II SA/Bd 1384/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla osób niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] września 2023 r. znak [...] Prodziekan do spraw kształcenia i spraw studenckich, działając z upoważnienia Rektora Politechniki B. im. [...] w B., na podstawie art. 86 ust. 1 pkt. 2, art. 86 ust. 2 oraz art. 93 ust. 4-7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. z 2023 r. poz. 742 ze zm., dalej powoływana jako ustawa) w związku z art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) i § 1 ust. 5 pkt 2, § 2 ust. 7 oraz ust. 8 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki B. im. [...] (Zarządzenie Rektora nr [...] z dnia [...] września 2022 r. ze zm.) - odmówił przyznania P. O. (dalej określany jako Skarżący) stypendium dla osób niepełnosprawnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...].10.2020 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2020/2021. Wniosek ten został złożony na studiach niestacjonarnych pierwszego stopnia podjętych w dniu 1.10.2020 r. We wniosku wskazano m.in., że do dnia jego złożenia Skarżący studiował w datach od 1.10.2004 r. do 30.09.2014 r. Decyzją z dnia [...].11.2020 r. znak [...] odmówiono przyznania Skarżącemu wnioskowanego stypendium. Decyzją z dnia [...].01.2021 r. znak [...], wydaną na skutek złożenia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Rektor Uniwersytetu [...] im. [...] w B. utrzymał w mocy ww. decyzję. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem o sygn. akt II SA/Bd 484/21 z dnia 8.09.2021 r. uchylił obie powyższe decyzje. Skargę kasacyjną od przedmiotowego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Rektor Politechniki B. im. [...] w B. (dawniej: Uniwersytetu [...] im. [...] w B.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem o sygn. akt III OSK 641/22 z dnia 11.07.2023 r. oddalił skargę kasacyjną. We wskazanych orzeczeniach Sądy obu instancji dokonały wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r. poprzez uznanie, że ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium z samym statusem studenta i nie można twierdzić, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium. Do tego momentu przepis ten stanowił, że: "Świadczenia, o których mowa w art 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat." Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływana jako ppsa) "Ocena prawna wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". Stosownie do tezy wyroku WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 791/22: "Zacytowany przepis wyznacza zasadę prawną, według której organ administracji publicznej, a także sąd administracyjny ponownie rozpoznający tę samą sprawę są związani rozstrzygnięciem prawomocnym. Oznacza to w praktyce, że nie można odstąpić od ustaleń poczynionych w prawomocnym wyroku sądu. Ustawodawca przewidział jeden wyjątek. Jeżeli zmienia się przepisy prawne pomiędzy rozstrzygnięciem sadowym a ponownym rozstrzygnięciem podjętym przez organ administracji publicznej, organ kierując się zasada praworządności z art. 6 k.p.a. musi postąpić według litery prawa.". W rozpatrywanej sprawie taka właśnie sytuacja ma miejsce. Znowelizowany art. 93 ustawy wszedł w życie w dniu 18 grudnia 2021 r. W obecnym brzemieniu art. 93 ust. 4 tego aktu prawnego stanowi, że: "Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.". Do okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, II stopnia i jednolitych studiach magisterskich, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3 ustawy, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Natomiast z art. 93 ust. 7 ustawy wynika, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje przez dodatkowy okres 12 semestrów. Wobec tego, organ ponownie rozpatrujący wniosek, nie był związany dokonaną przez sądy administracyjne oceną prawną, bowiem doszło do zmiany newralgicznego dla rozstrzygnięcia sprawy przepisu prawnego. Przekładając powyższe rozważania na stan faktyczny rozstrzyganego wniosku, należy zauważyć, że w dniu jego złożenia przez okres od dnia 1.10.2004 r. do dnia 30.09.2014 r. Skarżący studiował na kierunku [...] i został skreślony z listy studentów. Następnie w dniu 1.10.2020 r. podjął studia na kierunku [...], których dotyczy wniosek o przyznanie stypendium. Niepełnosprawność datowana jest od dnia 1.08.2019 r. na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] .10.2020 r. Z powyższego wynika, że do dnia złożenia wniosku Skarżący odbył 20 semestrów na studiach pierwszego stopnia, a data powstania niepełnosprawności przypadała na okres pomiędzy skreśleniem z listy studentów z kierunku [...], a podjęciem studiów na kierunku [...], co oznacza, że niepełnosprawność nie powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego. Wobec powyższych faktów, w świetle obowiązujących w dniu wydania niniejszej decyzji przepisów prawa organ stwierdził, że okres przysługiwania Skarżącemu prawa do stypendium upłynął z datą 28.02.2009 r. Decyzją z dnia [...] października 2023 r. znak [...] Rektor Politechniki B. im. [...] w B. na podstawie art. 86 ust. 1 pkt. 2, art. 86 ust. 2 oraz art. 93 ust. 4-7 ustawy w związku z art. 127 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt kpa i § 5 ust. 2 pkt 2, § 7 ust. 1 i 2 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki B. im. [...] (Zarządzenie Rektora nr [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r.) po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy ww. decyzję własną z [...] .09.2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyrokach sądów administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie zarówno WSA w Bydgoszczy jak i NSA nie wskazały, że przy ponownym rozpatrzeniu wniosku organ zobowiązany jest zastosować przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r. Okoliczność ta nie wynika również z przepisu intertemporalnego zawartego w ustawie nowelizującej ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, to jest ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232 ze zm., dalej powoływana jako ustawa nowelizująca). Jednoznaczny art. 16 tej ustawy stanowi, że: "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.". Tym samym ustawodawca w sposób jasny ograniczył stosowanie ustawy w brzmieniu sprzed zmiany do końca pierwszego semestru roku akademickiego 2021/2022. Wobec tego do wszystkich pozostałych wniosków stypendialnych złożonych zarówno przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, jak i po jej wejściu w życie rozstrzyganych po zakończeniu pierwszego semestru roku akademickiego, zastosować należy przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 18.12.2021 r. W rozpatrywanej sprawie wniosek z dnia 9.10.2020 r. o przyznanie świadczenia stypendialnego dla osób niepełnosprawnych rozpatrywany jest niewątpliwie po zakończeniu pierwszego semestru roku akademickiego 2021/22, zatem należy go rozstrzygać w oparciu o obowiązujący w dniu wydania decyzji art. 93 ust. 4 ustawy. Oznacza to, że do dnia złożenia wniosku Skarżący przekroczył okresy przysługiwania stypendium określone w tym przepisie, bowiem odbył do tego czasu 20 semestrów na studiach pierwszego stopnia. Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej: 1. naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz 93 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o wypłatę stypendium, tj. 9.10.2020 r., poprzez jego niezastosowanie pomimo jasnej treści wyroku NSA w sprawie III OSK 641/22; 2. naruszenie art. 153 ppsa poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu NSA nie wiążą Rektora w niniejszej sprawie wobec zmiany prawa 17.12.2021 r. Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga była zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew twierdzeniom organu był on związany oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 484/21 oraz NSA w sprawie III OSK 641/22 stosownie do treści art. 153 ppsa. Z wyroków tych wynika, że sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w ww. przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium socjalne) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta. Wbrew twierdzeniom organu, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy w wersji obowiązującej przed zmianą dokonaną ustawą nowelizującą. Zgodnie z jej art. 16, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Skoro Skarżący złożył wniosek o stypendium na rok akademicki 2020/2021, to rozpoznając ten wniosek, organ był zobowiązany stosować przepisy obowiązujące w tej dacie, ponieważ ustawa nowelizująca nie obejmowała tego okresu (zgodnie z zasadą lex retro non agit). Wynika to zresztą wprost z uzasadnienia wyroku NSA w sprawie III OSK 641/22, w którym wskazano, że "Nowelizacja ta nie była podstawą do rozstrzygania przez organ i nie jest podstawą do przeprowadzenia w tej sprawie kontroli przez sąd administracyjny". Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że doszło do naruszenia art. 153 ppsa, co w następstwie doprowadziło do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zatem Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa. Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 19.03.2024 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa z uwzględnieniem uiszczonego przez Skarżącego wpisu w kwocie 200 zł