II SA/Bd 1509/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Wójt Gminy C. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej powoływana jako K.p.a.), art. 4, art. 5, art. 10, art. 13, art. 18, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, dalej powoływana jako ustawa o pomocy państwa), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214) przyznał R. Ł. świadczenie wychowawcze na W. N. Ł. w kwocie 500 zł, na okres od 1.04.2016 r. do 30.09.2017 r. oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko: K. Ł. W uzasadnieniu organ wskazał, że jednym z kryteriów uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie trwającym od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. jest dochód rodziny. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Dochód rodziny wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż wynosi [...] zł na osobę. Dochód na okres trwający od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oblicza się na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku bazowym 2014 oraz w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku. Dochód wnioskodawczyni, zgodnie z zaświadczeniem z urzędu skarbowego, za rok 2014 wyniósł [...] zł netto. Dochód nieopodatkowany z tytułu uzyskiwanych alimentów na rzecz dzieci za rok 2014 wyniósł [...] zł netto. Odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna K. Ł. złożyła R. Ł. W uzasadnieniu odwołująca się wskazała, że organ dokonał analizy sytuacji finansowej jej rodziny na podstawie dokumentów dochodowych za rok 2014. Nie przyjęto do rozpatrzenia dochodu z roku 2015, gdzie uzyskany dochód jest znacznie niższy. Ponadto, od 12 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie chorobowe, co znacznie obniżyło jej dochody, a co za tym idzie dochód na jednego członka rodziny w miesiącu. Tym samym kryterium dochodowe określone w ustawie nie przekracza 800 zł netto na osobę. Z uwagi na jej stan zdrowia jest bardzo mało prawdopodobne, że wróci do pracy, a zatem jej dochody nie wzrosną i będzie spełniała kryterium dochodowe przez najbliższe lata. Decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. na podstawie art. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz 19 ustawy o pomocy państwa i art. 58 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że fakt, iż odwołująca się aktualnie jest czasowo niezdolna do pracy, nie może być uznane za utratę zatrudnienia. Pobiera ona zasiłek chorobowy, co oczywiście wiąże się z realnym obniżeniem dochodu rodziny, ale nie zmienia faktu, że dochód w rozumieniu ustawy o pomocy państwa nie został utracony. W/w ustawa w przepisie art. 2 pkt 19 zawiera zamknięty katalog zdarzeń, które są tożsame z utratą dochodu. Do takich zdarzeń ustawodawca zaliczył (co istotnie z punktu widzenia realiów rozpatrywanej sprawy): utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. c), czy też utratę zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. f). Dlatego też, jeśli strona w związku ze stanem zdrowia utraci zatrudnienie lub utraci zasiłek chorobowy (ale przysługujący po wcześniejszej utracie zatrudnienia), będzie mogła złożyć ponowny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wówczas bowiem nastąpi utrata dochodu, co ma taki skutek, że utracony dochód traktowany jest jako niebyły. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Kwota kryterium dochodowego zostało podwyższona do kwoty 1200 zł w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. Ustawodawca w kwestii określenia pojęcia dochodu odesłał do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej powoływana jako u.ś.r.). W tym akcie prawnym ustawodawca enumeratywnie (czyli w formie katalogu zamkniętego) wskazał, jakie kategorie przysporzeń majątkowych będą uznane za dochód przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych, uzależnionych od spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. I tak, dochodem będzie m.in. po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dochodem są także alimenty wypłacone na rzecz dzieci. Z kolei zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa, pod pojęciem dochodu członka rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (dotyczy on dochodu utraconego i uzyskanego). Tak więc ustawodawca każąc szacować dochód powielił rozwiązanie znane już z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a polegające na tym, że przyjmuje się swoistą fikcję prawną. Obliczając dochód należy cofnąć się bowiem do roku kalendarzowego poprzedzającego okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, korygując go w sytuacji zmiany sytuacji finansowej rodziny, tj. uzyskania bądź utraty dochodu. W myśl art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust 1). W rozpatrywanej sprawie tzw. rokiem bazowym, z którego uwzględnia się dochód, co do zasady jest rok 2014. Z tytułu alimentów na rzecz dzieci w 2014 r. odwołująca otrzymała [...] zł. Ponadto, w tymże roku osiągnęła dochód w kwocie [...] zł. Od tej kwoty należy odjąć należny podatek (w rozpatrywanej sprawie wyniósł on 0,00 zł), składki na ubezpieczenie społeczne ([...]) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...]zł). Oznacza to, że dochód odwołującej się wyniósł [...] zł. Po zsumowaniu powyższych kwot uzyskamy wynik [...] zł. Podzielenie tej kwoty przez 12 (miesięcy), a następnie 3 (osoby w rodzinie) da wynik [...] zł. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła R. Ł. podtrzymując swoje zarzuty zawarte w odwołaniu. Ponadto skarżąca wskazała, że obecnie otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne. Organy w jej ocienie nie wzięły pod uwagę faktu, że w roku 2015 i 2016 posiadała tylko dwa źródła, z których otrzymuje pieniądze: [...] (obecnie ZUS) i komornik sądowy (alimenty). Natomiast PIT 2014 roku zawierał w rozliczeniu oprócz dochodu z umowy o pracę w [...], także dochód z umowy zlecenia z [...] i umorzenie należności z tytułu programu - [...]. Umowa ze spółką [...] została rozwiązana [...] września 2013 r. i kwota, którą otrzymała, była ostatnim wynagrodzeniem jeszcze za pracę wykonaną w 2013 r. Umowa z [...] również definitywnie zakończyła się w 2014 r. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko (...), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W analizowanej sprawie organy ustaliły, że dochód rodziny wynosił [...]zł, a więc przekraczał ww. próg dochodowy. Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji należało sięgnąć do przepisów regulujących sposób ustalania dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (...) szczegółowo dalej wymienione. Stosownie do art. 48 ust. 2, w przypadku złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na lata 2016/2017 rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, dochód w trzyosobowej rodzinie skarżącej wynosił w tym roku [...] zł z tytułu otrzymanych alimentów oraz [...] zł z tytułu uzyskania dochodu (od kwoty tej należy odjąć składkę na ubezpieczenie społeczne – [...] zł i składkę na ZUS – [...] zł, co daje kwotę [...] zł). Łączny zatem dochód w 2014 r. wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł). Powyższe okoliczności nie były sporne w sprawie. Skarżąca podnosi natomiast, że organ nie uwzględnił dochodu przez nią utraconego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust 1 ustawy o pomocy państwa, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Skarżąca w tym zakresie wskazała w skardze na to, że utraciła w 2014 r. dochód z tytułu umowy zlecenia z [...] S.A. (umowa została wypowiedziana we wrześniu 2013 r.) oraz dochód z tytułu umorzenia przez [...] sp. z o.o. 3 rat (łącznie [...] zł) za udział w programie edukacyjnym. Jak wynika z dołączonego przez skarżącą pisma ww. [...] , przychód z tego tytułu należało ująć w rozliczeniu rocznym za 2013 r. Nie wnikając zatem w sposób szczegółowy, czy ww. kwoty mogą być uznane w ogóle za utratę dochodu, wskazać trzeba, że dotyczą one roku 2013 r. Tymczasem zgodnie z cyt. wcześniej art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa organ mógł brać pod uwagę jedynie dochód utracony w 2015 lub 2016 r., tymczasem skarżąca wskazuje, że dochód utraciła w 2013 r., niewątpliwie zatem okoliczności przez nią wskazywane nie mogły stanowić o utracie przez nią dochodu, gdyż nawet nie wystąpiły one w 2014 r. i nie były, wbrew twierdzeniom skarżącej, te dochody uwzględniane w rozliczeniu PIT za 2014 r. Także podnoszona przez skarżącą okoliczność pobierania zasiłku chorobowego w miejsce wynagrodzenia za pracę nie mieści się w definicji utraty dochodów określonej w art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa. Zgodnie z nim utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.). Biorąc pod uwagę treść cyt. przepisu należy podzielić stanowisko organu, że dopiero utrata przez skarżącą zatrudnienia lub zasiłku chorobowego mogłaby powodować konieczność uwzględnienia takiej okoliczności jako utraty dochodu. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy w prawidłowy sposób dokonały oceny zabranego materiału dowodowego i ustaliły, że dochód w rodzinie skarżącej przekracza próg określony w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, tj. wynosił on w 2014 r. [...] zł, co skutkuje koniecznością oddalenia skargi, o czym Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 151 P.p.s.a.