II SA/Bd 1403/21

WyrokWSA w Bydgoszczy2022-03-09

Skład orzekający: Renata Owczarzak, Joanna Janiszewska-Ziołek, Katarzyna Korycka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej prawidłowo oceniły, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a także czy zakres sprawowanej opieki spełnia wymogi stałej i długoterminowej opieki, przy jednoczesnym braku przeprowadzenia wystarczającego postępowania wyjaśniającego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji obu instancji naruszyły przepisy prawa procesowego, w szczególności zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, poprzez nieprzeprowadzenie wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie zakresu sprawowanej opieki oraz związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. Organy oparły swoje rozstrzygnięcia na dowodach zebranych w innym postępowaniu lub na niepełnych danych, co doprowadziło do dowolnej oceny stanu faktycznego i uniemożliwiło prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organy odmówiły przyznania świadczenia, początkowo powołując się na datę powstania niepełnosprawności ojca, a następnie na brak bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a opieką oraz niewystarczający zakres sprawowanej opieki. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy i zasądził od SKO na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2021r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...][...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dnia [...] czerwca 2021 r. G. G. (skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. ("GOPS") wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. K.. Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. Kierownik GOPS, działając z upoważnienia Wójta Gminy I., wezwał stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku, tj. do dostarczenia dokumentacji związanej z wcześniejszym zatrudnieniem (świadectwa pracy, umowy zlecenia, umowy na czas określony, zaświadczenia okresach pobierania zasiłków dla bezrobotnych itp., w przypadku posiadania dzieci – kserokopie odpisów aktów urodzeń). W odpowiedzi na ww. wezwanie pełnomocnik skarżącej pismem z dnia [...] lipca 2021 r. poinformował, że skarżąca ma bardzo ubogą historię zatrudnienia i - powołując się na art. 23b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "u.ś.r.") - wniósł o zwrócenie się przez organ o udostępnienie danych do ZUS w celu zweryfikowania okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej. Załączył jednocześnie niewypełniony formularz kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych G. G.. Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. pełnomocnik poinformował ponadto, że skarżąca nie jest w posiadaniu świadectw pracy i ponownie wniósł o zweryfikowanie przez organ okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. pełnomocnik ograniczył złożony w niniejszej sprawie wniosek, wnosząc o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku do dnia zgonu osoby wymagającej opieki, tj. do [...] sierpnia 2021 r. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Wójt Gminy I. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia, wskazując na nieziszczenie się w sprawie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej uchylenia i przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła przy tym naruszenie: - art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., polegające na błędnym zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w tym przepisie, bez uwzględnienia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego ("TK") z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 109 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że w obecnym stanie prawnym organy pomocowe rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby dorosłej, mają obowiązek badać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednak z wyłączeniem tej części przepisu, która wyrokiem TK z dnia 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana na niekonstytucyjną. Tym samym art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którym swoją decyzję oparł organ I instancji, nie powinien mieć w sprawie zastosowania. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium skarżąca nie jest uprawniona do wnioskowanego świadczenia, ponieważ zakres sprawowanej przez nią opieki nie spełnia wymogów stałej i długoterminowej opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. – co, jak wskazał organ odwoławczy, wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, w tym w szczególności z wywiadu z dnia [...] maja 2021 r. Ponadto, SKO podkreśliło, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia by opiekować się ojcem, ponieważ nigdy go nie podejmowała – co zdaniem organu wynika z akt sprawy, w szczególności z kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych (k. 37 akt adm. organu I instancji). Organ wskazał ponadto, że skarżąca nigdy nie wykazała, że miała zamiar i możliwość podejmowania zatrudnienia, a jej ojciec został uznany za osobę niepełnosprawną od dnia [...] lutego 2020 r. W związku z powyższym, SKO uznając, że przyjęty w sprawie stan faktyczny uzasadnia, że w sprawie tej nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, utrzymało w mocy decyzję odmawiającą skarżącej wnioskowanego świadczenia. