II SA/Bd 1453/10

Dnia 1 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 1 lutego 2011 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] października 2009 roku nr [...] z upoważnienia Prezydenta G. Kierownik Referatu Funduszu Alimentacyjnego MOPS w G. na podstawie art. 31 ust. 1, art. 12, art. 2 pkt 7d, art. 8 i 11, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 20, art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.), oraz § 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 28 lipca 2008 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855), zobowiązał M. D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna M. D. od dnia [...] stycznia 2009 roku do dnia [...] sierpnia 2009 roku w łącznej kwocie [...] zł. z odsetkami ustawowymi w kwocie [...]. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. znak: [...] M. D. przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] września 2009 r. na rzecz syna M. D. w miesięcznej kwocie [...]zł. Decyzja ta stała się ostateczna i dokonano wypłaty przyznanych świadczeń. Organ wskazał, że w dniu [...] września 2009 r. D. złożył oświadczenie, iż od stycznia 2009 r. do sierpnia 2009 r. otrzymał od dłużniczki łącznie [...], które zaliczył na poczet zaległych alimentów otrzymując jednocześnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. W ocenie organu pobrane świadczenie alimentacyjne jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 2 ust. 7d ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. i dlatego zobowiązano D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. M. D. złożył odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, wskazując, że potrzeba kasacji zaskarżonej decyzji wynika z wątpliwości organu odwoławczego, co do wysokości kwoty żądanej tytułem zwrotu. Skoro przyznano świadczenia w wysokości [...] zł miesięcznie, to właśnie ta kwota, a nie kwota [...] zł miesięcznie stanowi wysokość świadczenia nienależnie pobranego. W skardze M. D. wywodził, że wypłacona mu przez dłużniczkę alimentacyjną kwota [...] zł odnosiła się do zaległości alimentacyjnych, ponadto zakwestionował stanowisko SKO dotyczące uznania za świadczenie nienależne całej kwoty miesięcznego świadczenia bez uwzględnienia wysokości otrzymywanych w tym okresie alimentów od dłużniczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 311/10 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepis prawa materialnego art. 2 pkt 7 lit. d ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. oraz art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji uzasadniając decyzję czym wskazał, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dokonał wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy zawierającego definicję świadczenia nienależnie pobranego. Dokonana wykładnia odbiega od wykładni tego przepisu przyjętej przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] października 2009 r., a zatem koniecznym jest uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji prawidłowo określi wysokość świadczenia nienależnie pobranego uwzględniając w tym zakresie treść uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku. Na powyższą decyzję M. D. złożył skargę zarzucając naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwołując się do argumentacji zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z przepisami art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, nie będąc jednak – co w niniejszej sprawie należy szczególnie mocno podkreślić – związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja jest decyzją kasacyjną, wydaną na podstawie przywołanego w niej przepisu art. 138 § 2 k.p.a. W związku z tym należy zauważyć, że dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu decyzji kasacyjnej jest ograniczona przez to, że art. 138 § 2 w związku z art. 136 przyjmuje jako przesłankę wydania tego typu decyzji określony zakres czynności postępowania wyjaśniającego, a mianowicie "rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, gdy: 1) organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Podjęcie decyzji przez organ I instancji bez prowadzenia postępowania wyjaśniającego, jeżeli nie było podstaw do zastosowania uproszczonego postępowania wyjaśniającego (art. 35 § 2), nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, naruszałoby to bowiem zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. W takim przypadku organ odwoławczy ma tylko kompetencje kasacyjne; 2) postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W takich przypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony, nie mieści się to w jego kompetencji. Zgodnie bowiem z przepisem art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może więc być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Ten rodzaj decyzji organu odwoławczego jest dopuszczony tylko wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Nie jest zatem dopuszczalna wykładnia rozszerzająca na co, wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie. Jeżeli organ administracji publicznej działając w trybie odwoławczym nie ma wątpliwości, co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136), ma obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy, zamiast uchylać decyzję organu I instancji i przekazywać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2. Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie wskazał czy i w jakim zakresie musi być ponownie przeprowadzone i uzupełnione postępowanie wyjaśniające. Nie wskazał także na brak możliwości jego przeprowadzenia we własnym zakresie lub dlaczego nie skorzystał widząc potrzebę uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w trybie wskazanym treścią in fine przepisu art. 136 k.p.a. Wydając zatem zaskarżoną decyzję naruszono treść przepisu art. 138 § 2 k.p.a., a także przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania oznacza spełnienie przesłanek art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższej oceny nie może przekreślić fakt wydania kolejnego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji w dniu [...] listopada 2010 roku. Mając więc powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku uchylono zaskarżoną decyzję nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia organu. Prowadząc ponownie postępowanie organ odwoławczy dostosuje się do poczynionych ocen i wskazań, a także do ocen i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2010 roku, sygn. akt II SA/Bd 311/10, które to oceny i wskazania zawarte w obu wyrokach po myśli przepisu art. 153 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiążą organ. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 niniejszego wyroku oparto na treści przepisu art. 152 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku.