II SA/Bd 1519/10

2 lutego 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2011r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego za miesiąc luty oddala skargę. Decyzją z dnia [...], [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy K. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając na podstawie art. 38 ust. 1, art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.p.s."), po ponownym rozpatrzeniu wniosków skarżącego A. C. z dnia 15 lutego i 4 marca 2010 r. o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego, odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 15 lutego i 4 marca 2010 r. skarżący złożył wnioski o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego. W wyniku ich rozpatrzenia decyzją z dnia [...] organ odmówił przyznania pomocy, jednakże w wyniku odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie "SKO" lub "Kolegium") w T. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosków o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt stwierdził, że skarżący nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym postawa wnioskodawcy, który podczas wizyty pracowników socjalnych, mającej na celu zbadanie sytuacji życiowej rodziny, nie był zainteresowany złożeniem stosownych wyjaśnień, a jego zachowanie oraz roszczeniowa postawa spowodowały, iż nie można było uzyskać koniecznych informacji do opracowania planu pomocy wyjścia z trudnej sytuacji. Nie można było również ustalić ze skarżącym terminu dostarczenia orzeczenia o niepełnosprawności jego żony. Tymczasem, jak zauważył organ I instancji art. 4 u.p.s. wprowadza obowiązek współdziałania wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi, zaś konsekwencją braku współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być zgodnie z przepisem art. 11 ust. 2 u.p.s. odmowa przyznania świadczenia. Odwołując się do SKO w T. skarżący stwierdził, iż podniesiony w zaskarżonej decyzji zarzut dotyczący braku współdziałania z pracownikami socjalnymi jest nieprawdziwy i nie poparty żadnymi dowodami. Wyjaśnił, iż nieprzedłożenie przez niego wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności żony wiązało się z tym, iż w dalszym ciągu jest ona diagnozowana, a ponadto przeszła operację w szpitalu i ma zakaz wykonywania jakichkolwiek prac w okresie od 4 do 6 miesięcy. Odwołujący się wskazał, że organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu zarejestrowania się przez niego w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. w charakterze osoby poszukującej pracy, a ponadto nie uwzględnił zarówno tego, że jest osobą niepełnosprawną, jak również tego, że orzeczono o niepełnosprawności jego córki. Decyzją z dnia [...], nr [...], SKO w T., na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3 i 4 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta z dnia [...]. Organ odwoławczy ustalił, że skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe w skład którego wchodzą: skarżący, jego żona I. C. oraz dwoje dzieci. Łączna wysokość dochodu uzyskiwanego przez rodzinę wynosi 1.181,84 zł miesięcznie. Skarżący oraz jedno z dzieci są osobami niepełnosprawnymi. Skarżący od 20 maja 2010 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Żona wnioskodawcy nie podejmuje zatrudnienia, nie figuruje także w ewidencji osób bezrobotnych; nigdy nie pracowała zawodowo. Obecnie objęta jest zakazem wykonywania ciężkich prac fizycznych przez okres 4 – 6 miesięcy od dnia wykonania zabiegu plastyki przepukliny pachwinowej tj. od dnia 23 czerwca 2010 r.; cierpi na schorzenie kręgosłupa; zgodnie jednak z zaświadczeniem lekarskim z dnia 15 marca 2010 r. jest zdolna do pracy. Organ ustalił także, że skarżący jest współwłaścicielem samochodu marki Opel Kadet, użytkuje także samochody osobowe teścia, syna i szwagra, na ich koszt. W mieszkaniu posiada komputer, urządzenie wielofunkcyjne, kamerę video. Rodzina posiada dostęp do Internetu (finansowany przez Państwo) oraz telefon komórkowy na abonament w wysokości 60 zł miesięcznie. Skarżący otrzymuje pomoc finansową od rodziny. Rodzina skarżącego od wielu lat korzysta z pomocy społecznej. W tej sytuacji zdaniem SKO skarżący spełnia ogólne kryteria przyznania pomocy społecznej określone w art. 7 pkt 4 i 5 u.p.s., albowiem w jego rodzinie występuje bezrobocie oraz niepełnosprawność. Jednakże z