II SA/Bd 1486/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z., R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanowił: oddalić wniosek. Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) A. Z., R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek uzasadnili trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. [...] ha. Posiadają dom o powierzchni [...] m2, zabudowania gospodarskie oraz samochód osobowy 2010 rok produkcji. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawcy podali, że miesięcznie ponoszą m.in. wydatki związane ze spłatą kredytu w wysokości [...] zł, zakupem lekarstw i wizyt lekarzy na kwotę [...] zł, opału [...] zł, wyżywienia [...] zł, energii elektrycznej [...] zł, paliwa [...] zł. Poza tym w skali roku uiszczają składki na ubezpieczenie w wysokości [...] zł zaś kwartalnie KRUS ok. [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie takie potwierdza porównanie będących do dyspozycji wnioskodawcy dochodów oraz ciążących na nim comiesięcznych wydatków. Istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych skarżących ubiegających się o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane przez skarżących raty kredytu. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. W odniesieniu do niniejszej sprawy wygląda to w ten sposób, że wpis sądowy od przedmiotowej sprawy wynosi jak zauważyli skarżący 500 zł zaś posiadają majątek jak oszacowali na ok. [...] zł, nie licząc wartości samochodu osobowego. Zdaniem orzekającego kwota wpisu w relacji do wartości majątku pozwala sądzić, iż jego uiszczenie nie spowoduje nadmiernego uszczuplenia tego zasobu pieniężnego a stronie skarżącej pozwoli na kontynuowanie postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że nie może być tak, że skarżący dysponując majątkiem: nieruchomościami, uzyskiwanym stałym miesięcznym dochodem wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych w tym 500 zł od wpisu sądowego. Pragną oni bowiem przerzucać te koszty na ogół podatników, będących często w dużo gorszej sytuacji materialnej czy zdrowotnej niż oni sami. Należy bowiem zaznaczyć, że nie każdego podatnika jest stać na zaciągnięcie kredytu i regularną spłatę jego rat. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.