II SA/Bd 147/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi Spółki A S.A. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...] października 2014r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Spółki A S.A. w [...] 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Starosta S. po rozpatrzeniu wniosku A. O. zarejestrował pojazd marki Citroen C3 wydając dowód rejestracyjny numer [...]i tablice rejestracyjne numer [...]. Wnioskiem z dnia 24 września 2014 r. skarżąca spółka [...] Bank S.A. wniosła o uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] r. oraz zwrot skarżącej dowodu rejestracyjnego wydanego dla zarejestrowanego ww. decyzją pojazdu. Wnioskodawczyni podniosła, że przy rejestracji pojazdu posłużono się dokumentami, które nie wskazywały rzeczywistego stanu prawnego pojazdu tj. współwłasności skarżącej Spółki. Skarżąca zwróciła uwagę, że w związku z tym A. O. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] z powództwem o ustalenie, że jest jedynym właścicielem tego pojazdu, powództwo zostało jednakże oddalone wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r. (sygn. akt XIV C 430/11). W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał, że pojazd był przedmiotem współwłasności i nie mógł być przedmiotem transakcji kupna – sprzedaży. Czynność prawna przenosząca własność pojazdu jest zatem nieważna. Wnioskodawczyni wskazała także, że decyzja powinna być uchylona gdyż wydana została na podstawie dokumentu - faktury nr [...] r., który potwierdza zawarcie umowy kupna sprzedaży, będącej z mocy prawa umową nieważną. Postanowieniem z dnia [...] r. Starosta [...], na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] r. wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie jest stroną w sprawie, ponieważ decyzję ostateczną o rejestracji pojazdu wydano dla A. O.. W zażaleniu skarżąca Spółka zarzuciła organowi naruszenie art. 147 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. podnosząc, że rejestracja pojazdu decyzją z dnia [...] r. została dokonana na podstawie fałszywych dokumentów, o czym świadczy treść postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 1 września 2011 r., w którym stwierdzono, że karty pojazdów zostały sfałszowane, a także treść wyroku Sądu Rejonowego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2012 r. Spółka podkreśliła, że momencie rejestracji pojazdu decyzją z dnia [...] r. była współwłaścicielem pojazdu, a mimo to nie była stroną postępowania, wobec czego zaskarżone postanowienie stoi w sprzeczności z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] umorzyło postępowanie zażaleniowe. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że stroną postępowania jest A. O., na rzecz którego w dniu 19 marca 2008 r. zarejestrowano pojazd marki Citroen C3. Pojazd ten wcześniej, w dniu [...]r. został zarejestrowany tylko na rzecz [...]Sp. z o.o. [...] (dowód rejestracyjny wystawiony przez Starostę [...] w aktach sprawy). W dowodzie rejestracyjnym brak jakiejkolwiek adnotacji o skarżącej spółce jako współwłaścicielu pojazdu. Żaląca spółka nie brała zatem udziału w postępowaniu, które dotyczyło pierwszego właściciela pojazdu tj. [...] Sp. z o.o. w styczniu 2008 r., w żaden sposób też nie wykazała, aby w tym postępowaniu miała interes prawny. Wobec tego wnosząca zażalenie spółka nie posiada interesu prawnego, bowiem według przepisów prawa materialnego nie jest stroną stosunku materialnoprawnego, co prowadzi do uznania, że zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Kolegium wskazało, że stwierdzenie, że skarżący nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. następuje w drodze postanowienia o umorzenia postępowania zażaleniowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W skardze do sądu [...] Bank S.A. wniósł o uchylenie postanowienia Kolegium, zarzucając mu naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a i art. 28 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca spółka podkreśliła, że ma interes prawny w postępowaniu jako właściciel pojazdu Citroen C3. Prawa spółki do tego pojazdu wynikają wprost z wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 12 grudnia 2012 r., w którym Sąd, na podstawie przedstawionych dowodów, a zwłaszcza na podstawie dokumentów Prokuratury Rejonowej w [...] i Starostwa Powiatowego w [...] orzekł, że jedynym właścicielem pojazdu jest skarżąca. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że dokumenty, na podstawie których dokonano rejestracji pojazdu były fałszywe – dotyczy to dowodu rejestracyjnego [...] oraz karty pojazdu[...]. Prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygającego o prawie własności pojazdu wiąże zaś nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W kontrolowanej sprawie należy przede wszystkim zwrócić uwagę na podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium oraz granice, w jakich organ winien orzekać. Kolegium jako podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazało art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Z treści sentencji postanowienia Kolegium jak też z akt sprawy jasno wynika, że w istocie Kolegium zastosowało ww. przepis w związku z art. 144 k.p.a. Kolegium nie rozstrzygało bowiem sprawy w postępowaniu odwoławczym, ale w postępowaniu zażaleniowym, w którym - stosownie do wskazanego art. 144 k.p.a., mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań, a więc także – odpowiednio należy stosować art. 138 § 1 pkt 3. Odpowiednie stosowanie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w postępowaniu zażaleniowym oznacza, że organ rozpatrujący zażalenie, w przypadku stwierdzenia, że istnieją ku temu przesłanki – winien umorzyć postępowanie zażaleniowe. O umorzeniu postępowania odwoławczego (zażaleniowego) można mówić jedynie wówczas gdy stało się ono bezprzedmiotowe w całości lub w