uwagi na brak możliwości dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, przede wszystkim w zakresie sytuacji majątkowej rodziny, z przyczyn leżących po stronie skarżącego, konieczne stało się podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem Kolegium istnieją podstawy do zarzucenia skarżącemu braku współdziałania z organem pomocy społecznej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Skarżący bowiem, będąc zobowiązany do udzielania wyczerpujących odpowiedzi na zadawane mu pytania dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, zarówno w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 czerwca 2010 r., jaki i w pisemnych wyjaśnieniach z dnia 20 września 2010 r., wypowiadał się w sposób zdawkowy oraz niepełny. Skarżący przyznał (m.in. w piśmie z dnia 14 czerwca 2010 r. oraz w oświadczeniu złożonym do protokołu w dniu 9 marca 2010 r.), że otrzymuje pomoc finansową od rodziny (synów, teściów, rodziców), nie znany jest jednakże rozmiar tej pomocy. Skarżący odmówił podania adresów synów. Nawet pomimo wezwania odwołującego się przez organ odwoławczy (pismem z dnia 8 września 2010 r.) do złożenia wyjaśnień nie zdołano ustalić rzeczywistego dochodu rodziny. Nie zdołano również poczynić satysfakcjonujących ustaleń w przedmiocie stanu zdrowia I. C., żony skarżącego. W wyjaśnieniach z dnia 20 września 2010 r. skarżący powołał się na dane zawarte w protokole z dnia 9 marca 2010 r., który jednakże nie zawiera informacji odnośnie terminu, formy oraz zakresu pomocy otrzymywanej od rodziny. Skarżący nie przedstawił żadnych nowych dowodów czy też faktów na okoliczność deklarowanej niezdolności I. C. do pracy fizycznej, które nie byłyby znane organowi drugiej instancji. W ocenie Kolegium fakt, iż żona skarżącego została objęta zakazem wykonywania nie jakichkolwiek prac fizycznych, lecz jedynie tych ciężkich, oraz brak dowodu na to, że ubiega się ona o status osoby niezdolnej do pracy, świadczą o braku uzasadnionych podstaw do twierdzenia, iż małżonka strony nie jest zdolna do pracy z przyczyn obiektywnych. Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej finansowaną ze środków publicznych, a w związku z tym nie może być udzielona w przypadku, gdy na skutek braku współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej nie ma możliwości ustalenia, czy spełnia on przesłanki do uzyskania pomocy. W przedmiotowej zaś sprawie brak współdziałania ze strony skarżącego doprowadził do niemożności ustalenia rzeczywistego dochodu jego rodziny, a co za tym idzie nie sposób było ocenić, czy dochód ten nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. Organ wskazał także że niewątpliwe problemy zdrowotne żony skarżącego nie czynią z niej – w świetle prawa – osoby niezdolnej do pracy. Na decyzję organu odwoławczego A. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się jej uchylenia z powodu niezgodności z prawem. Skarżący wskazał, iż w dniu 11 października 2010 r. otrzymał pismo z SKO w T., informujące go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia uwag. Po otrzymaniu tego pisma zwrócił się do organu odwoławczego z wnioskiem o umożliwienie mu zapoznania się z aktami sprawy w późniejszym terminie niż termin siedmiodniowy, wyrażając jednocześnie zgodę na przedłużenie postępowania odwoławczego. Skarżący wyjaśnił przy tym organowi, iż z uwagi na znaczny koszt związany z przejazdem do T. chciałby połączyć wizytę w siedzibie Kolegium z zaplanowanym na dzień 23 listopada 2010 r. badaniem żony w poradni neurologicznej w T. Kolegium nie uwzględniło jednakże jego wniosku tłumacząc, że doprowadziłoby to do bezzasadnego przedłużenia postępowania odwoławczego. Zdaniem skarżącego wskutek odmowy przedłużenia terminu do zapoznania się z materiałami sprawy organ odwoławczy naruszył wynikające z art. 10 § 1 k.p.a. prawo do zapoznania się z aktami sprawy w zakresie wnoszenia uwaga i zgłaszania wniosków dowodowy, a ponadto art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. W związku z tym oraz na podstawie art. 79 § 2 i art. 81 k.p.a. nie można uznać ustaleń i dowodów zawartych w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO w T. podtrzymało zaskarżoną decyzję, wnosząc o oddalenie skargi. Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, iż strona była na bieżąco informowana o jego działaniach, w tym wezwano ją do złożenia wyjaśnień w sprawie oraz zawiadomiono o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Ponadto skarżący nie wskazał, jakich konkretnych czynności procesowych nie mógł dokonać wskutek zarzucanego organowi uchybienia. Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego sformułowanych w art. 7, 8 i 9 k.p.a. Kolegium zauważyło, że wobec braku szczegółowego wyjaśnienia na czym te uchybienia miałyby polegać, trudno przeprowadzić z podniesionymi zarzutami merytoryczną polemikę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Cytowany przepis zawiera katalog sytuacyjnych przesłanek przyznania zasiłku celowego, a przyznanie tego świadczenia uzależnia również od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w sposób w art. 8 u.p.s. W art. 8 ust. 3 u.p.s. ustawodawca wskazał, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony (pomniejszony o kwoty wskazane w pkt 1 – 3) – bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. są zatem także kwoty otrzymywane przez osobę ubiegającą się od o pomoc społeczną od innych osób (rodziny, znajomi), bez względu jakim tytułem kwoty zostały te przekazane (np. darowizna, pożyczka, spełnianie obowiązku alimentacyjnego). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Sąd uznał za zasadne stanowisko organu, iż istotne w przedmiotowej sprawie jest ustalenie w jakiej wysokości skarżący otrzymuje pomoc "od rodziny" (tj. od osób nie prowadzących wspólnie z nim gospodarstwa domowego), rzutuje to bowiem na ustalenie wysokości dochodu rodziny (rodziny w rozumieniu przepisów u.p.s. tj. osób wspólnie z nim zamieszkujących i gospodarujących), a w konsekwencji na ustalenie, czy skarżący spełnia kryterium o którym mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W opinii Sądu organ prawidłowo ustalił, że sam fakt takiej pomocy miał miejsce. Mowa o tym nie tylko w treści wywiadu środowiskowego z dnia 4 czerwca 2010 r., ale także w "protokole z rozmowy z p. I. i A. C." z dnia 9 marca 2010 r., który został przez skarżącego dołączony do pisma z dnia 20 września 2010 r. przesłanego do Kolegium w odpowiedzi na pismo tegoż organu z dnia 8 września 2010 r. W "protokole" tym skarżący opisując sytuację swoich synów oświadczył, że "czasami wspierają nas finansowo, regulują zaległe rachunki". Dane zawarte w protokole z dnia 9 marca 2010 r. skarżący w swoim piśmie z dnia 20 września 2010 r. określił jako "aktualne". Zasadnie także organ uznał, iż w kontrolowanej sprawie zachodzi konieczność odmowy przyznania świadczenia ze względu na brak współdziałania skarżącego. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i integracji ze środowiskiem. Uprawnienia wynikające z przepisów u.p.s. mają zatem charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci zasiłku może zostać przyznana (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008r., sygn. akt I OSK 1910/07; opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 569575,). Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego - na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 u.p.s.) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Nie mogą zatem odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, czy też przedstawienia stosownych dokumentów (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 321/08, LEX nr 504730). W przedmiotowej sprawie naotmiast skarżący nie podał organom żądanych od niego informacji na temat wysokości pomocy otrzymywanej "od rodziny", ani nie podał adresów pobytu synów, pomimo że z akt sprawy (w tym z oświadczeń skarżącego) wynika, że niewątpliwie ma z nimi kontakt. Niezasadny jest przy tym zarzut skarżącego, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak umożliwienia mu zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji kończącej sprawę. W tym względzie słusznie organ zwraca uwagę, że powyższy zarzut może zostać uwzględniony tylko wówczas, jeżeli skarżący wykazałby, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło mu dokonanie konkretnych czynności procesowych. Takiego wywodu skarżący nie przedstawił. Co więcej należy zwrócić uwagę, że w postępowaniu przed organem odwoławczym skarżący złożył wyjaśnienia w formie pisma z dnia 20 września 2010 r. i dołączonego do niego "protokołu z rozmowy z p. I. i A. C." z dnia 9 marca 2010 r., Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.