II SA/Bd 1469/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. Wójt Gminy B. odmówił K. K. (skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem Z. P. z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r. poz. 111 - dalej "u.ś.r."). 2. W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] czerwca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. 3. Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] lipca 2021r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia organ ponownie wskazał, że nie została spełnienia przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto organ wskazał, że od [...] marca 2016r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad ojcem. 4. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej uchylenie i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. 5. Pismem z dnia [...] sierpnia 2021r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że w dniu [...] lipca 2021r. zmarła osoba wymagająca opieki tj. Z. P. i wniósł o ograniczenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i o jego przyznanie za okres od pierwszego dnia miesiąca wniesienia wniosku do dnia śmierci osoby wymagającej opieki. 6. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. Wójt Gminy B. uchylił z dniem [...] sierpnia 2021r. decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem na okres od [...] listopada 2020r. do [...] października 2021r. 7. Rozpoznając odwołanie od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma w tej sprawie decydującego znaczenia, albowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b w istotnym dla tej sprawy zakresie został uznany za niekonstytucyjny. W konsekwencji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) należy badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zaskarżoną decyzję należało więc ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego ojca, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dalej Kolegium wskazało, że pozytywne rozstrzygnięcie (za okres od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci ojca) nie mogło zostać wydane bowiem strona na mocy decyzji z dnia [...] września 2020r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca na okres od [...] listopada 2020r. do [...] października 2021r. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy została na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2021r. Wójta Gminy B. uchylona dopiero z dniem [...] sierpnia 2021r. Powodem jej uchylenia był zgon osoby niepełnosprawnej w dniu [...] lipca 2021 r. Zatem wobec istnienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. 8. W skardze do Sądu skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 329 - dalej: "p.p.s.a.") o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowiła negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego miało przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; - naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej; - naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. 9. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 10. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 11. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ponadto przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z akt sprawy wynika, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobierała ona na mocy decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2020r. specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. Wójt Gminy B. uchylił powyższą decyzję przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem [...] sierpnia 2021. W świetle regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. co do zasady wniosek skarżącej z dnia [...] marca 2021r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od [...] marca 2021r. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy, albowiem na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka do jego przyznania, spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowi o tym wprost art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 u.ś.r., dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Powyższe regulacje mają zapobiegać kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Zdaniem Sądu ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji na przyszłość, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana) lub jego całkowite wykonanie (skonsumowanie). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji, ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. W przedmiotowej sprawie skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniosek o uchylenie na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego po ustaleniu spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, domagając się jednocześnie nie wstrzymywania wypłacania zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania w przedmiotowej sprawie. We wniosku zawarto żądanie uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na [...] lutego 2021r. Podkreślenia w kontekście powyższych uwag wymaga, że decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2021r., którą organ uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2020r. zawiera określenie daty z jaką ta decyzja została uchylona tj. z dniem [...] sierpnia 2021r. Powodem uchylenia była śmierć ojca skarżącej, co ostatecznie czyniło niemożliwym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy strona nie odwołała się od powyższej decyzji, zatem jest ona ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym w takim zakresie, jaki wynika z jej treści. Tym samym w sprawie mamy do czynienia z uchyleniem decyzji z dnia [...] września 2020r., a więc z eliminacją przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. b u.ś.r., dopiero z dniem [...] sierpnia 2021r., a nie na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. 12. Resumując stwierdzić należy, że ograniczenie ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. ustało dopiero w dniu wyeliminowania decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Dopóki bowiem w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Konsekwencją dokonania tego wyboru, nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczenia za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.