części. O bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego (odpowiednio – zażaleniowego) zasadniczo świadczyć będą dwie okoliczności - cofnięcie odwołania (zażalenia) lub ustalenie, że wnoszący odwołanie (zażalenie) nie jest stroną postępowania administracyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium powołało się na tą ostatnią okoliczność, wskazując, że skarżąca spółka nie ma interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym rejestracji pojazdu. W ten sposób Kolegium uczyniło z kwestii, która była przedmiotem rozstrzygania merytorycznego przesłankę dopuszczalności wniesienia środka odwoławczego. Należy bowiem dostrzec, że skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie organu I instancji wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Rozstrzygając postanowieniem z dnia 21 października 2014 r. Starosta Sępoleński uznał, że nie można wszcząć postępowania, gdyż skarżąca spółka nie ma przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym rejestracji pojazdu (konkretnie – postępowania o uchylenie decyzji z dnia 18 kwietnia 2008 r. o rejestracji pojazdu). Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. może być poddane kontroli instancyjnej w postępowaniu zażaleniowym, jako że zgodnie z art. 61a § 2 k.p.a., na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Oznacza to, że kwestią, którą w przypadku wniesienia zażalenia winien rozstrzygnąć merytorycznie organ odwoławczy jest problem, czy wnoszący o wszczęcie postępowania jest stroną tegoż postępowania, z czym wiąże się kwestia oceny, czy ów podmiot ma interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Badając zatem - tak jak w kontrolowanej sprawie - kwestię istnienia takiego interesu prawnego w ramach badania przesłanki dopuszczalności zażalenia wniesionego na podstawie art. 61a § 2 k.p.a. organ odwoławczy w istocie pozbawia wnioskodawcę możliwości kontroli instancyjnej postanowienia organu pierwszej instancji. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie w postaci konieczności rozstrzygania w drodze postanowienia o możliwości wszczęcia postępowania na żądanie jest formą ochrony jednostki w zakresie skuteczności czynności procesowej żądania wszczęcia postępowania w świetle obowiązującej regulacji prawnej (por. komentarz do art. 61a [w] B. Adamiak, J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wydanie 13, 2013 r.). W tym zakresie zatem tj. w granicach określonej w art. 61a k.p.a. instytucji odmowy wszczęcia postępowania wnioskodawca ma interes prawny wynikający z treści ww. przepisu, przyznającego mu nie tylko prawo do rozstrzygnięcia o tym, czy jest stroną w postępowaniu, o którego wszczęcie wnosi, ale także prawo do poddania takiego rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej. Prawo do takiej kontroli instancyjnej nie jest uzależnione – jak wynika ze stanowiska Kolegium – od tego, czy wnioskodawcy można przypisać przymiot strony w postępowaniu, o którego wszczęcie wnosi. W tym zakresie Kolegium zatem dokonało błędnej interpretacji art. 61a § 2 w związku z art. 28 k.p.a., co miało wpływ na wynik postępowania. Należy ponadto wskazać, że w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek, obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony. Ono wyznacza bowiem stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia rodzaju czy trybu postępowania, co w konsekwencji może także decydować o ocenie, czy wnioskodawca ma przymiot strony we wnioskowanym przez niego postępowaniu. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek - obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony. Organ nie może zmienić żądania strony, a jedynie pośrednio, poprzez udzielenie informacji prawnej zgodnie z zasadą ogólną udzielania informacji faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a) może wpłynąć na dokonanie przez stronę zmiany przedmiotu żądania bądź sprecyzowanie żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 1091/99, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 78924 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1309/11, LEX nr 1138323). W kontrolowanej sprawie wniosek skarżącej z dnia 24 września 2014 r. nie wskazuje, w jakim trybie wnioskodawca żąda zmiany decyzji ostatecznej z dnia 18 kwietnia 2008 r., a organ w tym zakresie nie podjął żadnych czynności wyjaśniających. Wskazać należy także, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium, wypowiadając się w istocie czy wnioskodawczyni ma przymiot strony we wnioskowanym przez nią postępowaniu, dokonało tej oceny z uchybieniem art. 77 § 1 k.p.a. tzn. nie gromadząc i nie rozpatrując w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ nie przeanalizował w szczególności informacji zawartych w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z dnia 1 września 2011 r. (sygn. akt II Kp 294/11) oraz w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego dla [...] we [...] z dnia 12 grudnia 2012 r. (sygn. akt XIV 420/11) z których wynika, że istnieje dokument tj. karta pojazdu samochodu Citronen C3 z adnotacją o przysługującej skarżącej spółce współwłasności. Takie samo uchybienie dotyczy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W ponownym postępowaniu organ powinien zwrócić się do skarżącej o sprecyzowanie treści jej żądania i dopiero następnie, w zależności od jej odpowiedzi, prowadzić postępowanie lub podjąć rozstrzygnięcie w ramach odpowiedniego trybu postępowania, co powinno być poprzedzone wyczerpującym zebraniem i rozważeniem materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia sprawy, stosownie do powyższych wskazań Sądu. Wobec uwzględnienia skargi, zgodnie z treścią art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygnął jak w pkt 2 wyroku. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mając na względzie wysokość wniesionego przez skarżącą wpisu.