zasiłku okresowego w sposób uznaniowy, a wiec dowolny, chociaż ma możliwość przyznania wyższej kwoty wnioskowanego świadczenia tj. kwoty [...]zł. Skarżący podkreślił że jego wniosek o przyznanie zasiłku w takiej kwocie jest prawnie uzasadniony, albowiem tylko taka kwota zasiłku okresowego pozwoli człowiekowi żyjącemu w skrajnie trudnych warunkach na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W dalszej części skargi skarżący przedstawił swoją osobistą sytuację i odniósł ją do systemu opieki społecznej w Polsce, którą ocenił bardzo krytycznie. Zarzucił organowi brak wezwania do przedłożenia dokumentacji lekarskiej, która miałaby wpływ na wysokość przyznanego świadczenia. Także ocena warunków lokalowych skarżącego jako dobra jest w ocenie skarżącego wadliwa. 5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022r. poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 7. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2021r. którą przyznano skarżącemu od [...] czerwca 2021r. do [...] sierpnia 2021r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie [...]zł miesięcznie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s., kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 u.p.s. W tym miejscu wskazać również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 u.p.s., instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Z kolei stosownie do treści art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższego wynika, że decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. W art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż [...] zł miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4 u.p.s.. W ten sposób określona została ustawowo minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji trafnie wskazał, że kwota zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej nie może być wyższa niż [...] zł, a nie jak wskazuje skarżący [...] zł. W myśl bowiem art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Natomiast w myśl art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem wysokość zasiłku okresowego, stanowi wyliczenie matematyczne dokonywane z uwzględnieniem ustawowego kryterium osoby samotnie gospodarującej (701 zł) oraz dochodu tej osoby (w niniejszej sprawie [...] zł), z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, czyli [...] zł. Należy też mieć na względzie, że wysokość, jak i okres na który zostaje przyznana pomoc w postaci zasiłku okresowego uzależnione są, na co wskazywały organy obu instancji, od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007r., sygn. akt I OSK 1464/2006; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). Podkreślenia również wymaga, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. W realiach kontrolowanej sprawy organy prawidłowo ustaliły sytuację życiową skarżącego oraz fakt spełnienia ustawowych przesłanek do uzyskania zasiłku okresowego. Organy nie kwestionowały trudnego położenia skarżącego, a także zgłaszanych przez niego potrzeb w zakresie środków na utrzymanie. Natomiast wysokość i okres na jaki przyznano skarżącemu zasiłek okresowy organ określił w poszanowaniu zasad co do jego maksymalnej i minimalnej wysokości oraz możliwości jakie posiada w zakresie dysponowania środkami. Nie ma wątpliwości, że to organ jest odpowiedzialny za to komu i jakie świadczenie przyznaje biorąc przy tym pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również ilość pozostałych podopiecznych i zakres koniecznej pomocy udzielanej tym osobom. Akta sprawy wskazują, że organ ustalił sytuację finansową i lokalową skarżącego oraz przyznał mu zasiłek okresowy w wysokości 350,50 na okres trzech miesięcy. Ponadto należy mieć na uwadze, że organ I instancji stosowną decyzją przyznał skarżącemu również świadczenie pieniężne na zakup posiłków lub żywności w kwocie [...]zł miesięcznie. Zatem, analizując treść rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się dowolności organu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało poprzedzone właściwą oceną materiału dowodowego dokonaną zgodnie z zasadami logi i doświadczenia życiowego. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.