II SA/Bd 1456/13

Dnia 19 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 roku sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 15 (piętnaście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 pkt 9 w zw. z art. 8b, art. 5 ust. 3, 3a, 3b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej zwana u.p.o.u.a., oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej zwana k.p.a., uznał M. T. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. zwrócił się o podjęcie działań wobec M. T. w związku z przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego A., P. i P. T. na okres od [...] października 2012r. do [...] września 2013r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. W związku z tym M. T. został wezwany do siedziby GOPS celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Podczas wywiadu w dniu [...] grudnia 2012 r. poinformował on, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. Organ zobowiązał M. T. do zarejestrowania się w urzędzie pracy oraz powiadomienia o tym fakcie. Następnie, w związku z brakiem informacji dotyczącej rejestracji ww. w urzędzie pracy, organ zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w T. z prośbą o wyjaśnienie, czy M. T. dokonał rejestracji jako osoba bezrobotna bądź poszukująca pracy. PUP poinformował, że ww. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W myśl art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a., w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3a cyt. ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wyjaśniając powyższe organ na podstawie zaświadczenia komornika sądowego z dnia [...] marca 2013 r. oraz informacji pochodzącej z GOPS w O. z [...] marca 2013 r. ustalił, że M. T. nie dokonał stosownych wpłat zasądzonych alimentów. Wobec powyższego organ uznał ww. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem M. T. złożył odwołanie i zaskarżył w całości powołaną decyzję, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W podniesionej argumentacji wyjaśnił, że nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną prawną faktów i zarzucił niewłaściwe przyjęcie, że zachodziły okoliczności sformułowane w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Jak wyjaśnił skarżący, stawił się on osobiście na wywiad alimentacyjny i złożył oświadczenie majątkowe, po czym zgłosił się w urzędzie pracy w celu zarejestrowania jako poszukujący pracy (wobec braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny). Podkreślił, że w celu rejestracji urząd pracy zażądał szeregu dokumentów, m.in. świadectw pracy, dyplomów ukończenia szkoły, czy książeczki wojskowej. Skarżący podał, że podjął działania w celu pozyskania wymaganych dokumentów, jednak okazało się, że szkoły, w których się uczył, zostały zlikwidowane, podobnie było z zakładami pracy, a on odpisów tych dokumentów nie posiada. Wskazał, że pozyskanie tych dokumentów możliwym jest po uprzednim ustaleniu miejsca ich zarchiwizowania. Ponadto skarżący podniósł, że popadł w kłopoty finansowe, poszukuje pracy i chce wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., działając na podstawie art. 5 ust. 3, 3a u.p.o.u.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa między innymi warunki, które muszą zostać spełnione przez dłużnika alimentacyjnego, aby uznano go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi zaś, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prowadząc postępowanie działał zgodnie z przepisami prawa i po analizie materiału dowodowego sprawy doszedł do przekonania, że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem M. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący wskazał na okoliczność braku możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy z uwagi na fakt braku dokumentów, których wspomniany urząd zażądał, skompletowanie zaś tych dokumentów jest utrudnione. Ponadto wskazał, że organ nieprawidłowo wyliczył wysokość zobowiązania alimentacyjnego. W ocenie skarżącego jego zadłużenie wynosi w rzeczywistości ok. [...] zł, a nie, jak wskazuje organ I instancji, [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując, że decyzje są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona narusza przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi podstawę do jej uchylenia. Przedmiotem kontroli sądu, dokonanej pod kątem zgodności z prawem, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. o uznaniu skarżącego M. T. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 4 ust. 1 ww. ustawy, po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. Z kolei zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3 pkt 2 omawianej ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Istotne jest, że prawodawca w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w sposób bardzo ścisły określił przesłanki wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że istota powyższego uregulowania sprowadza się do sytuacji, w której dłużnik w sposób świadomy i czynny odmawia współpracy z organem. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący rzeczywiście nie zarejestrował się w urzędzie pracy, jednakże organ nie wyjaśnił przyczyny tego stanu rzeczy, w szczególności biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącego zawarte w odwołaniu, w którym wskazywał on, że nie mógł się zarejestrować w urzędzie z uwagi na brak pewnych dokumentów żądanych przez ten organ. SKO zatem nie wyjaśniło, czy uznać należy, że wynikało to ze złej woli skarżącego, czy też z jego zaniedbania lub z przyczyn bezpośrednio od niego niezależnych. Skarżący oświadczył bowiem, że utrudnione jest zdobycie wymaganych dokumentów, jednakże podjął kroki zmierzające do ich pozyskania. Organ II instancji w ogóle pominął te okoliczności w uzasadnieniu swego orzeczenia, chociaż zostały one wyraźnie podniesione w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w żaden sposób nie odniosło się zatem do twierdzeń i istotnych zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu, mających wykazać brak zawinienia po jego stronie i przeszkody w realizacji przedmiotowych obowiązków. W wyroku z dnia 22.04.1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że na organie odwoławczym ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich zarzutów, zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Oznacza to, że organ II instancji powinien wskazać, które z faktów uznał za udowodnione, powinien również wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyny, dla których nie uznał zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu. W niniejszej sprawie organ II instancji nie podołał tym obowiązkom. Okoliczności wskazane przez skarżącego wymagały dokonania przez organ odwoławczy własnej oceny i przedstawienia umotywowanego stanowiska w tym zakresie wraz z jego szczegółowym wyjaśnieniem. Zarzuty postawione przez skarżącego w odwołaniu od decyzji wymagały również rozważenia poprzez odniesienie ich do norm wynikających z obowiązujących przepisów prawa i wskazania powodów takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Brak odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów zawartych w odwołaniu stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4.06.2009 r., sygn. akt II SA/Wr 154/09). Tym samym orzeczenie organu odwoławczego należy uznać za arbitralne i nie poprzedzone dokładnym zbadaniem i wyjaśnieniem sprawy, a w szczególności pomijało ono zupełnie argumenty zawarte w odwołaniu. Ponadto wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z dnia [...] lutego 2013 r. wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy w T., z którego wynika, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Z dokumentu tego jednak, jak i z pozostałych dokumentów zgromadzonych w sprawie, nie wynika, czy skarżący nie figuruje także w rejestrze osób poszukujących pracy. Organ okoliczności tej nie wyjaśnił, co winien uczynić w ponownie prowadzonym postępowaniu. Reasumując, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy konieczne jest zbadanie szczegółowo stanu faktycznego sprawy i na podstawie przepisów prawa materialnego wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia. W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż zaskarżona decyzja organu II instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z wysokością jego zadłużenia z tytułu alimentów, stwierdzić trzeba, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Istotne jest jedynie to, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.), a tego, że takiej kwoty nie wpłacał, skarżący nie kwestionował i okoliczność ta wynika wprost z treści zaświadczenia komornika sądowego z dnia [...].03.2013 r. Podkreślić również trzeba, że organy w swoich decyzjach nie dokonywały ustaleń związanych z wysokością tego zadłużenia. Natomiast okoliczność, że skarżący był zobowiązany do uiszczania alimentów od [...] r. w kwocie łącznej [...] zł miesięcznie (wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia [...].08.2008 r., sygn. akt [...]), a następnie na skutek wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia [...].10.2012 r., sygn. akt [...], w kwocie łącznej [...] zł, jest bezsporna i wynika z przedłożonych przez skarżącego ww. wyroków. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania, na które złożyły się koszty dojazdu skarżącego na rozprawę, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.