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i zarzucając naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przepisu i przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym faktycznego zakresu opieki. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego oceniły zgromadzony materiał dowodowy, twierdząc, że wbrew temu na co wskazał organ II instancji, w sprawie zachodzi bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. Podkreśliła przy tym, że nie ma możliwości aktywności zawodowej z uwagi na zły stan zdrowia ojca. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez skarżącą, a organ w ww. terminie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. W następnej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przepisu tego wprost wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W każdym przypadku rozpoznawania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne niezbędne jest zatem przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, znajdującego odzwierciedlenie w aktach sprawy, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu aktualnej indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji był fakt, że niepełnosprawność wymagającego opieki J. K. nie powstała przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, organ odwoławczy wskazał jednocześnie na inną zaistniałą w sprawie przyczynę odmowy świadczenia, tj. brak bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem i uznał w związku z tym, że nie ma możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała u niego po 25 roku życia. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało opartą na podstawie niekonstytucyjnego przepisu decyzję odmowną organu I instancji - co też zasadnie stwierdził organ odwoławczy. Jeżeli zaś chodzi o wskazaną w decyzji II-instancyjnej podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związaną z brakiem wykazania w sprawie związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, zdaniem Sądu jest ona nieuzasadniona, bowiem ocena Kolegium co do zakresu oraz charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki oraz co do kwestii niepodejmowania przez nią zatrudnienia jawi się w świetle znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego, jako całkowicie dowolna i przedwczesna. Jak wynika bowiem z przedłożonych do Sądu akt administracyjnych, organy procedując w następstwie wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2021 r., nie dokonały na gruncie postępowania zainicjowanego tymże wnioskiem czynności wyjaśniających, na podstawie których możliwa byłaby ocena zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, czy też stwierdzenie zaistnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (bądź niepodejmowaniem zatrudnienia) a sprawowaną opieką. Oprócz wezwania z dnia [...] czerwca 2021 r. do przedłożenia dokumentacji związanej z wcześniejszym zatrudnieniem skarżącej, w aktach sprawy nie znajduje się bowiem żaden ślad po tym, aby organy jakkolwiek weryfikowały okoliczności sprawy na potrzeby przedmiotowego postępowania. Dostrzec należy przy tym, że SKO, odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia powołało się na ustalenia dokonane na podstawie wywiadu rodzinnego z dnia [...] maja 2021 r. – świadczącego w jego ocenie o zakresie opieki niespełniającej wymogów art. 17 ust. 1 u.ś.r. - oraz na przedłożony przez pełnomocnika skarżącej kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej – dowodzący zdaniem organu, że skarżąca nigdy nie pracowała. Dowody te, SKO uznało za świadczące o braku zaistnienia w sprawie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a tym samym o niespełnieniu przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy jednak dostrzec, że wywiad, na który powołał się organ II instancji nie znajduje się w aktach niniejszej sprawy, a co więcej był on przeprowadzony [...] maja 2021 r., a więc w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przedmiotowe świadczenie, co nastąpiło w dniu [...] czerwca 2021 r. Tym samym, ustalenia poczynione na podstawie wywiadu z dnia [...] maja 2021 r. – przeprowadzonego najprawdopodobniej na potrzeby innego postępowania zainicjowanego odrębnym wnioskiem skarżącej – nie mogą stanowić podstawy wydanych w sprawie decyzji. Podstawą rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji mogą być bowiem jedynie takie dowody, które zostały przeprowadzone w ramach postępowania w danej sprawie. Stanowi zatem naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oparcie decyzji na dowodach przeprowadzonych w ramach innego postępowania, przed wszczęciem postępowania w danej sprawie zainicjowanej rozpatrywanym wnioskiem – co miało miejsce w niniejszym przypadku. Podkreślić należy przy tym, że nie jest wykluczone wykorzystanie w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego zebranego w innym postępowaniu – pod warunkiem jednak, że organ dokona należytej oceny tego materiału dowodowego pod kątem jego aktualności, a strona będzie mogła wypowiedzieć się na temat tych dowodów (zob. P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX). Wspomniana aktualność ustaleń dokonywanych przez organy jest zaś szczególnie istotna z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, dotyczącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ możliwość jego ustalenia uwarunkowana jest wieloma określonymi przez ustawodawcę przesłankami, które - zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego - mogą ulegać zmianom wraz ze zmianami sytuacji życiowej wnioskodawcy. Stan faktyczny w sprawach z zakresu świadczeń socjalnych, nie może być zatem uznawany za stały i nieulegający zmianom, a wręcz przeciwnie – zawsze winien być wnikliwie badany. Organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, każdorazowo zobligowany jest zatem do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy lub też w razie wykorzystywania materiału dowodowego zebranego na gruncie innego postępowania – aktualności tychże ustaleń. Istotnym jest ponadto, że wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (M. Wierzbowski, Zasady ogólne (w:) M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19). W związku z powyższym uznać należało, że na gruncie niniejszej sprawy nie wykazano w żaden sposób zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem. Odnosząc się zaś do drugiej z przyjętych przez SKO okoliczności uniemożliwiających przyznanie skarżącej świadczenia, tj. niepodejmowania przez nią nigdy zatrudnienia, co w ocenie organu stanowi jednocześnie o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad ojcem - wskazać należy, że Sąd z podobnych przyczyn jak powyżej uznał, że stanowisko to jest niepoparte materiałem dowodowym i niepoprzedzone czynnościami zmierzającymi do zweryfikowania aktualności ustaleń w tym zakresie, a tym samym że jest nieuzasadnione i przedwczesne. Dostrzec należy w szczególności, że organ II instancji przyjął za udowodnione w sprawie to, że skarżąca nigdy nie pracowała wyłącznie w oparciu o przedłożone przez pełnomocnika skarżącej wyjaśnienia oraz niewypełniony kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej nadesłany przez pełnomocnika wraz z jednoczesnym wnioskiem do organu I instancji o wystąpienie do ZUS o udostępnienie danych dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenie Sądu ze znajdujących się aktach wyjaśnień pełnomocnika złożonych na pismach z dnia [...] i [...] lipca 2021 r. (k. 35 i 39 akt organu I instancji) w których wskazano, że skarżąca posiada ubogą historię zatrudnienia i nie jest w posiadaniu świadectw pracy, i w których jednocześnie zwrócono się dwukrotnie o wystąpienie przez organ do ZUS w celu zweryfikowania okresów składkowych i nieskładkowych – wbrew temu co zważyło SKO – nie wynika jednak, że skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia. Organ II instancji przyjął zatem ustalenia pozostające w sprzeczności ze znajdującym się w aktach materiałem dowodowym i oparł się jednocześnie na dokumencie, który nie mógł stanowić dowodu w sprawie. Znajdujący się w aktach niewypełniony kwestionariusz został bowiem nadesłany przez pełnomocnika strony w celu umożliwienia organowi zwrócenie się do ZUS i pozyskanie stosownych danych na temat skarżącej – czego zresztą, jak wynika z akt, organ nie uczynił. Oczywistym jest zatem, że dokument ten nie może jako taki stanowić dowodu na okoliczność niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia. Mając więc na względzie z jednej strony wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej na temat historii jej zatrudnienia oraz prośbę o podjęcie dalszych czynności wyjaśniających przez organ w tym zakresie, a z drugiej zaś brak jakichkolwiek dokumentów, które dowodziłyby, że organy podjęły takie czynności, Sąd zważył, że ostatecznie poczynione ustalenia organu odwoławczego w tym zakresie ocenić należy jako dowolne i nie poddające się merytorycznej kontroli. Ponadto odnosząc się, już tylko na marginesie, do wnioskowania oraz argumentacji wyrażonej przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji, podkreślić należy że wyjaśnienia w sprawie oprócz historii zatrudnienia osoby wnioskującej o świadczenie wymaga przede wszystkim aktualna sytuacja i ewentualne możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia oraz rezygnacji z tej możliwości w celu sprawowania opieki – co w sprawie zostało całkowicie pominięte przez organy. Podsumowując, zważyć należy, że nieprzeprowadzenie w sprawie postępowania wyjaśniającego w wystarczającym zakresie i wydanie decyzji merytorycznych przez organy obu instancji stanowi o rażącym naruszeniu przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 k.p.a., co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to doprowadziło jednocześnie do braku możliwości prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i właściwej oceny spełnienia w sprawie wyrażonych w tym przepisie przesłanek. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia. Podkreślić należy przy tym, że Sąd nie przesądza niniejszej sprawy co do meritum, a jedynie wskazuje, na dostrzeżone uchybienia organów w zakresie przeprowadzonego w sprawie postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło